17.000 sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội lên Hòa Lạc (Bài 1):Giải bài toán 'gà và quả trứng' cho đô thị công nghệ
Không đơn thuần là cuộc "di dân" cơ học để giảm tải cho nội đô Hà Nội, việc đưa 17.000 sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội đến học tập tại Hòa Lạc đang trở thành mắt xích kích hoạt hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng kéo dài nhiều năm.
Đại học Quốc gia Hà Nội lên Hòa Lạc: Tầm nhìn chiến lược từ bài toán "gà và quả trứng"
Trong kỉ nguyên kinh tế tri thức và công nghệ số bùng nổ, Thung lũng Silicon (Mỹ) đã vượt xa hạn định của một tọa độ địa lí để trở thành biểu tượng toàn cầu về tư duy đột phá và tốc độ phát triển vượt bậc.
Sự thành công của mô hình này không đến từ những tòa nhà chọc trời hay các ưu đãi tài chính đơn thuần, mà bắt nguồn từ mối liên kết hữu cơ, cộng sinh chặt chẽ giữa các trường đại học nghiên cứu hàng đầu với hệ thống doanh nghiệp công nghệ và các quỹ đầu tư mạo hiểm.
Nhiều năm qua, Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, dự án mang kì vọng trở thành động lực công nghệ của cả nước, lại rơi vào một vòng lặp luẩn quẩn kéo dài. Các tập đoàn công nghệ lớn ngần ngại đầu tư quy mô lớn vì thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao tại chỗ. Ngược lại, giới trẻ và lực lượng nhân tài công nghệ lại không muốn dịch chuyển ra Hòa Lạc làm việc vì thiếu một môi trường sống động, thiếu hạ tầng xã hội và một hệ sinh thái tiện ích đi kèm.
Sự kiện Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) đưa 17.000 sinh viên, đặc biệt là lực lượng sinh viên thuộc các ngành công nghệ, kĩ thuật mũi nhọn và khoa học cơ bản, lên học tập tập trung tại Khu đô thị Đại học Quốc gia Hà Nội ở Hòa Lạc chính là cú hích có tính chất "ngòi nổ" để phá vỡ vòng lặp đó.
Bước đi chiến lược này không chỉ hiện thực hóa chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về việc giảm tải áp lực hạ tầng cho khu vực nội đô Hà Nội, mà còn tái cấu trúc toàn bộ mô hình phát triển đại học theo chuẩn quốc tế, khai mở một không gian học thuật hoàn toàn mới cho thế hệ trẻ.
Trao đổi với Tạp chí Một Thế Giới, bà Lê Thị Khánh Vân - Phó Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI), Giám đốc Trung tâm Ứng dụng Khoa học Công nghệ và Khởi nghiệp (COSTAS) nhận định: "Việc đưa 17.000 sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội lên Hòa Lạc mang tính chất kích hoạt đối với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo (ĐMST).
Trong nhiều năm, Khu Công nghệ cao Hòa Lạc gặp phải bài toán "gà và quả trứng". Các tập đoàn công nghệ ngần ngại đầu tư quy mô lớn vì thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao tại chỗ, trong khi nhân tài lại không muốn chuyển ra Hòa Lạc vì thiếu môi trường làm việc và hệ sinh thái sống động.
Theo bà Lê Thị Khánh Vân, sự xuất hiện của quần thể ĐHQGHN chính là lời giải hoàn chỉnh cho vòng lặp đó, tác động trực tiếp lên 4 trụ cột cốt lõi của hệ sinh thái ĐMST.
Thứ nhất là hoàn thiện mô hình "Tam giác đổi mới sáng tạo". Một hệ sinh thái ĐMST chuẩn quốc tế chỉ có thể vận hành hiệu quả khi ba đỉnh của tam giác phát triển, Trường Đại học (Nguồn tri thức & Tài năng) - Doanh nghiệp (Nơi đặt hàng & Thương mại hóa) - Nhà nước (Chính sách & Hạ tầng), nằm trên cùng một không gian địa lí.
Việc rút ngắn khoảng cách địa lí giúp tri thức từ các phòng thí nghiệm của ĐHQGHN lập tức được thử nghiệm, kiểm chứng tại các nhà máy, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển (R&D) của doanh nghiệp chỉ cách đó vài phút di chuyển, xóa bỏ hoàn toàn khoảng cách từ nghiên cứu lí thuyết đến ứng dụng thực tiễn.
Thứ hai là giải bài toán mật độ tri thức và thu hút vốn mạo hiểm. Khi các quỹ đầu tư mạo hiểm quốc tế đánh giá sức sống của một hệ sinh thái, hai chỉ số quan trọng nhất được tính đến là mật độ tài năng và số lượng thương vụ khởi nghiệp.
Tại Hòa Lạc, việc sinh viên thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, từ Công nghệ, Tự nhiên đến Kinh tế, Luật,... sống và sinh hoạt chung trong một quần thể đô thị đại học sẽ tạo ra sự giao thoa tư duy liên ngành.
Đây là môi trường lí tưởng để sản sinh ra các công ty Spin-off (công ty công nghệ tách ra từ đề tài nghiên cứu của giảng viên, sinh viên). Không giống các startup mô hình kinh doanh thuần túy, các startup công nghệ sâu mang hàm lượng tri thức cao chính là đối tượng hấp dẫn nhất đối với dòng vốn mạo hiểm toàn cầu.
Thứ ba là tạo dòng hút vốn FDI chất lượng cao. Đối với các tập đoàn công nghệ toàn cầu trong lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) hay hàng không vũ trụ, tiêu chí hàng đầu khi chọn địa điểm đặt Trung tâm R&D không chỉ là ưu đãi thuế hay giá thuê đất, mà là chuỗi cung ứng nhân lực bền vững.
Việc ĐHQGHN đặt "đại bản doanh" tại Hòa Lạc cho phép các doanh nghiệp triển khai mô hình đào tạo theo đơn đặt hàng: tài trợ phòng lab, cử chuyên gia trực tiếp giảng dạy và tuyển dụng nhân sự ngay từ năm thứ hai, thứ ba. Đây là lợi thế cạnh tranh vượt trội giúp Hòa Lạc vượt lên trên các khu công nghiệp truyền thống.
Thứ tư là chuyển đổi Hòa Lạc từ khu sản xuất thành đô thị sáng tạo. Một hệ sinh thái không thể phát triển trong một không gian vắng vẻ và thiếu tiện ích. Hàng chục ngàn sinh viên, giảng viên và nhà khoa học chuyển về sinh sống sẽ thúc đẩy sự bùng nổ của hạ tầng dịch vụ: từ nhà ở, trung tâm thương mại, không gian làm việc chung đến các thiết chế văn hóa, thể thao.
Sự chuyển dịch này biến Hòa Lạc thành một đô thị đáng sống, giữ chân các kĩ sư, chuyên gia trong và ngoài nước định cư lâu dài, thay vì duy trì tâm lí "sáng đi, tối về" nội thành.
"Tóm lại, việc đưa sinh viên ĐHQGHN lên Hòa Lạc là bước đi mang tính đột phá cấu trúc. Nó biến Hòa Lạc từ một Khu công nghệ cao trên giấy tờ hoặc thuần sản xuất trở thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tự vận hành và có khả năng tự sinh tăng trưởng, đóng vai trò là động lực công nghệ mới cho Hà Nội và cả nước", lãnh đạo VASTI nhấn mạnh.
Chuẩn hóa hạ tầng học thuật và tiện ích sống đô thị
Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội Đào Thanh Trường cho biết quyết định đưa 17.000 sinh viên ĐHQGHN lên cơ sở Hòa Lạc không chỉ là sự chuyển dịch về không gian đào tạo mà còn là bước phát triển quan trọng trong quá trình xây dựng mô hình đô thị đại học hiện đại, xanh, tiện ích và đồng bộ.
Lãnh đạo ĐHQGHN khẳng định: "Khi sinh viên học tập tại Hòa Lạc, nhà trường sẽ đảm bảo đầy đủ điều kiện cơ sở vật chất và hệ sinh thái dịch vụ, tạo môi trường học tập và rèn luyện toàn diện, giúp phụ huynh yên tâm khi con em theo học tại đây".
Để chuẩn bị cho bước chuyển mình lịch sử này, ĐHQGHN đã tập trung toàn bộ nguồn lực để hoàn thiện hệ thống cơ sở vật chất theo hướng hiện đại, đồng bộ và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế. Hệ thống giảng đường, phòng thí nghiệm hiện đại, khu ký túc xá khang trang cùng hạ tầng công nghệ thông tin tốc độ cao đã sẵn sàng đáp ứng quy mô đào tạo ngày càng gia tăng.
Sự xuất hiện của đô thị đại học ĐHQGHN tại Hòa Lạc còn tạo ra làn sóng tác động sâu rộng tới cấu trúc phát triển kinh tế - xã hội của toàn bộ khu vực phía Tây Hà Nội.
Việc chuyển dịch quy mô đào tạo đại học lên Hòa Lạc giải phóng một quỹ đất và cơ sở vật chất đáng kể của ĐHQGHN tại khu vực nội thành (như các cơ sở tại Xuân Thủy, Nguyễn Trãi).
Theo Dự thảo Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, các trường đại học tại nội đô sau khi di dời sẽ được cải tạo không gian, từng bước chuyển đổi chức năng thành các trung tâm nghiên cứu, áp dụng công nghệ tiên tiến hiện đại, đổi mới sáng tạo. Hình thành cơ sở thứ hai tại các đô thị bên ngoài nhằm giảm tải cho khu vực nội đô, đồng thời làm tiền đề, động lực hình thành, phát triển đô thị khu vực bên ngoài.
Đặc biệt, bản dự thảo quy hoạch xác định: Đối với quỹ đất sau khi di dời cơ sở y tế, trường đại học ưu tiên chuyển đổi thành các công viên cây xanh, bến bãi đỗ xe, tiện ích công cộng chất lượng cao, không phát triển nhà ở.
Quyết định đưa 17.000 sinh viên lên Hòa Lạc là một bước đi mang tính đột phá cấu trúc. Động thái này chuyển hóa Hòa Lạc từ một khu công nghệ cao trên giấy tờ hoặc một địa điểm sản xuất thuần túy trở thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tự vận hành và có khả năng tự sinh tăng trưởng.
Khi tri thức hàn lâm, năng lực sản xuất của doanh nghiệp và chính sách kiến tạo của Nhà nước gặp nhau tại cùng một tọa độ, Hòa Lạc đang nắm giữ đầy đủ các điều kiện cần và đủ để hiện thực hóa giấc mơ về một "Thung lũng Silicon Việt Nam", nơi khởi nguồn cho những công nghệ mới và đóng vai trò làm động lực tăng trưởng bền vững cho Thủ đô cũng như cả nước trong kỉ nguyên mới.
