29 bang ở Mỹ kiện Meta: TikTok, YouTube có lí do để lo lắng sau lời khai từ Arturo Béjar

Các bang cũng tập trung vào những tính năng được cho là khiến người dùng tiếp tục ở lại Facebook và Instagram lâu hơn. Đáng chú ý, một vụ kiện “thử nghiệm” riêng chống lại Meta, Google và Snap bất ngờ bị rút trước ngày xét xử.

Bang California, Colorado, Kentucky và New Jersey cáo buộc Meta thiết kế các nền tảng của mình theo hướng khiến người dùng trẻ khó rời bỏ, từ đó góp phần làm gia tăng lo âu, trầm cảm, thậm chí hành vi tự tử, đồng thời gây hiểu lầm cho người dùng về mức độ an toàn của các nền tảng.

California, Colorado, Kentucky và New Jersey cùng 25 bang khác cáo buộc Meta vi phạm luật liên bang khi thu thập và sử dụng dữ liệu cá nhân của trẻ em dưới 13 tuổi mà không có sự đồng ý phù hợp của phụ huynh.

Phiên tòa bắt đầu hôm 18/8 ở liên bang tại thành phố Oakland, bang California, Mỹ và dự kiến kéo dài 6 tuần.

Arturo Béjar, cựu giám đốc kỹ thuật Meta, ngày 19/8 cáo buộc Giám đốc điều hành Mark Zuckerberg đã tạo ra một văn hóa doanh nghiệp trong đó an toàn trẻ em bị xem nhẹ hơn mục tiêu tăng trưởng và mức độ tương tác trên Facebook, Instagram.

Sau khi Arturo Béjar hoàn tất phần làm chứng, phiên tòa tiếp tục tập trung vào một câu hỏi cốt lõi: Meta liệu có biết những thiết kế của Facebook và Instagram có thể khiến người trẻ sử dụng quá mức nhưng vẫn duy trì để tối đa hóa tương tác và doanh thu hay không?

Meta từng nghiên cứu cách giảm khả năng Facebook khiến người dùng hình thành thói quen

Một trong những diễn biến đáng chú ý sau lời khai từ ông Arturo Béjar là việc phía các bang đưa ra lời khai được ghi âm của bà Elena Davis, cựu chuyên gia tại Meta từng nghiên cứu về khả năng gây nghiện của mạng xã hội.

Trong một báo cáo nội bộ được trình bày trước tòa, Elena Davis cho rằng Facebook có thể được Meta thiết kế lại để giảm nguy cơ gây nghiện và hỗ trợ người dùng từ bỏ những thói quen sử dụng không mong muốn. Chi tiết này đặc biệt quan trọng với phía nguyên đơn.

Các bang không chỉ muốn chứng minh rằng mạng xã hội có thể gây hại cho trẻ em, mà đang cố xây dựng một chuỗi lập luận mạnh hơn: Meta từng nghiên cứu cách làm Facebook và Instagram ít gây hình thành thói quen hơn, nhưng vẫn duy trì những thiết kế được cho là giúp tăng mức độ tương tác của người dùng.

Vì vậy, trọng tâm của vụ kiện không chỉ nằm ở nội dung mà người dùng đăng trên Facebook và Instagram, mà là cách Meta thiết kế và vận hành các nền tảng này. Các bang cho rằng chính lựa chọn về thiết kế sản phẩm của Meta có thể góp phần khiến trẻ em và thanh thiếu niên sử dụng mạng xã hội quá mức.

“Không hỏi, không nói” về trẻ em dưới 13 tuổi

Trong lời khai của Arturo Béjar, một trong những cáo buộc nghiêm trọng nhất là Meta có cách tiếp cận kiểu “không hỏi, không nói” với trẻ em dưới 13 tuổi.

Theo ông, Meta có công nghệ để xác định hàng triệu tài khoản có khả năng thuộc về người dùng dưới 13 tuổi. Tuy nhiên, Arturo Béjar cho rằng công ty không muốn xác định chính xác quy mô nhóm người dùng này vì việc thừa nhận có nhiều trẻ dưới 13 tuổi trên nền tảng có thể kéo theo nghĩa vụ pháp lí và ảnh hưởng đến doanh thu.

Đây là vấn đề đặc biệt nhạy cảm vì 29 bang còn cáo buộc Meta vi phạm luật liên bang về quyền riêng tư trẻ em, trong đó có việc thu thập và sử dụng dữ liệu cá nhân của người dưới 13 tuổi mà không có sự đồng ý từ phụ huynh.

Nếu phía nguyên đơn chứng minh được Meta vừa có khả năng nhận diện người dùng nhỏ tuổi vừa cố tình không giải quyết vấn đề, cáo buộc về quyền riêng tư sẽ trở nên đáng chú ý hơn nhiều.

Công cụ Take a Break trở thành điểm yếu trong lập luận của Meta

Meta cho biết công ty đã phát triển nhiều công cụ giúp người dùng kiểm soát thời gian sử dụng Facebook và Instagram, trong đó có tính năng Take a Break (Nhắc nghỉ ngơi).

Tuy nhiên, Arturo Béjar cho rằng tính năng này khó phát huy tác dụng vì người dùng phải chủ động bật và có thể dễ dàng bỏ qua lời nhắc. Take a Break, được Instagram giới thiệu từ năm 2021, cho phép người dùng nhận thông báo nhắc nghỉ sau một khoảng thời gian cuộn nội dung liên tục.

Arturo Béjar gọi đây là một tính năng “gần như được thiết kế để thất bại”. Theo ông, việc để người dùng tự kích hoạt các công cụ bảo vệ khiến chúng khó phát huy tác dụng nếu mục tiêu thực sự là hạn chế việc sử dụng mạng xã hội quá mức.

Lời khai này được phía các bang sử dụng để đặt câu hỏi về cách Meta cân bằng giữa an toàn người dùng và mức độ tương tác.

Arturo Béjar cho rằng các thông báo và tính năng trên nền tảng được thiết kế chủ yếu để đưa người dùng quay lại ứng dụng, từ đó tăng thời gian sử dụng và doanh thu, thay vì ưu tiên sức khỏe và sự an toàn của họ.

Một vụ kiện quan trọng khác bất ngờ bị rút

Ngày 21/8, một thiếu nữ 15 tuổi ở bang New Jersey (Mỹ) bất ngờ rút vụ kiện với Meta, Google và Snap, trong đó cáo buộc các nền tảng thuộc những công ty này góp phần gây nghiện mạng xã hội và ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần của cô.

Đây là một trong ba vụ được chọn làm bellwether (vụ kiện thử nghiệm) trong nhóm hơn 3.300 vụ kiện cá nhân đang được hợp nhất tại California. Ba vụ kiện này được lựa chọn để xét xử trước, qua đó giúp các bên đánh giá khả năng bồi thẩm đoàn nhìn nhận những yêu cầu tương tự và định hướng cách xử lí các vụ còn lại. Vụ kiện của thiếu nữ 15 tuổi dự kiến được xét xử vào tháng 10 nhưng nay đã bị rút.

Luật sư phía thiếu nữ cho biết thân chủ quyết định rút vụ kiện để tiếp tục cuộc sống của mình. Quyết định này không đi kèm khoản thanh toán từ Meta, Google hay Snap, theo thông tin từ các công ty. Trước đó, cô cũng đã đạt thỏa thuận riêng với TikTok, một bị đơn khác trong vụ kiện.

Việc một trong ba vụ kiện thử nghiệm bị rút không ảnh hưởng trực tiếp đến phiên tòa mà 29 bang ở Mỹ đang tiến hành chống Meta. Tuy nhiên, diễn biến này cho thấy cuộc chiến pháp lí về tác động của mạng xã hội với trẻ em và thanh thiếu niên đang diễn ra trên nhiều mặt trận, với hàng nghìn vụ kiện cá nhân cùng các vụ kiện của chính quyền bang. Hai vụ kiện thử nghiệm còn lại vẫn dự kiến được xét xử vào tháng 10.

Meta vẫn phủ nhận cáo buộc

Meta tiếp tục bác bỏ cáo buộc cố tình thiết kế Facebook và Instagram để khiến trẻ em sử dụng quá mức.

Tại phiên tòa, luật sư của Meta cho rằng công ty đã thực hiện nhiều biện pháp để bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên. Meta cũng lập luận rằng phía các bang chưa đưa ra được bằng chứng cho thấy công ty cố ý tạo ra những sản phẩm gây hại cho trẻ em. Công ty đồng thời phản bác lập luận cho rằng Facebook và Instagram là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến các vấn đề sức khỏe tâm thần ở thanh thiếu niên.

Vì vậy, một câu hỏi quan trọng xuyên suốt phiên tòa sẽ là: Những tác hại mà trẻ em và thanh thiếu niên gặp có phải là hệ quả của việc sử dụng mạng xã hội nói chung, hay liên quan đến cách Meta thiết kế Facebook và Instagram? Các bang cho rằng một số tính năng được thiết kế để giữ người dùng ở lại lâu hơn, trong khi Meta phủ nhận việc cố tình tạo ra sản phẩm gây hại.

Nguy cơ lớn nhất với Meta không chỉ là tiền phạt

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của vụ kiện là quy mô khoản phạt tiềm tàng. Meta cho biết trong hồ sơ tòa rằng theo cách tính của phía các bang, tổng mức phạt có thể lên tới 1.400 tỉ USD. Tuy nhiên, đây không phải số tiền các bang đã chính thức yêu cầu hoặc số tiền tòa đã quyết định. Tại một phiên điều trần trước đó, phía tổng chưởng lí các bang cho biết mức yêu cầu có thể gần 200 tỉ USD.

Quan trọng hơn, các bang muốn Meta thay đổi cách vận hành Facebook và Instagram, trong đó có việc tăng cường hạn chế với người dùng chưa đủ tuổi và loại bỏ tính năng cuộn vô hạn.

Do đó, rủi ro lớn với Meta không chỉ nằm ở số tiền có thể phải trả. Nếu tòa đứng về phía các bang, phán quyết còn có thể buộc công ty thay đổi một số cách thiết kế và vận hành Facebook, Instagram.

Vụ kiện có thể tạo khuôn mẫu pháp lí cho TikTok, YouTube và Snapchat

Tác động của vụ kiện cũng có thể vượt ra ngoài Meta. TikTok, YouTube và Snapchat đang đối mặt với những vụ kiện tương tự liên quan đến cáo buộc các nền tảng được thiết kế để tăng mức độ sử dụng của người trẻ.

Nếu các bang thắng kiện Meta, vụ án có thể tạo ra “khuôn mẫu pháp lí” để nguyên đơn sử dụng trong các vụ kiện khác, không chỉ nhắm vào mạng xã hội mà còn có thể mở rộng sang các sản phẩm công nghệ khác như trò chơi điện tử và một số dịch vụ AI.

Nói cách khác, điều các hãng công nghệ theo dõi là tòa có chấp nhận lập luận rằng một công ty có thể phải chịu trách nhiệm về chính cách họ thiết kế sản phẩm để giữ người dùng ở lại lâu hơn hay không.

Nếu được tòa chấp nhận, lập luận này có thể trở thành tiền lệ quan trọng cho hàng loạt vụ kiện nhắm vào các nền tảng khác.