90 đội tham gia cuộc thi tìm kiếm drone ‘lực sĩ’ tại Mỹ
Tuần đầu tháng 8/2026, hơn 90 đội từ khắp nơi trên thế giới mang drone tự chế đến Bảo tàng Không quân Quốc gia Hoa Kỳ ở Dayton, bang Ohio để tranh tài trong DARPA Lift Challenge, cuộc thi tải nặng bằng drone đầu tiên của Cơ quan Nghiên cứu Quốc phòng Tiên tiến Mỹ (DARPA).
Mục tiêu của cuộc thi là chọn ra thiết kế drone nặng dưới 25 kg, nhưng có thể nâng gấp 4 lần khối lượng, rồi bay quãng đường gần 10km. Nghe tưởng chừng đơn giản, nhưng tỉ lệ 4:1 đó là thứ mà toàn ngành drone thương mại hiện tại chưa chạm tới.
"Tỉ lệ vàng" 4:1
Khi bảng xếp hạng chung cuộc được công bố ngày 9/8, đội dẫn đầu là Avidrone Inc., một công ty nhỏ ở bang Maryland. Công ty này chế tạo một chiếc drone chỉ nặng 13,3 kg, mang được 51 kg tạ gang Olympic. Tỉ lệ sức tải trên khối lượng đạt 3,84:1.
Xếp thứ nhì là công ty MTech Operations LLC, có mẫu drone nặng 14,5 kg, mang 53 kg tải trọng, đạt tỉ lệ 3,64:1. Hạng ba thuộc về công ty khác Xtreme Aerial Concepts đến từ California, với drone sử dụng động cơ phản lực cỡ nhỏ đạt tải trọng lên tới 85,7 kg, cao nhất trong các ứng viên dự thi. Tuy nhiên, mẫu drone này nặng tới 24,9 kg. Do đó, tỉ lệ sức tải trên khối lượng của drone giảm xuống chỉ còn 3,45:1.
Cuộc thi drone khắc nghiệt
Con số 4:1 không phải quá xa vời. Ít nhất hai đội Avidrone và Mtech đã lần lượt đạt được tỉ lệ sức tải 4,16:1 và 4,03:1. Nhưng ban giám khảo cuộc thi đã không ghi nhận kết quả trên bảng xếp hạng chính thức.
Lý do nằm ở quy tắc thi đấu khắt khe. Để được tính điểm, các đội phải hoàn thành đủ 12 vòng có tải và 3 vòng không tải tổng cộng trong 30 phút, duy trì độ cao khoảng 46 mét, không lệch khỏi hành lang bay rộng 30 mét. Drone dự thi phải hạ cánh trong vòng tròn bán kính 1,5 mét và sau đó phải bay tiếp mà không cần sửa chữa. Nâng được tải nặng là một chuyện; nâng rồi bay ổn định qua toàn bộ bài thi là câu chuyện hoàn toàn khác.
DARPA thiết kế cơ chế giải thưởng đặc biệt, với một điều khoản mà ít cuộc thi nào có. Nếu không đội nào trong top 3 vượt ngưỡng 4:1, tiền thưởng sẽ bị giảm còn một nửa.
Điều khoản cắt 50% tiền thưởng này không phải sự keo kiệt. Phillip "Donna" Smith, trung tá Thủy quân Lục chiến dự bị kiêm quản lý chương trình, nói với Military Times rằng mục tiêu là "tăng đột biến tải trọng hữu ích".
Khi thiết lập chỉ tiêu ở mức chưa ai có thể với tới rồi tự viết sẵn kịch bản thất bại vào luật thi, DARPA gửi đi một thông điệp rằng cơ quan này không cần tìm ra người chiến thắng. Mục đích thực sự là tìm xem giới hạn của công nghệ đang nằm ở đâu. Đây sẽ là động lực hiệu quả để Mỹ huy động nguồn lực chất xám trong và ngoài nước cho ngành công nghiệp drone quân sự lẫn dân sự.
Cách tiếp cận này đã từng xảy ra trong lịch sử tổ chức các cuộc thi của DARPA. Năm 2004, cơ quan này tổ chức cuộc đua xe tự lái Grand Challenge đầu tiên. Toàn bộ các đội tham gia đều thất bại. Nhưng công nghệ đúc rút được từ cuộc thi đó cuối cùng trở thành nền tảng cho ngành xe tự hành hàng tỉ USD ngày nay.
Drone tải nặng sẽ đi đâu từ đây?
Lift Challenge nằm trong chương trình Drone Dominance của Bộ Chiến tranh Mỹ, nhắm tới nhu cầu vận tải chiến thuật thay thế trực thăng ở những nơi nguy hiểm.
Tuy nhiên, ứng dụng dân sự cũng rõ ràng không kém, điển hình là giao hàng vùng sâu vùng xa, cứu hộ cứu nạn, hậu cần nông nghiệp. Tải trọng hữu ích của drone lớn là một trong những chỉ tiêu quyết định tính kinh tế.
Ngoài ra, DARPA còn trao ba giải khuyến khích trị giá 500.000 USD mỗi giải cho thiết kế khí động học cách mạng nhất, hệ truyền động cách mạng nhất và thiết kế triển vọng nhất. Những đội dù chưa không đạt top 3 vẫn có cơ hội giành giải này.
Tuy nhiên, như tờ DroneXL chỉ ra, có một mâu thuẫn chính sách đang treo lơ lửng trên toàn bộ cuộc thi. Một nhánh chính phủ Mỹ chi hàng triệu USD mời các nhà phát minh khắp nước Mỹ chế tạo drone đột phá. Một nhánh khác là Ủy ban Truyền thông Liên bang (FCC) lại đang đề xuất cấm nhập khẩu linh kiện drone sản xuất ở nước ngoài, chính là nguồn cung mà nhiều đội nhỏ trong cuộc thi sử dụng để chế tạo.
DARPA thừa nhận cơ quan đang "điều tra xem điều này ảnh hưởng thế nào tới thiết kế của các đội", nhưng chưa đưa ra câu trả lời.
Kết quả ở Dayton cho thấy tỉ lệ đột phá 4:1 về tải trọng trên khối lượng drone là khả thi. Câu hỏi không còn là liệu drone có thể nâng gấp 4 lần khối lượng bản thân hay không. Câu hỏi bây giờ là liệu chính sách công nghiệp của Mỹ có cho phép những người đã gần chạm tới con số đó tiếp tục tự do phát triển sản phẩm của mình, hay buộc phải đợi ngành công nghiệp linh kiện drone nội địa của Mỹ xây dựng xong?
