AI có thể tạo ra phim, nhưng không thể tự tạo nên một tác phẩm kinh điển
Phim AI có thể tạo ra những khuôn hình đẹp, dựng bối cảnh và rút ngắn nhiều công đoạn sản xuất. Nhưng để một bộ phim thực sự chạm đến cảm xúc người xem, công nghệ vẫn chưa thể thay thế hoàn toàn con người.
Đạo diễn Nguyễn Mạnh Hà từng kể về cách ê-kíp xử lý sự cố diễn viên Hà Việt Dũng gãy chân khi phim đã quay được một phần ba, hay cảnh diễn viên Nhật Kim Anh phải thể hiện nỗi đau mà không để nước mắt rơi. Những câu chuyện từ trường quay giúp ông lý giải vì sao AI có thể tạo ra phim, nhưng phim AI chưa thể tự làm nên một tác phẩm kinh điển.
Nhắc lại câu chuyện trong tọa đàm “Phim AI ngắn trên mạng xã hội: Cơn sốt công nghệ, bẫy thuật toán và chuẩn mực điện ảnh” do Tạp chí Một Thế Giới tổ chức chiều 3/11/2026, đạo diễn Nguyễn Mạnh Hà muốn nói đến những giới hạn mà công nghệ chưa dễ vượt qua. Theo ông, tạo ra một bộ phim có thể ngày càng đơn giản nhờ AI, nhưng để làm nên tác phẩm có giá trị lâu dài, người làm phim vẫn cần tư duy, trải nghiệm và cảm xúc của chính mình.
Tại tọa đàm, đạo diễn Nguyễn Mạnh Hà (đạo diễn các phim truyền hình quen thuộc với khán giả như Cuộc chiến Hoa hồng, Nhật ký Vàng Anh, Sống đẹp...) đã mang đến góc nhìn chuyên môn của một nhà làm phim truyền thống về giá trị cốt lõi của ngôn ngữ nghe nhìn, bản chất của nhịp điệu kể chuyện và giá trị cảm xúc nguyên bản mà thuật toán khó lòng thay thế.
AI có thể tạo hình ảnh, nhưng phim AI chưa thay thế cảm xúc thật
Với bộ phim Màu thứ tám của tình yêu, khi diễn viên Hà Việt Dũng gặp sự cố về chân, đoàn phim phải họp bàn và mất khoảng một tuần để tìm phương án. Người đóng thế đảm nhận những cảnh quay toàn thân, còn diễn viên chính chỉ xuất hiện trong các cảnh cận mặt. Mọi chi tiết phải được tính toán để khán giả không nhận ra sự khác biệt giữa hai phần hình ảnh.
Theo đạo diễn Nguyễn Mạnh Hà, đây không đơn thuần là việc ghép hình ảnh. Người làm phim phải hiểu nhân vật, nắm được diễn biến hành động, tính toán góc máy và bảo đảm cảm xúc không bị đứt đoạn. Nếu xử lý thiếu logic, dù kỹ thuật dựng tốt đến đâu, khán giả tinh ý vẫn có thể nhận ra sự bất thường.
Ông cho rằng nếu dùng AI để xử lý tình huống tương tự, những người xem có chuyên môn hoặc tinh ý vẫn có thể phát hiện điểm chưa tự nhiên. Trong khoảng 10 năm tới, ông chưa tin AI có thể giải quyết trọn vẹn những tình huống đòi hỏi sự tinh tế như vậy.
Một kỷ niệm khác được ông nhắc đến là cảnh quay của diễn viên Nhật Kim Anh. Đó là cảnh bi thương, thực hiện vào khoảng 2-3 giờ sáng, khi cả đoàn phim đã thấm mệt. Nhân vật phải khóc nhưng không được để khán giả nhìn thấy nước mắt. Nỗi đau phải được thể hiện ở bên trong, qua ánh mắt và trạng thái của nhân vật.
Với ông Hà, đây là dạng diễn xuất không thể chỉ dựa vào những biểu hiện bên ngoài. Nhật Kim Anh phải đưa trải nghiệm, ký ức và cảm xúc của chính mình vào vai diễn để tạo nên một trạng thái tâm lý thuyết phục.
AI có thể tạo ra gương mặt buồn, đôi mắt ngấn lệ hay một cảnh phim bi thương. Nhưng để thể hiện nỗi đau bị kìm nén, cảm giác muốn khóc mà không thể khóc, người diễn viên cần hiểu nhân vật và tìm được sự đồng điệu từ chính trải nghiệm của mình. Đó là khác biệt giữa việc tạo ra một hình ảnh giống thật và làm cho người xem thực sự tin vào cảm xúc đang diễn ra trên màn ảnh.
Công nghệ giúp làm phim nhanh hơn, không làm tư duy tốt hơn
Cách nhìn của đạo diễn Nguyễn Mạnh Hà về AI không phải mới hình thành từ khi công nghệ này bùng nổ. Khoảng 20 năm trước, trong thời gian thực tập tại một hãng phim lớn ở Mỹ, ông từng dành nhiều thời gian tìm hiểu cách ngành công nghiệp điện ảnh nước này vận hành.
Ông tự bỏ tiền mua phần mềm chuyên dụng để viết kịch bản, xử lý kỹ xảo và âm thanh. Có phần mềm giá vài trăm USD, có công cụ lên đến vài nghìn USD. Những công cụ ấy giúp ông làm việc nhanh hơn, thuận tiện hơn, nhưng không làm cho tư duy sáng tạo của người sử dụng tự nhiên tốt lên.
Từ trải nghiệm đó, ông cho rằng công nghệ chỉ là phương tiện. Điều quyết định chất lượng công việc vẫn là trí tuệ và năng lực của người sử dụng.
.jpg)
Với AI, ông nhìn nhận tương tự. Công nghệ này có thể hỗ trợ phát triển kịch bản, trao đổi ý tưởng với biên kịch, nhà sản xuất, nhà đầu tư; khảo sát thị hiếu khán giả hoặc tổng hợp lượng lớn thông tin chỉ trong vài phút. Những việc trước đây có thể mất vài ngày, thậm chí vài tuần, nay được rút ngắn đáng kể.
Nhưng làm việc nhanh hơn không đồng nghĩa với sáng tạo tốt hơn. Nếu người làm phim không có tư duy, không có quan điểm riêng và không biết mình muốn kể câu chuyện gì, AI chỉ giúp họ tạo ra sản phẩm nhanh hơn mà thôi.
Ông Hà dự đoán trong 3-5 năm tới, cấu trúc và cách tổ chức một đoàn làm phim ở Việt Nam sẽ chưa có nhiều thay đổi. AI có thể hỗ trợ ở những công đoạn gián tiếp như chuẩn bị, tìm kiếm và xử lý thông tin tham khảo, nhưng chưa phải nhân tố quyết định sự thành bại của một bộ phim.
Dù vậy, ông không xem nhẹ sức ép mà công nghệ tạo ra. Một bộ phận nhân lực trong ngành công nghiệp phim có thể mất việc hoặc phải cạnh tranh trực tiếp với AI. Người làm nghề buộc phải cập nhật kiến thức, thay đổi cách làm việc để thích ứng. Nhưng thích ứng không có nghĩa là giao toàn bộ quá trình sáng tạo cho máy móc.
Tác phẩm kinh điển phải khiến người xem nhìn lại chính mình
Khi được hỏi điều gì làm nên một tác phẩm điện ảnh có thể sống lâu với thời gian, đạo diễn Nguyễn Mạnh Hà không bắt đầu từ kỹ thuật, quy mô sản xuất hay giải thưởng. Ông nhắc đến hai điều quan trọng: sự chân thật và khả năng gieo hy vọng cho người xem.
Theo ông, một tác phẩm trước hết phải kể được câu chuyện chân thật. Khi nhân vật, hoàn cảnh và cảm xúc đủ chân thật, bộ phim có thể chạm đến nhiều người, kể cả những khán giả không có cùng trải nghiệm với nhân vật.
Điều thứ hai là tác phẩm phải gieo được hy vọng. Con người cần hy vọng để tiếp tục sống, để tin rằng những điều tốt đẹp vẫn có thể xảy ra và bản thân mỗi người có thể thay đổi. Một bộ phim có giá trị không nhất thiết phải đưa ra câu trả lời sẵn có, nhưng cần khiến người xem trăn trở, nhận ra điều gì đó trong cuộc sống và muốn trở nên tốt hơn.
Ông ví tác phẩm kinh điển như một tấm gương treo trong nhà. Mỗi lần soi vào, con người có thể nhận ra những khiếm khuyết của bản thân, tự vấn lương tâm và điều chỉnh để sống tốt hơn. Một sản phẩm giải trí có thể đem lại tiếng cười hay sự thư giãn trong chốc lát, nhưng không phải tác phẩm nào cũng khiến người xem muốn nhìn lại chính mình.
Ngoài sự chân thật và hy vọng, tác phẩm kinh điển còn cần có tư tưởng. Tư tưởng ấy có thể tác động đến một cá nhân, một thế hệ, thậm chí rộng hơn. Đó là chiều sâu giúp tác phẩm vượt ra khỏi thời điểm nó được sản xuất và tiếp tục có ý nghĩa với những thế hệ khán giả sau này.
Theo ông Hà, AI có khả năng tổng hợp, sàng lọc, phân tích dữ liệu và kết hợp những gì đã có để tạo ra sản phẩm mới. Nhưng người nghệ sĩ cần có tư tưởng, trải nghiệm và cách nhìn riêng về cuộc sống. Chính những điều đó tạo nên cá tính sáng tạo, giúp họ không chỉ lặp lại những gì đã xuất hiện trước đó.
Người trẻ làm phim bằng AI vẫn phải học nghề
Đạo diễn Nguyễn Mạnh Hà ủng hộ người trẻ sử dụng AI để làm phim. Công nghệ mở ra cơ hội để nhiều người tiếp cận sản xuất hình ảnh, kể cả những người không có điều kiện tổ chức một đoàn phim chuyên nghiệp. Tuy nhiên, ông cho rằng điện ảnh là lĩnh vực khó, không chỉ ở kỹ thuật mà còn ở tư duy và chiều sâu sáng tạo.
Ông nhắc đến khái niệm “tính chính danh” của mỗi cá nhân: một người cần xác định mình là ai, đang làm công việc gì và vì sao lựa chọn công việc ấy. Bản thân ông xác định mình là đạo diễn phim. Với người trẻ muốn làm phim, câu hỏi đầu tiên cũng nên là mình thực sự muốn trở thành ai trong lĩnh vực này.
AI có thể giúp tạo ra sản phẩm trong thời gian ngắn, nhưng không thể thay người trẻ học nghề, quan sát cuộc sống, tích lũy kinh nghiệm và hình thành tư tưởng. Nếu chỉ thấy làm phim bằng AI dễ, có thể kiếm tiền hoặc nổi tiếng nhanh rồi lao vào, người trẻ rất dễ tạo ra những sản phẩm hời hợt, thiếu chiều sâu và nhanh chóng bị lãng quên.
Ông lấy ví dụ về nghề phi công. Không ai có thể chỉ ngồi trước một phần mềm hay trò chơi điện tử rồi trở thành người đủ khả năng điều khiển máy bay. Để làm được công việc ấy, người học phải trải qua quá trình đào tạo, rèn luyện và tích lũy hàng nghìn giờ bay thực tế. Nghề làm phim cũng cần một quá trình học hỏi và trải nghiệm nghiêm túc như vậy.
Với đạo diễn Nguyễn Mạnh Hà, điều đầu tiên mỗi người cần trả lời là mình là ai và làm phim để làm gì. Khi xác định được điều đó, người làm phim mới có cơ sở để lựa chọn câu chuyện, cách thể hiện và công cụ phù hợp.
AI có thể tạo ra một bộ phim, thậm chí tạo ra những sản phẩm khiến hàng triệu người chú ý. Nhưng một tác phẩm kinh điển cần nhiều hơn thế. Đó là một câu chuyện chân thật, một tư tưởng đáng suy ngẫm và khả năng khiến con người nhìn lại chính mình. Công nghệ có thể hỗ trợ người nghệ sĩ kể chuyện, nhưng không thể sống thay những trải nghiệm, suy tư và trách nhiệm sáng tạo của họ.
