AI: 'Con tàu không bao giờ dừng'

The AI Doc: Or How I Became an Apocaloptimist (tạm dịch: AI: Hay làm sao tôi trở thành một người vừa lạc quan vừa tận thế) do Daniel Roher đồng đạo diễn, đưa người xem bước vào thế giới AI không phải bằng các thuật toán khô khan, mà từ nỗi lo rất đời của một con người sắp làm cha.

Bộ phim quy tụ nhiều nhân vật có ảnh hưởng nhất trong lĩnh vực AI hiện nay, từ các nhà khoa học, nhà phê bình đến doanh nhân công nghệ, trong đó có Sam Altman, CEO của OpenAI. Các quan điểm trải dài từ u ám đến lạc quan, phản ánh sự chia rẽ sâu sắc về tương lai AI trong 5 - 10 năm tới.

Daniel Roher - đạo diễn người Canada từng đoạt Oscar năm 2023 với phim tài liệu Navalny - bắt đầu quan tâm đến AI khi thử nghiệm các công cụ do OpenAI phát hành. Khả năng viết trọn đoạn văn trong vài giây hay tạo hình ảnh chỉ bằng câu lệnh khiến ông vừa phấn khích vừa bất an. Khi AI bắt đầu tác động mạnh đến ngành làm phim, còn các tuyên bố về “thiên đường” hay “ngày tận thế” của AI tràn ngập truyền thông, Roher tự hỏi: với tư cách một nghệ sĩ, làm sao để hiểu được tất cả những điều này?

Sự lo lắng của ông tăng lên khi vợ chồng ông chuẩn bị đón đứa con đầu lòng. “Cảm giác như cả thế giới đang lao vào một điều gì đó mà chưa kịp suy nghĩ,” Roher nói trong phim. Câu hỏi trung tâm dần lộ diện: Liệu có an toàn khi đưa một đứa trẻ vào thế giới đang bị AI tái định hình?

Bộ phim có sự xuất hiện hàng loạt chuyên gia hàng đầu như Yoshua Bengio, Ilya Sutskever và Shane Legg (đồng sáng lập DeepMind), những người cùng thừa nhận rằng có những khía cạnh của AI mà con người không thể và có lẽ sẽ không bao giờ hiểu hết. Các mô hình AI hiện nay được huấn luyện trên lượng dữ liệu “nhiều hơn bất kỳ ai có thể đọc trong vài đời người”.

Trong phim tài liệu, Tristan Harris, đồng sáng lập Trung tâm Công nghệ Nhân văn, cảnh báo: tốc độ phát triển của AI nhanh đến mức mọi ví dụ minh họa trong phim có thể trở nên lỗi thời ngay khi phim ra mắt.

Phim dành nhiều thời lượng cho nhóm “bi quan” (doomer) - những người tin rằng AI, đặc biệt là AGI (trí tuệ nhân tạo tổng quát), có thể vượt qua con người và gây ra hậu quả thảm khốc. Eli Yudkowsky, nhà tiên phong nghiên cứu AI alignment, thậm chí đặt tên cuốn sách năm 2025 của mình là If Anyone Builds It, Everyone Dies (Nếu ai đó xây dựng nó, tất cả sẽ chết).

Trong khi đó, các nhân vật lạc quan như Peter Diamandis, Peter Lee (Microsoft Research) hay Daniela Amodei (Anthropic) cho rằng AI là công cụ duy nhất đủ sức giải quyết những vấn đề lớn nhất của nhân loại, từ ung thư, khủng hoảng khí hậu đến thiếu hụt lương thực và năng lượng.

Phim cũng không né tránh mặt tối vật chất của AI: các trung tâm dữ liệu tiêu thụ khổng lồ điện và nước, gây áp lực lên cộng đồng địa phương. Theo nhà ngôn ngữ học máy tính Emily M. Bender, các câu chuyện về AI hiện nay thường loại bỏ con người thật - những người đã và đang bị ảnh hưởng trực tiếp.

Ở hồi cuối, Roher tiếp cận những người quyền lực nhất trong cuộc chạy đua AI: Sam Altman (OpenAI), Elon Musk (xAI), Dario Amodei (Anthropic), Demis Hassabis (DeepMind) và Mark Zuckerberg (Meta). Altman, Amodei và Hassabis tham gia phỏng vấn; Zuckerberg từ chối, còn Musk đồng ý nhưng không sắp xếp được thời gian.

Altman, khi đó cũng đang chờ đón con đầu lòng, khẳng định ông “không sợ việc một đứa trẻ lớn lên trong thế giới có AI”. Tuy vậy, ông thừa nhận cả con mình lẫn con của Roher “có lẽ sẽ không bao giờ thông minh hơn AI” - một thực tế khiến ông “hơi bất an”. Khi được hỏi liệu có thể trấn an rằng mọi thứ rồi sẽ ổn hay không, Altman trả lời thẳng: “Điều đó là không thể”.

Cuối cùng, The AI Doc dừng lại ở vùng trung gian giữa bi quan và lạc quan - trạng thái mà bộ phim gọi là apocaloptimism.

Con đường phía trước, theo các nhân vật, đòi hỏi sự phối hợp quốc tế chưa từng có, minh bạch hơn từ các công ty AI, cơ quan quản lý độc lập, trách nhiệm pháp lý rõ ràng và khả năng điều chỉnh luật lệ liên tục theo tốc độ công nghệ.

Câu hỏi liệu thế giới có làm được điều đó hay không vẫn bỏ ngỏ. Nhưng có một điều tất cả đều đồng thuận: không có đường quay lại thời điểm trước AI. Như CEO Anthropic Dario Amodei khẳng định về sự phát triển của AI: “Con tàu này sẽ không dừng lại”.