AI đang viết lại mô hình kinh doanh của các công ty luật

Một mô hình mới mang tên Management Services Organization (MSO) cho phép các công ty luật thu hút vốn đầu tư, phát triển công nghệ AI và cạnh tranh với các công ty luật truyền thống vốn phụ thuộc vào mô hình tính phí theo giờ.

AI mở đường cho thế hệ công ty luật "AI-native"

Trong nhiều thập kỷ, ngành dịch vụ pháp lí tại Mỹ gần như không thay đổi về mô hình hoạt động. Các công ty luật lớn tuyển dụng số lượng lớn luật sư trẻ, đào tạo qua nhiều năm, sau đó chỉ giữ lại một tỉ lệ nhỏ để trở thành đối tác. Chi phí nhân sự cao khiến phí dịch vụ pháp lí liên tục tăng, trong khi khách hàng ngày càng đòi hỏi hiệu quả và minh bạch hơn.

Sự xuất hiện của AI tạo sinh đang tạo ra cơ hội để phá vỡ mô hình này. Một trong những xu hướng nổi bật nhất là sự ra đời của các công ty luật "AI-native", những doanh nghiệp được xây dựng ngay từ đầu với AI là hạ tầng cốt lõi thay vì chỉ là công cụ hỗ trợ.

Đi cùng xu hướng đó là sự phổ biến của mô hình Management Services Organization (MSO). Đây là cấu trúc tách một công ty luật thành hai thực thể độc lập.

Phần thứ nhất vẫn là công ty luật do các luật sư sở hữu và chịu trách nhiệm thực hiện toàn bộ hoạt động tư vấn, tranh tụng cũng như ký kết dịch vụ pháp lí.

Trong khi đó, phần thứ hai là MSO, đơn vị nắm giữ nền tảng công nghệ, sở hữu trí tuệ, vận hành hệ thống AI và đảm nhiệm toàn bộ hoạt động hậu cần như tài chính, nhân sự, tiếp thị hay phát triển khách hàng.

Mô hình này đặc biệt hấp dẫn bởi luật pháp Mỹ không cho phép người không phải luật sư sở hữu cổ phần trong các công ty luật nhằm bảo đảm tính độc lập về chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp. Tuy nhiên, các nhà đầu tư vẫn có thể góp vốn vào MSO vì đây không phải đơn vị trực tiếp cung cấp dịch vụ pháp lí.

Nhờ đó, các quỹ đầu tư tư nhân, quỹ đầu tư mạo hiểm và doanh nhân công nghệ lần đầu tiên có thể rót vốn quy mô lớn vào lĩnh vực pháp lí.

Ông Peter Sacripanti, cựu đồng chủ tịch công ty luật McDermott Will & Emery, hiện đang xây dựng công ty luật Broadfield theo mô hình này với sự hậu thuẫn của các nhà sáng lập công ty tư vấn Alvarez & Marsal.

Theo ông, chi phí thuê luật sư tại Mỹ đã tăng liên tục trong nhiều năm và đang khiến nhiều khách hàng không còn đủ khả năng chi trả. "Khi kết hợp điều đó với sự tiến bộ vượt bậc của AI trong việc tạo ra giá trị cho khách hàng, đã đến lúc ngành luật phải thay đổi," ông nhận định.

Một ví dụ khác là Norm Law, công ty luật mới thành lập tại New York nhưng hoạt động rất khác các công ty truyền thống. Norm Law là công ty con của Norm AI, doanh nghiệp đã phát triển các tác nhân AI (AI agent) chuyên xử lí thẩm định pháp lí, kiểm tra tuân thủ và nhiều công việc vốn do luật sư trẻ đảm nhiệm.

Thay vì tuyển dụng số lượng lớn nhân viên mới tốt nghiệp, Norm Law sử dụng AI để xử lí nhiều tác vụ thường nhật, còn các luật sư tập trung vào những vấn đề cần kinh nghiệm và tư duy chuyên môn.

Ông Mike Schmidtberger, Chủ tịch Norm Law và là cựu lãnh đạo của công ty luật Sidley Austin sau hơn 35 năm làm việc, cho rằng AI không phải "phép màu", nhưng đủ sức thay đổi cách ngành luật vận hành.

Theo ông, AI giúp công ty cung cấp các dịch vụ pháp lí tiêu chuẩn với chi phí thấp hơn hoặc ít nhất ngang bằng các công ty luật truyền thống nhưng trong thời gian ngắn hơn đáng kể.

Big Law buộc phải thay đổi trước sức ép của Big Tech

Không chỉ các công ty khởi nghiệp, ngay cả những công ty luật lớn nhất thế giới cũng đang buộc phải thích nghi với làn sóng AI. Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là cách định giá dịch vụ pháp lí.

Trong nhiều thập kỷ, các công ty luật lớn (Big Law) chủ yếu thu phí theo số giờ làm việc của luật sư. Đây là mô hình giúp doanh thu tăng theo thời gian xử lí vụ việc. Tuy nhiên, khi AI có thể hoàn thành nhiều tác vụ chỉ trong vài phút thay vì nhiều giờ, mô hình tính phí theo giờ bắt đầu bộc lộ những hạn chế.

Nhiều chuyên gia dự báo các công ty luật sẽ chuyển sang mô hình tính phí theo giá trị hoặc theo từng dự án, đặc biệt với những công việc có tính lặp lại như thành lập doanh nghiệp, đăng ký quỹ đầu tư, xin cấp bằng sáng chế hoặc rà soát hợp đồng.

Khách hàng sẽ không còn trả tiền cho thời gian luật sư ngồi trước màn hình mà trả tiền cho kết quả cuối cùng. Để không bị bỏ lại phía sau, các công ty luật truyền thống cũng tăng tốc đầu tư công nghệ.

Kirkland & Ellis, công ty luật có doanh thu lớn nhất thế giới, vừa dành 500 triệu USD để xây dựng nền tảng AI riêng, đồng thời ký thỏa thuận nhiều năm với Palantir Technologies nhằm phát triển các công cụ AI phục vụ khách hàng trong lĩnh vực đầu tư tư nhân.

Nhiều công ty luật lớn khác cũng đang cân nhắc chuyển đổi sang mô hình MSO để huy động thêm vốn cho các khoản đầu tư công nghệ, điều vốn rất khó thực hiện dưới cấu trúc truyền thống.

Theo luật sư Josh Porte của Holland & Knight, sự bùng nổ của mô hình MSO trong năm 2025 không phải là ngẫu nhiên. AI tạo sinh đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ giữa luật sư, kỹ sư phần mềm và chuyên gia dữ liệu, điều mà cấu trúc MSO được thiết kế để hỗ trợ ngay từ đầu. Tuy nhiên, cuộc cạnh tranh phía trước sẽ không hề dễ dàng.

Các công ty luật truyền thống sở hữu uy tín, mạng lưới khách hàng và kinh nghiệm hàng chục năm nhưng gặp khó khăn khi thay đổi mô hình kinh doanh. Trong khi đó, các công ty AI-native có lợi thế về công nghệ nhưng phải xây dựng niềm tin từ đầu trong một lĩnh vực mà uy tín luôn là tài sản quan trọng nhất.

Theo ông John Budetti, cựu luật sư của Kirkland & Ellis và hiện điều hành M37 LegalTech Strategies, cả hai bên đều đối mặt với thách thức riêng. Big Law khó từ bỏ mô hình tính phí theo giờ vốn mang lại doanh thu khổng lồ, còn các công ty mới lại phải chứng minh rằng AI có thể cung cấp dịch vụ pháp lí với chất lượng tương đương.

Dẫu vậy, tín hiệu từ thị trường đang rất rõ ràng. Khách hàng ngày càng mong muốn có thêm lựa chọn với chi phí hợp lí hơn và thời gian xử lí nhanh hơn. Trong bối cảnh đó, AI không chỉ là một công cụ hỗ trợ luật sư mà đang trở thành chất xúc tác cho cuộc tái cấu trúc lớn nhất của ngành dịch vụ pháp lí Mỹ trong nhiều thập kỷ qua.