AI, drone, robot có thể phối hợp cùng lính cứu hỏa như thế nào?
Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đang đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, với mục tiêu dự báo nguy cơ hỏa hoạn, xác định vị trí người mắc kẹt và giảm thiểu rủi ro cho lính cứu hỏa.
Từ drone có khả năng bay bên trong tòa nhà đang cháy, thiết bị đeo theo dõi sức khỏe lính cứu hỏa đến robot tìm kiếm nạn nhân trong đống đổ nát, những công nghệ mới cho thấy AI đang dần trở thành một thành phần quan trọng trong hệ thống ứng phó khẩn cấp của quốc gia vùng Vịnh này.
AI có thể dự báo điểm nóng hỏa hoạn trước khi sự cố xảy ra
UAE đang chuyển hướng từ mô hình ứng phó sau khi sự cố xảy ra sang cách tiếp cận chủ động hơn, trong đó AI được sử dụng để phân tích dữ liệu, dự báo nguy cơ và hỗ trợ lực lượng phòng vệ dân sự đưa ra quyết định nhanh chóng.
Trọng tâm của chiến lược này là agentic AI, hay AI tác nhân, một dạng trí tuệ nhân tạo có khả năng thực hiện các nhiệm vụ và đưa ra những hành động nhất định với mức độ tự chủ cao hơn so với các hệ thống AI truyền thống.
Thiếu tướng, Tiến sĩ Jassim Mohammed Al Marzooqi, Tổng giám đốc Cơ quan Liên bang về Cấp cứu và Phòng vệ dân sự UAE, cho biết cơ quan này đang chuyển đổi hoạt động dựa trên công nghệ AI tác nhân nhằm nâng cao năng lực bảo vệ và phản ứng trước các tình huống khẩn cấp. "Chúng tôi đang chuyển đổi hoạt động để sử dụng agentic AI, qua đó cải thiện khả năng bảo vệ và ứng phó", ông Al Marzooqi chia sẻ.
Theo ông, công nghệ này có thể góp phần giảm số vụ cháy cũng như số người bị thương và thiệt mạng. Một trong những hướng ứng dụng quan trọng là phân tích dữ liệu để lập bản đồ các khu vực có nguy cơ hỏa hoạn cao. Thông qua việc tổng hợp thông tin đầu vào, AI có thể nhận diện những điểm nóng, giúp cơ quan chức năng xác định nơi cần tăng cường giám sát và chuẩn bị nguồn lực ứng phó.
"Phòng vệ có nghĩa là dự báo tai nạn trước khi chúng xảy ra", ông Al Marzooqi nhấn mạnh. Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi, cơ quan này công bố kế hoạch bổ nhiệm các đại sứ AI tại những đơn vị phòng vệ dân sự trên toàn UAE. Các đại sứ có nhiệm vụ tìm kiếm, thử nghiệm và chia sẻ những phương pháp ứng dụng AI tác nhân hiệu quả, đồng thời thúc đẩy việc triển khai công nghệ một cách có trách nhiệm.
Sáng kiến được công bố tại một diễn đàn chuyên ngành tổ chức ở Dubai, với sự tham dự của Ahmed bin Ali Al Sayegh, Bộ trưởng Y tế và Phòng ngừa UAE, đồng thời là Chủ tịch cơ quan liên bang nói trên.
Đáng chú ý, chiến lược của UAE không hướng tới việc thay thế con người bằng máy móc. Thay vào đó, AI và robot được xem là công cụ hỗ trợ để lính cứu hỏa thực hiện nhiệm vụ hiệu quả hơn, đồng thời hạn chế nguy cơ thương vong trong những môi trường đặc biệt nguy hiểm.
Ông Al Marzooqi lấy ví dụ về các vụ cháy hóa chất phát sinh khí độc. Trong tình huống này, việc đưa lính cứu hỏa trực tiếp vào khu vực có nồng độ khí độc cao có thể đe dọa tính mạng họ. Thay vào đó, robot trang bị cảm biến có thể được triển khai trước để phát hiện khí độc, đánh giá môi trường và hỗ trợ xác định phương án chữa cháy phù hợp.
Drone và robot vì vậy không chỉ giúp tăng tốc độ xử lí sự cố, mà còn tạo ra một lớp bảo vệ bổ sung cho những người trực tiếp tham gia cứu nạn.
Drone bay trong tòa nhà cháy, AI giúp lính cứu hỏa xác định người mắc kẹt
Ba dự án công nghệ được giới thiệu tại diễn đàn cho thấy cách UAE đang đưa AI vào những tình huống cứu hộ cụ thể, từ tìm kiếm người mắc kẹt trong tòa nhà cháy đến bảo vệ sức khỏe của lính cứu hỏa và tiếp cận khu vực bị sập đổ.
Một trong những dự án đáng chú ý nhất là Kashif, hệ thống drone công nghệ cao đang được phát triển với sự phối hợp của Dubai Civil Defence và Dubai AI Campus.
Thiết bị được thiết kế để bay vào bên trong các tòa nhà đang cháy trước khi lực lượng cứu hỏa tiếp cận. Mục tiêu là giải quyết ba thách thức lớn: điều hướng trong môi trường không có tín hiệu GPS, hoạt động ở nhiệt độ cực cao và xác định vị trí cũng như tình trạng của những người mắc kẹt.
Sử dụng nhiều loại cảm biến, Kashif có khả năng xây dựng bản đồ 3D theo thời gian thực của công trình, xác định vị trí và nguồn phát sinh đám cháy, đồng thời đo lường những yếu tố môi trường quan trọng như nồng độ oxy và khí carbon monoxide.
Đặc biệt, hệ thống radar sóng milimet sử dụng sóng vô tuyến tần số cao để phát hiện người bị mắc kẹt và theo dõi các dấu hiệu sinh tồn của họ. Đây là công nghệ có ý nghĩa trong những tình huống tầm nhìn bị hạn chế nghiêm trọng bởi khói, bụi hoặc các vật cản trong công trình.
Để hoạt động trong môi trường khắc nghiệt, drone được trang bị khung sợi carbon và lớp bảo vệ nhiệt. Những dữ liệu thu thập được truyền trực tiếp đến trung tâm điều hành của Dubai Civil Defence, giúp lực lượng cứu hộ xác định tuyến đường an toàn hơn, nhanh chóng tiếp cận nạn nhân và tránh những khu vực có nguy cơ sập đổ hoặc nhiệt độ quá cao.
Nếu Kashif tập trung bảo vệ người dân mắc kẹt trong các công trình, dự án Najda lại hướng đến một nhóm đối tượng khác: chính những người đang trực tiếp làm nhiệm vụ cứu hộ.
Najda là thiết bị đeo cổ tay được thiết kế để theo dõi liên tục các chỉ số sức khỏe của lính cứu hỏa, đặc biệt là nguy cơ sốc nhiệt và các tình huống cấp cứu tim mạch.
Thông qua AI, thiết bị xây dựng ngưỡng sức khỏe cơ bản riêng cho từng người, sau đó theo dõi và nhận diện những biến động bất thường. Khi phát hiện chỉ số thay đổi đến mức nguy hiểm, hệ thống sẽ gửi cảnh báo SOS đến người chỉ huy đội cứu hỏa.
Một ưu điểm đáng chú ý là Najda có thể hoạt động ngay cả khi không có kết nối Internet. Cảnh báo được hiển thị trên màn hình bên trong xe cứu hỏa, trong khi dữ liệu có thể được chuyển đến trụ sở chỉ huy khi kết nối mạng được khôi phục.
Điều này đặc biệt quan trọng trong các vụ cháy lớn, khi nhiệt độ cao, kết cấu công trình và tình trạng quá tải mạng có thể khiến liên lạc giữa lực lượng cứu hộ bị gián đoạn.
Với Najda, AI không chỉ hỗ trợ chỉ huy theo dõi tình trạng nhân sự mà còn giúp phát hiện sớm những dấu hiệu nguy hiểm trước khi lính cứu hỏa rơi vào tình trạng mất khả năng làm nhiệm vụ.
Robot tự kết nối tìm người trong 72 giờ đầu sau thảm họa
Bên cạnh các vụ cháy tại tòa nhà, UAE cũng phát triển công nghệ phục vụ tìm kiếm và cứu nạn trong những tình huống sập công trình, động đất và các thảm họa có mức độ tàn phá lớn.
Dự án thứ ba mang tên Athar là hệ thống tìm kiếm cứu nạn được thiết kế để hoạt động trong 72 giờ đầu tiên sau khi xảy ra thảm họa. Đây thường là giai đoạn đặc biệt quan trọng, khi lực lượng cứu hộ cần nhanh chóng xác định vị trí nạn nhân còn sống trong các khu vực bị cô lập hoặc không thể tiếp cận trực tiếp.
Athar kết hợp những drone kích thước nhỏ với các robot mặt đất có kích thước cầm tay. Các thiết bị này có thể tiến vào những khu vực nguy hiểm, thu thập dữ liệu và tìm kiếm người bị mắc kẹt mà không cần đưa nhân viên cứu hộ trực tiếp đến hiện trường ngay từ đầu.
Điểm nổi bật nhất của hệ thống là mạng lưới liên lạc tự hình thành có tích hợp AI. Trong điều kiện hạ tầng viễn thông bị phá hủy hoặc tín hiệu yếu, mỗi drone và robot có thể hoạt động như một nút chuyển tiếp, truyền dữ liệu giữa các thiết bị trong hệ thống.
Nhờ đó, Athar có thể vận hành mà không cần GPS, Wi-Fi hoặc hạ tầng liên lạc có sẵn. Thiết kế ban đầu gồm ba drone và ba robot, nhưng hệ thống có khả năng mở rộng tùy theo quy mô và yêu cầu của từng nhiệm vụ.
Khả năng tự tổ chức mạng lưới liên lạc đặc biệt hữu ích trong các vụ động đất hoặc sập nhà, khi hệ thống viễn thông thường bị gián đoạn, còn lực lượng cứu hộ phải làm việc trong những khu vực có nhiều vật cản và nguy cơ tiếp tục sụp đổ.
Theo Trung tá, Tiến sĩ Essa Ahmed Al Mutawa, Giám đốc Tổng cục Trí tuệ nhân tạo kiêm Trợ lí Tổng tư lệnh phụ trách Dịch vụ thông minh của Dubai Civil Defence, những công nghệ nói trên đang được phát triển bởi các doanh nghiệp trong nước.
Các doanh nghiệp đã tiến hành nghiên cứu, xác định những khoảng trống và thách thức trong hoạt động phòng vệ dân sự, sau đó xây dựng các mô hình thử nghiệm để giải quyết những vấn đề này.
Trước khi được đưa vào vận hành thực tế, các công nghệ sẽ trải qua quá trình đánh giá bổ sung và triển khai thí điểm. Cơ quan chức năng UAE cũng đang phối hợp với các trường đại học và doanh nghiệp tư nhân để đầu tư, hoàn thiện những giải pháp mới.
Ông Al Mutawa cho biết Dubai Civil Defence sẵn sàng tiếp nhận thêm đối tác có ý tưởng công nghệ nhằm giảm số vụ cháy và cứu sống nhiều người hơn.
Chiến lược này cho thấy UAE đang hướng đến một mô hình phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn thông minh, trong đó AI đảm nhiệm vai trò phân tích, dự báo và điều phối, còn drone và robot trực tiếp tiếp cận những môi trường nguy hiểm. Con người vẫn giữ vai trò quyết định trong hoạt động cứu hộ, nhưng được hỗ trợ bởi dữ liệu và thiết bị có khả năng mở rộng đáng kể phạm vi tác nghiệp.
Nếu các dự án được triển khai thành công, AI có thể giúp lực lượng cứu hộ biết trước nơi nào có nguy cơ cháy, bên trong công trình đang xảy ra điều gì và nạn nhân có thể được tìm thấy ở đâu trước khi bước vào hiện trường. Đây chính là thay đổi quan trọng: thay vì chỉ phản ứng khi thảm họa xảy ra, công nghệ cho phép lực lượng chức năng chuẩn bị và hành động sớm hơn, qua đó bảo vệ cả người dân lẫn những người đang làm nhiệm vụ cứu nạn.