'AI là giải pháp chiến lược để tái cấu trúc ngành lúa gạo ĐBSCL'
Đó là ý kiến của TS. Võ Văn Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Mekong, Đại học Cần Thơ. Ông khẳng định, ứng dụng AI sẽ hỗ trợ nông dân nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm chi phí và thích ứng với các điều kiện bất lợi do biến đổi khí hậu gây ra tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).
Dự án “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong canh tác lúa bền vững thích ứng với biến đổi khí hậu tại Việt Nam (AIRRVie)” được tài trợ bởi Tổ chức nghiên cứu của Ireland (Research Ireland) thông qua hợp tác giữa Trường Đại học Quốc gia Dublin (Trung tâm Ứng dụng Trí tuệ Nhân tạo Quốc gia Ireland - CeADAR - Ireland's Centre for AI) và Đại học Cần Thơ do PGS.TS. Văn Phạm Đăng Trí, Viện trưởng Viện Mekong làm chủ nhiệm đề tài.
Tham vấn thúc đẩy ứng dụng AI vào thực tiễn
Từ đầu năm 2025, Viện Mekong, Đại học Cần Thơ đã tổ chức nhiều cuộc họp tham vấn các bên liên quan cho đề tài AIRRVie với sự tham gia của nhiều cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu, đối tác phát triển và nhiều hợp tác xã cùng nông dân canh tác lúa tham dự.
Gần đây nhất, cuộc họp tham vấn được tổ chức vào tháng 4/2026 dưới sự phối hợp giữa Viện Mekong, Đại học Cần Thơ và Trung tâm Khuyến nông Quốc gia Việt Nam, tiến hành thử nghiệm sử dụng công cụ AI cho các bên có liên quan nhằm thu thập ý kiến phản hồi và hoàn thiện công cụ.
Theo TS. Võ Văn Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Mekong, Đại học Cần Thơ, vai trò của chuyển đổi số trong nông nghiệp, đặc biệt là ứng dụng AI nhằm hỗ trợ nông dân nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm chi phí và thích ứng với các điều kiện bất lợi do biến đổi khí hậu gây ra tại ĐBSCL là rất quan trọng. Theo ông, AI không chỉ là công cụ công nghệ mà còn là giải pháp chiến lược để tái cấu trúc ngành lúa gạo theo hướng bền vững và giá trị cao.
TS. Huỳnh Kim Định, Phó giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đã chia sẻ định hướng quan trọng về vai trò của hệ thống khuyến nông trong việc thúc đẩy ứng dụng công nghệ vào thực tiễn.
Bà cho rằng, để công nghệ AI thực sự phát huy hiệu quả, cần có sự đồng hành của lực lượng khuyến nông trong việc hướng dẫn, đào tạo và chuyển giao công nghệ đến từng hộ nông dân. Phía Trung tâm Khuyến nông Quốc gia cũng rất sẵn sàng tham gia và hỗ trợ để đề tài AIRRVie hoàn thiện công cụ AI và nhân rộng, giúp nông dân canh tác lúa dễ tiếp cận và sử dụng.
Trình diễn công nghệ và đóng góp chuyên môn đa lĩnh vực
TS. Quan Le, chủ nhiệm đề tài phía University College Dublin (Ireland) đã giới thiệu tổng quan về AIRRVie, nhấn mạnh các chức năng chính của Trợ lý AI hỗ trợ canh tác lúa như nhận diện giống lúa, sâu bệnh, tư vấn quy trình canh tác và dự báo rủi ro. Đây được xem là nền tảng quan trọng giúp nông dân tiếp cận công nghệ một cách trực quan và dễ sử dụng.
Trong khi đó, TS. Nguyễn Thành Tâm – Giám đốc Chương trình Hệ sinh thái sản xuất, Viện Mekong, Đại học Cần Thơ - đã cho biết về hoạt động gieo trồng và thu thập dữ liệu hình ảnh các giống lúa nhằm phục vụ huấn luyện mô hình AI. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu lớn và đa dạng được đánh giá là yếu tố then chốt quyết định độ chính xác và hiệu quả của hệ thống AI trong thực tế sản xuất.
Ở góc độ xã hội, ThS. Châu Mỹ Duyên – Khoa Khoa học Chính trị và Xã hội Nhân văn, Đại học Cần Thơ - đã giới thiệu nội dung lồng ghép bình đẳng giới và hòa nhập xã hội (GEDSI) trong quá trình triển khai đề tài. Việc đảm bảo mọi nhóm đối tượng, đặc biệt là phụ nữ và nông dân yếu thế, có thể tiếp cận và sử dụng công nghệ là một trong những yêu cầu quan trọng nhằm hướng tới phát triển bền vững và bao trùm.
Đáng chú ý, phần trình diễn ứng dụng do TS. Trịnh Thị Long – Chuyên gia tác động xã hội của đề tài - đã giúp các đại biểu hình dung rõ hơn về cách thức vận hành của Trợ lý AI. Thông qua các tình huống thực tế, hệ thống đã thể hiện khả năng hỗ trợ nông dân trong việc nhận diện sâu bệnh qua hình ảnh, đưa ra khuyến nghị canh tác và cảnh báo rủi ro thời tiết.
Tăng cường trải nghiệm và định hướng triển khai thí điểm
Một điểm nổi bật của các cuộc họp là phiên trải nghiệm thực tế, nơi các đại biểu trực tiếp sử dụng thử ứng dụng trên thiết bị di động cá nhân.
Hoạt động này đã mang lại nhiều phản hồi cụ thể về giao diện, tính thân thiện và mức độ dễ sử dụng của công cụ, đặc biệt đối với người dùng là nông dân. Các ý kiến cho rằng cần tiếp tục tối ưu hóa ngôn ngữ, đơn giản hóa thao tác và tăng cường tính trực quan để phù hợp hơn với điều kiện sử dụng tại nông thôn.
Ngoài ra, các đại biểu đã tập trung góp ý về tính ứng dụng thực tiễn, khả năng mở rộng và những thách thức trong triển khai. Nhiều ý kiến nhấn mạnh vai trò của dữ liệu địa phương, hạ tầng số và sự hỗ trợ kỹ thuật liên tục trong quá trình vận hành hệ thống AI.
Phiên thảo luận nhóm do TS. Lý Trung Nguyên - Giảng viên Khoa Môi trường và TNTN, Điều phối chính của dự án AIRRVie phía Đại học Cần Thơ - chủ trì trong tháng 4/2026 đã đi sâu vào khả năng triển khai thí điểm công cụ AI tại các địa phương trong ĐBSCL. Qua đó, vai trò của hệ thống khuyến nông tiếp tục được khẳng định là cầu nối quan trọng giữa công nghệ và người nông dân, giúp nâng cao năng lực tiếp cận và sử dụng AI trong sản xuất.
Ngoài các buổi tham vấn này, đề tài AIRRVie cũng đã tiến hành tập huấn cho rất nhiều đối tượng nông dân canh tác lúa (mà đặc biệt là nữ và người dân tộc thiểu số) để đảm bảo tính phù hợp của công cụ AI này với đối tượng sử dụng.
TS. Lý Trung Nguyên cho rằng việc thử nghiệm các giải pháp AI trước khi áp dụng vào thực tiễn canh tác lúa bền vững là bước đi rất cần thiết. Thông qua quá trình này, đề tài đã nhận được nhiều ý kiến góp ý thiết thực từ các bên liên quan, tạo nền tảng để nhóm nghiên cứu tiếp tục hoàn thiện ứng dụng Trợ lý AI.
Trong thời gian tới, ứng dụng dự kiến sẽ được triển khai thí điểm trên diện rộng, hướng đến nhân rộng trong sản xuất. Việc kết hợp công nghệ hiện đại với tri thức khoa học và kinh nghiệm thực tiễn được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến tích cực cho canh tác lúa tại ĐBSCL. Đặc biệt, đề tài AIRRVie đang hướng tới tham gia sâu hơn trong đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao và phát thải thấp của vùng ĐBSCL.
