Ái nữ của Chủ tịch SoftBank dấn thân vào công nghệ sinh học

Được thành lập từ năm 2007, Spiber từng là niềm tự hào của giới công nghệ Nhật Bản khi phát triển thành công sợi sinh học bền vững từ protein nhân tạo, lấy cảm hứng từ cấu trúc bền bỉ của tơ nhện. Những vật liệu mang tính cách mạng này từng được các thương hiệu toàn cầu như Burberry ưu ái sử dụng. Mặc dù sở hữu công nghệ cốt lõi xuất sắc, doanh nghiệp này đã trượt dài trong những khoản nợ khổng lồ, buộc phải tìm đến giải pháp tái cơ cấu ngoài tòa án với các chủ nợ. Trách nhiệm đặt lên vai bà Kawana lúc này là vực dậy một "kỳ lân" công nghệ từng được định giá trên 1 tỉ USD, đưa hãng thoát khỏi vũng lầy tài chính và hiện thực hóa giá trị thương mại.

Tái cấu trúc tài chính và thu hẹp trọng tâm vận hành

Nhìn lại bức tranh tài chính của Spiber trong những năm qua, giới đầu tư khó tránh khỏi sự e ngại. Doanh nghiệp này từng huy động thành công hơn 100 tỉ yen (tương đương 629 triệu USD), lọt vào nhóm đếm trên đầu ngón tay những công ty chưa niêm yết đạt mức định giá tỉ đô tại Nhật Bản. Tuy nhiên, kỳ lân này đã vấp phải một cuộc khủng hoảng tiền mặt nghiêm trọng với khoản nợ lên tới 36 tỉ yen đáo hạn vào cuối năm 2025. Các báo cáo tài chính chỉ ra một sự mất cân đối trầm trọng: doanh thu năm tài chính kết thúc vào tháng 12 năm 2025 vỏn vẹn 200 triệu yen, trong khi mức lỗ ròng vượt quá 40 tỉ yen. Đứng trước áp lực sinh tồn, vào tháng 3 vừa qua, công ty đã phải đi đến một thỏa thuận giãn nợ với các bên cho vay.

Trong khuôn khổ của thỏa thuận cứu trợ này, toàn bộ nhân sự, công nghệ bản quyền và các tài sản kinh doanh cốt lõi của Spiber đã được chuyển giao cho công ty mới của bà Kawana (trước đây có tên là Crane) với mức giá 5 tỉ yen. Thực thể mới này chính thức tiếp quản và giữ lại cái tên Spiber nguyên bản. Để duy trì huyết mạch hoạt động, bà Kawana, với tư cách là nhà đầu tư duy nhất, đã rót thêm 10 tỉ yen vốn lưu động. Đánh giá về những sai lầm trong quá khứ, vị tân CEO thẳng thắn thừa nhận ban lãnh đạo cũ đã phần nào bị cuốn theo ánh hào quang của danh xưng kỳ lân công nghệ.

Với việc nắm giữ toàn bộ cổ phần, bà Kawana cam kết sẽ đưa doanh nghiệp trở lại mặt đất bằng những chiến lược thực dụng. Vị nữ doanh nhân này khẳng định chắc nịch rằng công ty sẽ tuyệt đối nói không với các kế hoạch chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) hay thực hiện các thương vụ mua bán sáp nhập (M&A) trong ngắn hạn. Hoạt động tinh gọn bộ máy được triển khai quyết liệt. Spiber mới sẽ chấm dứt và tiến hành thanh lý toàn bộ hoạt động tại thị trường Mỹ của công ty cũ, bao gồm việc đóng cửa một nhà máy sản xuất vật liệu trung gian tại bang Iowa.

Thay vào đó, năng lực sản xuất sẽ được tập trung tối đa tại các cơ sở hiện hữu ở thành phố Tsuruoka, Nhật Bản (nơi đặt trụ sở chính) và nhà máy tại Thái Lan. Ban lãnh đạo mới tin tưởng quy mô của hai cơ sở này là hoàn toàn đủ để đáp ứng sản lượng mục tiêu nhằm đạt được điểm hòa vốn.

Định hình lại chiến lược thương mại cùng các đối tác cốt lõi

Sự ra đời của Spiber phiên bản mới đánh dấu sự chuyển dịch mạnh mẽ từ việc nghiên cứu dàn trải sang tập trung thắt chặt quan hệ thương mại. Các công ty khởi nghiệp công nghệ chuyên sâu (deep tech) luôn phải đối mặt với bài toán cần nguồn vốn khổng lồ cho quy trình nghiên cứu cùng khoảng thời gian dài đằng đẵng để đưa sản phẩm ra thị trường. Trước đây, startup này từng tiêu tốn nguồn lực để phát triển hàng loạt ứng dụng vượt ra ngoài vật liệu may mặc, lấn sân sang cả lĩnh vực phụ tùng ô tô và thực phẩm. Đáng tiếc, chưa có dự án nào trong số đó chuyển hóa thành một mô hình kinh doanh khả thi.

Rút kinh nghiệm từ thực tế đó, công ty hiện đang dồn lực xây dựng mối quan hệ đối tác chiến lược với 12 doanh nghiệp chọn lọc từng hợp tác trước đây. Điển hình trong số đó là nhà sản xuất tóc giả Aderans của Nhật Bản. Chủ tịch Aderans, ông Hiromasa Suzuki, kỳ vọng sự phối hợp này sẽ tạo ra một lựa chọn vật liệu tóc mới, vượt trội hơn các loại tóc tổng hợp hoặc tóc người hiện hành.

Cùng tham gia vào danh sách khách hàng trọng điểm còn có thương hiệu đồ thể thao Goldwin và nhà cung cấp linh kiện Toyota Kojima Industries. Bà Kawana tiết lộ công ty sẽ dành ra từ một đến hai tháng tới để rà soát và điều chỉnh lại toàn bộ kế hoạch kinh doanh với từng đối tác nhằm đảm bảo tính hiệu quả cao nhất.

Trong quá trình chuyển giao quyền lực này, hai nhà đồng sáng lập Kazuhide Sekiyama và Junichi Sugahara sẽ rời khỏi ban điều hành. Họ sẽ lùi lại phía sau, tập trung hoàn toàn vào công tác nghiên cứu và phát triển (R&D) và báo cáo trực tiếp cho tân Chủ tịch. Về phần mình, bà Kawana mang đến một luồng sinh khí quản trị hoàn toàn khác biệt. Từng có thời gian làm việc tại Goldman Sachs Nhật Bản, bà đã sáng lập công ty tư vấn thương hiệu Bold vào năm 2019 và trực tiếp tham gia điều hành các dự án kinh doanh thời trang.

Để thể hiện sự quyết tâm với dự án tơ nhện nhân tạo, bà quyết định sẽ thanh lý công ty Bold nhằm dồn toàn tâm toàn ý vào việc quản lý thực thể mới. Vị tân CEO bày tỏ đam mê mãnh liệt với việc tinh chỉnh những công nghệ phức tạp và đưa chúng tiếp cận thị trường đại chúng. Công nghệ của Spiber đang mang lại rất nhiều kỳ vọng cho các đối tác, và nếu hoạt động kinh doanh chấm dứt lúc này, tác động sẽ vô cùng nghiêm trọng.

Mục tiêu tối thượng của bà là lặp lại tinh thần của cuộc Cách mạng Công nghiệp, biến những ý tưởng từng bị coi là bất khả thi trong một hoặc hai thập kỷ trước trở thành hiện thực ứng dụng trong đời sống hàng ngày, qua đó bảo vệ tiềm năng sáng tạo công nghệ to lớn của nước Nhật.