AI tràn vào tranh biếm họa báo chí
Việc các tòa soạn Australia bắt đầu sử dụng hình minh họa do AI tạo ra đang châm ngòi cho cuộc tranh luận về tương lai của nghề vẽ tranh biếm họa.
Với các họa sĩ tranh biếm họa, vấn đề không chỉ là AI có thể tạo hình nhanh và rẻ hơn, mà còn là nguy cơ một nghề nghiệp giàu tính sáng tạo, đòi hỏi hiểu biết chính trị và năng lực báo chí, dần bị xem như một công việc có thể tự động hóa.
Khi AI bắt đầu bước vào trang tranh biếm họa
Một hình minh họa do AI tạo ra xuất hiện trên Herald Sun gần đây, đi kèm bài viết về Thủ hiến bang Victoria Ben Carroll, đã thu hút sự chú ý không chỉ bởi nội dung mà còn bởi cách nó được tạo ra. Hình ảnh mô tả ông Carroll với một chân cướp biển đang cạo những con hà bám trên thân một con tàu. Trên con tàu là hình ảnh hai cựu Thủ hiến bang Victoria thuộc Công đảng, Jacinta Allan và Daniel Andrews.
Herald Sun đã đánh dấu rõ ràng rằng hình ảnh được tạo bằng AI. Tuy nhiên, với các họa sĩ biếm họa Australia, sự xuất hiện của hình ảnh này phản ánh một thay đổi lớn hơn đang diễn ra âm thầm trong ngành truyền thông.
Theo ABC, News Corp đã sử dụng hình minh họa do AI tạo ra trong khoảng hai năm. Trong khi đó, ngày càng nhiều tòa soạn tại Australia thử nghiệm các công cụ AI trong quy trình sản xuất nội dung.
Fiona Katauskas, họa sĩ biếm họa đã làm nghề hơn 30 năm, cho biết việc chứng kiến hình ảnh AI xuất hiện ngày càng nhiều trên mạng xã hội và báo chí khiến bà có cảm giác như nhận một “cú đấm vào mạng mỡ”.
Với bà, vấn đề trước hết là việc AI có khả năng lấy đi công việc của những họa sĩ và họa sĩ minh họa thực sự. Nhưng Katauskas cũng chỉ ra một nghịch lí khác: Nhiều hình ảnh AI hiện nay vẫn có những đặc điểm khiến chúng dễ bị nhận diện. Theo bà, các tranh biếm họa do AI tạo ra thường có phong cách tương tự nhau và đôi khi trông thiếu tự nhiên.
Đằng sau sự khó chịu đó là một thực tế đáng lo ngại hơn đối với giới sáng tạo. Ngành tranh biếm họa vốn đã thu hẹp trong nhiều năm, nay phải cạnh tranh với một công nghệ có thể tạo ra hình ảnh trong vài giây và với chi phí thấp hơn rất nhiều. Katauskas cho rằng AI xuất hiện đúng vào thời điểm ngành truyền thông đang gặp khó khăn tài chính. Nhiều cơ quan báo chí phải cắt giảm chi phí, thu hẹp đội ngũ và tìm cách sản xuất nội dung với nguồn lực hạn chế. Trong hoàn cảnh đó, một công cụ có thể tạo ra hình minh họa theo yêu cầu nhanh chóng có sức hấp dẫn rõ ràng đối với các biên tập viên.
Nỗi lo của các họa sĩ là AI không nhất thiết phải tạo ra tác phẩm tốt hơn con người để thay thế họ. Chỉ cần nó đủ nhanh, đủ rẻ và “đủ tốt” cho một số nhu cầu xuất bản, một phần công việc vốn thuộc về họa sĩ có thể biến mất.
Katauskas gần đây cũng được thông báo rằng hợp đồng của bà với Guardian Australia sẽ không được gia hạn. Từ tuần tới, bà sẽ tiếp tục công việc dưới tư cách họa sĩ biếm họa tự do. Với một người đã có hơn ba thập niên trong nghề, sự thay đổi này càng cho thấy mức độ mong manh của thị trường dành cho tranh biếm họa báo chí.
Không chỉ là chuyện AI tạo ảnh đẹp hay xấu
David Blumenstein, Phó chủ tịch Australian Cartoonists Association, gần đây xuất bản một cuốn sách về sự xâm nhập của AI vào lĩnh vực minh họa. Ông cho rằng việc các tờ báo sử dụng hình ảnh do AI tạo ra là đáng thất vọng nhưng không bất ngờ.
Theo Blumenstein, xu hướng này bắt đầu tăng nhanh từ khoảng năm 2022, khi các nền tảng AI tạo sinh miễn phí hoặc dễ tiếp cận bắt đầu phổ biến với công chúng. Điều khiến ông lo ngại nhất không hẳn là công nghệ, mà là thái độ của những người thuê họa sĩ.
Nếu các nhà xuất bản chỉ quan tâm đến việc lấp đầy một khoảng trống trên trang báo với chi phí thấp nhất, vấn đề đạo đức trong quá trình tạo nội dung có thể bị đẩy xuống hàng thứ yếu. Đây là điểm khiến cuộc tranh luận về AI trong tranh biếm họa khác với một cuộc tranh luận đơn thuần về công nghệ. Một bức tranh biếm họa chính trị không chỉ là một hình ảnh.
Để tạo ra một tác phẩm có giá trị, họa sĩ phải hiểu nhân vật, nắm được sự kiện đang diễn ra, nhận diện mâu thuẫn chính trị và tìm ra một hình ảnh đủ cô đọng để truyền tải thông điệp. Đó là sự kết hợp giữa nghệ thuật, kiến thức chính trị, quan sát xã hội và tư duy báo chí.
Media Entertainment & Arts Alliance (MEAA), công đoàn lớn đại diện cho các chuyên gia sáng tạo tại Australia, cũng nhấn mạnh rằng tranh biếm họa xã luận là một phần quan trọng của hệ sinh thái truyền thông nước này.
Theo MEAA, tranh biếm họa góp phần vào bình luận chính trị, châm biếm và tranh luận công chúng. Đây là một nghề chuyên môn đòi hỏi năng lực nghệ thuật, hiểu biết chính trị và khả năng phán đoán báo chí. Điều đó cũng đồng nghĩa tranh biếm họa phải chịu những yêu cầu về trách nhiệm tương tự các hình thức báo chí khác.
Theo MEAA, nghề này cần tuân thủ Journalist Code of Ethics, trong đó yêu cầu nhà báo cung cấp thông tin cho công chúng, góp phần thúc đẩy dân chủ, giám sát quyền lực và đồng thời chịu trách nhiệm về quyền lực mà mình thực thi. Khi một hình ảnh chính trị được tạo ra bằng AI, những nguyên tắc đó vẫn không biến mất.
Đó là các vấn đề cơ bản: Ai chịu trách nhiệm nếu hình ảnh chứa thông tin sai? Ai kiểm tra xem AI có tạo ra một khuôn mặt, biểu tượng hoặc chi tiết không chính xác? Ai quyết định một hình ảnh châm biếm có vượt qua ranh giới giữa bình luận và xuyên tạc? Và quan trọng nhất, độc giả có quyền biết tác phẩm họ đang nhìn thấy do một họa sĩ tạo ra hay do một hệ thống AI tạo ra đến đâu?
Những câu hỏi này đang buộc các cơ quan truyền thông phải xây dựng chính sách riêng. News Corp yêu cầu những hình ảnh được chỉnh sửa bằng công cụ kĩ thuật số, bao gồm AI, phải được đánh dấu là đã được chỉnh sửa bằng kĩ thuật số hoặc theo cách tương tự.
Chính sách của công ty cũng yêu cầu nội dung được tạo bằng AI phải trải qua cùng mức độ kiểm soát biên tập như các nội dung khác. Nội dung AI không được xuất bản trên bất kì nền tảng nào, kể cả mạng xã hội, nếu chưa được biên tập viên hoặc người quản lí biên tập có thẩm quyền xem xét và phê duyệt.
Nhưng minh bạch về việc “đây là ảnh AI” mới chỉ giải quyết một phần vấn đề. Câu hỏi lớn hơn là AI được sử dụng đến mức nào trong quá trình sáng tạo và ai là người chịu trách nhiệm cuối cùng về nội dung.
.jpg)
Các tòa soạn phải tìm cách cân bằng giữa AI và con người
AI không còn là câu chuyện xa vời đối với các cơ quan báo chí Australia. ABC gần đây triển khai thử nghiệm AI để tạo các bài viết tin tức kĩ thuật số dựa trên nội dung từ các bản tin phát thanh. Đài cũng cập nhật hướng dẫn sử dụng AI hồi đầu năm.
Trong các nguyên tắc hiện tại, ABC cho biết sẽ minh bạch với khán giả khi việc sử dụng AI có thể ảnh hưởng đáng kể đến cách họ hiểu nội dung. Trong một email gửi nội bộ ngày 9/7, quyền Giám đốc Tin tức ABC Donna Field nhấn mạnh rằng AI chỉ hỗ trợ hoạt động báo chí và sáng tạo nội dung, không thay thế tư duy và quyết định biên tập.
Theo bà, con người vẫn tham gia vào quá trình sản xuất và phải có sự giám sát của con người tại những bước quan trọng khi AI được sử dụng. Nine Publishing, đơn vị xuất bản The Age và Sydney Morning Herald, cũng lựa chọn cách tiếp cận thận trọng hơn với hình ảnh.
Theo hướng dẫn AI của Nine, công ty không sử dụng AI để tạo hình ảnh hoặc minh họa chân thực để xuất bản, trừ trường hợp bản thân việc hình ảnh được tạo bằng AI là nội dung mà bài báo muốn đề cập. AI có thể được sử dụng để tạo đồ họa nếu có sự phê duyệt của biên tập viên.
Những chính sách khác nhau cho thấy ngành truyền thông vẫn đang tìm kiếm một chuẩn mực chung. Jeff Sparrow, học giả tại University of Melbourne, cho rằng đây là vấn đề phức tạp và các nghiệp đoàn trong ngành truyền thông cần coi việc sử dụng AI là vấn đề nghiêm túc, đồng thời có nỗ lực phối hợp để bảo vệ việc làm và quyền lợi của người lao động.
Blumenstein cũng cho rằng công nghệ tự thân không phải vấn đề. Công nghệ có thể được sử dụng để hỗ trợ nghệ sĩ và giúp con người làm việc hiệu quả hơn, miễn là nó được sử dụng một cách có đạo đức. Vấn đề nằm ở cách con người triển khai công nghệ.
Đây có thể là hướng đi quan trọng nhất trong cuộc tranh luận hiện nay. AI hoàn toàn có thể trở thành công cụ hỗ trợ họa sĩ thay vì công cụ thay thế họ. Nó có thể giúp nghiên cứu chủ đề, thử nghiệm ý tưởng, tạo bản phác thảo hoặc hỗ trợ những công đoạn kĩ thuật.
Nhưng nếu mục tiêu cuối cùng chỉ là loại bỏ người sáng tạo khỏi quy trình để giảm chi phí, ngành truyền thông có nguy cơ đánh mất một phần năng lực sáng tạo mà chính nó cần để tồn tại. Katauskas cho rằng điều AI khó thay thế nằm ở chính quá trình sáng tạo.
Cho dù là đọc sách, viết hay vẽ, giá trị không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng mà còn ở hành trình dẫn đến sản phẩm đó. Đó cũng là điều khiến bà lo lắng nhất về AI: Công nghệ có thể đưa người dùng “nhảy thẳng tới đích”, trong khi nghệ thuật vốn được hình thành từ quá trình quan sát, suy nghĩ, thử nghiệm và tìm kiếm.