AI trở thành "trợ lý" của người nông dân, tại sao không?

AI không thay người nông dân, nhưng giúp họ quyết định chính xác hơn

Biến đổi khí hậu, chi phí đầu vào liên tục tăng, yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe từ các thị trường xuất khẩu đang đặt ngành nông nghiệp trước những sức ép chưa từng có. Trong bối cảnh đó, AI cùng với dữ liệu lớn (Big Data) và Internet vạn vật (IoT) đang mở ra một cách tiếp cận hoàn toàn mới.

Theo ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), giá trị lớn nhất của AI không nằm ở những cỗ máy thông minh mà ở khả năng giúp ngành nông nghiệp chuyển sang phương thức quản trị dựa trên dữ liệu.

Khi thông tin về đất đai, thời tiết, sâu bệnh, sản lượng và thị trường được số hóa, người sản xuất có thể đưa ra quyết định dựa trên những phân tích có cơ sở thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm. Điều này giúp giảm rủi ro, tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Hiện nay, cảm biến IoT, hệ thống tưới nhỏ giọt tự động, phần mềm quản lý trang trại hay các nền tảng phân tích dữ liệu đã được nhiều địa phương, hợp tác xã và doanh nghiệp đưa vào sản xuất. Thay vì phải thường xuyên có mặt ngoài đồng, người quản lý có thể theo dõi toàn bộ quá trình sản xuất trên điện thoại hoặc máy tính.

Các nghiên cứu cũng cho thấy, mô hình nông nghiệp thông minh có thể tiết kiệm từ 40-60% lượng nước tưới, giảm đáng kể lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời tăng năng suất từ 20-30% so với phương thức canh tác truyền thống. Quan trọng hơn, đây cũng là một trong những giải pháp góp phần giảm phát thải khí nhà kính và hướng tới nền nông nghiệp xanh.

Khi mỗi thửa ruộng đều có "bộ não số"

Tại Hà Nội, AI đang từng bước đi vào thực tế sản xuất thông qua các mô hình nông nghiệp công nghệ cao. Theo Kế hoạch phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đến năm 2030, thành phố đặt mục tiêu thúc đẩy ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trên tất cả các lĩnh vực của ngành nông nghiệp; đồng thời xây dựng các vùng sản xuất tập trung, mô hình quản lý thông minh và từng bước số hóa toàn bộ chuỗi giá trị. Một trong những mô hình tiêu biểu là Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Nam Phương Tiến (xã Xuân Mai).

Trên những cánh đồng lúa và vùng trồng bưởi Diễn của hợp tác xã, camera được lắp đặt ngay giữa đồng ruộng. Mỗi công đoạn từ gieo cấy, bón phân, chăm sóc đến thu hoạch đều được cập nhật trên nhật ký điện tử eGAP. Dữ liệu hình ảnh và thông tin sản xuất được lưu giữ liên tục, giúp toàn bộ quá trình canh tác có thể được kiểm chứng bất cứ lúc nào.

Chia sẻ với phóng viên, Phó Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Nam Phương Tiến Nguyễn Thị Mùi cho rằng, việc quản lý bằng nhật kí điện tử và camera không chỉ giúp giám sát vùng nguyên liệu theo thời gian thực mà còn tạo niềm tin với các doanh nghiệp thu mua khi toàn bộ quy trình đều có thể truy xuất.

Điều đáng chú ý là AI ở đây không thay thế người nông dân. Công nghệ chỉ đóng vai trò như một "người trợ lý", giúp người sản xuất có thêm thông tin để đưa ra quyết định chính xác hơn và giảm thiểu những rủi ro trong sản xuất.

Tuy nhiên, AI sẽ khó phát huy hết hiệu quả nếu chỉ dừng lại ở việc đầu tư máy móc. Yếu tố quyết định thành công vẫn là con người. Người nông dân cần được đào tạo để hiểu, sử dụng và khai thác hiệu quả các công nghệ mới thay vì coi AI là một thiết bị xa lạ.

Song song với đó là các chính sách hỗ trợ về vốn, ưu đãi thuế, cho thuê thiết bị công nghệ, cũng như xây dựng các mô hình dùng chung để hợp tác xã và nông hộ nhỏ có thể tiếp cận công nghệ với chi phí phù hợp.

Một thách thức khác là hoàn thiện khung pháp lý về dữ liệu số trong nông nghiệp. Khi AI ngày càng tham gia sâu vào quá trình dự báo, quản lý sản xuất và truy xuất nguồn gốc, những vấn đề liên quan đến quyền sở hữu dữ liệu, bảo mật thông tin và trách nhiệm khi hệ thống đưa ra dự báo sai cũng cần được làm rõ.

Theo ông Tạ Văn Tường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, thời gian tới thành phố sẽ tiếp tục đào tạo nguồn nhân lực về công nghệ cao, hỗ trợ hợp tác xã và doanh nghiệp xây dựng mô hình nông trại điện tử, đồng thời mở rộng hợp tác với các tổ chức khoa học và những quốc gia có nền nông nghiệp tiên tiến để tiếp nhận công nghệ mới.

Nhưng xét đến cùng, AI chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được đặt trong một hệ sinh thái gồm dữ liệu, hạ tầng số, chính sách và con người.
Tương lai của nông nghiệp thông minh không nằm ở việc mỗi cánh đồng có thêm bao nhiêu cảm biến hay camera, mà ở chỗ người nông dân có thể đưa ra những quyết định chính xác hơn nhờ dữ liệu.

Khi mỗi quyết định đều dựa trên thông tin thay vì phỏng đoán, AI sẽ không chỉ giúp tăng năng suất hay giảm chi phí, mà còn mở ra cơ hội để nông sản Việt Nam đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường toàn cầu và từng bước nâng cao sức cạnh tranh trong chuỗi giá trị nông nghiệp.

Hoàn thiện chính sách pháp luật xây dựng thương hiệu nông sản Việt Nam

Hành trình kể chuyện nâng tầm nông sản Việt Nam của nguyên Phó chủ tịch Quốc hội

IC Master 2026: Xây dựng thương hiệu cho nông sản Việt Nam