AI Trung Quốc dồn lực vào làn sóng IPO tỉ đô tại Hồng Kông

Được tiếp sức bởi chiến lược tự chủ công nghệ quyết liệt từ Bắc Kinh và sự hưng phấn tột độ của thị trường, hàng loạt doanh nghiệp này đang ồ ạt niêm yết để huy động hàng tỉ USD vốn đầu tư. Làn sóng này không chỉ giúp chỉ số chứng khoán Hồng Kông và đại lục chạm đỉnh trong nhiều năm. Nó còn đánh dấu sự chuyển dịch dòng vốn quan trọng khi các nhà đầu tư từ Trung Đông và Châu Á, đang thay thế vai trò của phố Wall. Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng phi mã là một bức tranh đa sắc thái về rủi ro lợi nhuận và áp lực địa chính trị mà các "kỳ lân" công nghệ này phải đối mặt.

Cơn sốt niêm yết và sự trỗi dậy của những "gã khổng lồ" nội địa

Thị trường tài chính Hồng Kông đang chứng kiến một sự khởi sắc mạnh mẽ chưa từng thấy kể từ năm ngoái, và động lực chính cho sự bùng nổ này đến từ chính sách tự cường của Trung Quốc. Thống kê cho thấy, trong số tám công ty thực hiện chào bán lần đầu ra công chúng (IPO) tại Hồng Kông từ đầu năm đến nay, có tới năm cái tên thuộc lĩnh vực AI hoặc bán dẫn.

Sự nhiệt tình của giới đầu tư đối với các công ty "cây nhà lá vườn" này lớn đến mức nó đã kéo cả chỉ số Hang Seng của Hồng Kông và chỉ số CSI 300 của các cổ phiếu blue-chip đại lục lên mức cao nhất trong nhiều năm qua. Không khí lạc quan bao trùm khi dòng tiền đổ về các mã cổ phiếu công nghệ, biến những màn ra mắt trở thành những bữa tiệc lợi nhuận khổng lồ.

Điển hình cho cơn sốt này là MiniMax, một công ty được ví là kẻ thách thức trực tiếp đối với DeepSeek của chính Trung Quốc và ChatGPT của OpenAI. Kể từ khi bắt đầu giao dịch vào thứ Sáu tuần trước, cổ phiếu của MiniMax đã tăng vọt hơn 140%, một con số mơ ước đối với bất kỳ startup nào.

Không kém cạnh, Shanghai Biren Technology, nhà sản xuất chip được kỳ vọng sẽ cạnh tranh sòng phẳng với Nvidia, cũng ghi nhận mức tăng trưởng hơn gấp đôi giá niêm yết chỉ sau vài tuần giao dịch tính đến chốt phiên thứ Hai. Những con số này cho thấy niềm tin mãnh liệt của thị trường vào khả năng bứt phá của công nghệ nội địa Trung Quốc bất chấp các rào cản kỹ thuật từ bên ngoài.

Mới đây nhất, thị trường tiếp tục đón nhận thêm hai tân binh sừng sỏ là OmniVision Integrated Circuits và GigaDevice Semiconductor. OmniVision, một trong những nhà cung cấp cảm biến hình ảnh kỹ thuật số hàng đầu thế giới và là đối thủ của Sony, đã huy động thành công 4,8 tỷ đô la Hồng Kông (tương đương 620 triệu USD) ngay trong ngày thứ Hai. Cổ phiếu của hãng đã tăng 16,2% ngay trong ngày đầu giao dịch. Trong khi đó, GigaDevice, nhà thiết kế chip nhớ chuyên dụng, cũng thu về 4,7 tỉ HKD và gây choáng váng khi mở cửa phiên giao dịch ngày thứ Ba với mức tăng lên tới 45%.

Câu chuyện của OmniVision đặc biệt thú vị và phản ánh rõ nét chiến lược thâu tóm công nghệ của Trung Quốc. Tiền thân là Will Semiconductor, công ty này đã mua lại OmniVision – một nhà sản xuất cảm biến kỹ thuật số của Mỹ từng niêm yết trên sàn Nasdaq – vào năm 2019, sau khi công ty Mỹ này được một nhóm quỹ tư nhân Trung Quốc đưa về chế độ tư nhân hóa vào năm 2016.

Hiện tại, OmniVision là nhà sản xuất cảm biến hình ảnh kỹ thuật số lớn thứ ba thế giới, chỉ xếp sau Sony và Onsemi của Mỹ. Sản phẩm chủ lực của họ là cảm biến hình ảnh CMOS, "con mắt" điện tử giúp chuyển đổi ánh sáng thành hình ảnh trong các thiết bị công nghệ.

Về phía GigaDevice, đây là một nhà thiết kế bán dẫn tập trung vào các dòng chip nhớ đặc biệt và chip vi điều khiển (MCU). Tuy nhiên, bức tranh tài chính của GigaDevice không hoàn toàn màu hồng khi họ chịu ảnh hưởng nặng nề từ tình trạng dư cung của ngành công nghiệp vi mạch. Công ty đã phải liên tục ghi nhận các khoản giảm giá hàng tồn kho từ năm 2022 đến nay, với giá trị lên tới hàng trăm triệu nhân dân tệ mỗi năm. Cả OmniVision và GigaDevice đều hoạt động theo mô hình "fabless", tức là chỉ tập trung thiết kế và bán sản phẩm, còn khâu sản xuất, đóng gói và thử nghiệm hoàn toàn dựa vào các đối tác bên ngoài.

"Bến đỗ" Hồng Kông và dòng vốn mới từ Trung Đông giữa vòng vây cấm vận

Làn sóng IPO ồ ạt này diễn ra trong bối cảnh các công ty công nghệ Trung Quốc đang gặp vô vàn khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn từ Hoa Kỳ. Việc Bộ Thương mại Mỹ liên tục bổ sung các doanh nghiệp Trung Quốc vào danh sách thực thể (entity list) nhằm hạn chế khả năng tiếp cận công nghệ then chốt đã khiến cánh cửa phố Wall gần như đóng lại.

Trước tình thế đó, Hồng Kông nổi lên như một trung tâm huy động vốn ngoại khơi quan trọng nhất, một "bến đỗ" an toàn tương đối trước những cơn gió ngược địa chính trị. Nơi đây không chỉ thu hút dòng vốn từ đại lục mà còn hấp dẫn các nhà đầu tư từ Châu Á và đặc biệt là Trung Đông.

Sự vắng bóng của các ngân hàng đầu tư quốc tế phương Tây trong các thương vụ này là điều dễ nhận thấy, khi họ e ngại rủi ro từ căng thẳng thương mại. Thay vào đó, các ngân hàng Trung Quốc như China International Capital Corp (CICC) và Huatai Securities đang đóng vai trò nhà bảo trợ chính. Điểm sáng hiếm hoi từ bên ngoài là UOB-Kay Hian của Singapore, đơn vị nước ngoài duy nhất tham gia vào thương vụ IPO của Zhipu AI.

Đáng chú ý hơn cả là sự xuất hiện của dòng vốn "Petrodollar" (đô la dầu mỏ). Cơ quan Đầu tư Abu Dhabi (ADIA) đã trở thành nhà đầu tư nền tảng lớn nhất của MiniMax với cam kết rót 65 triệu USD. Điều này cho thấy Trung Quốc đang thành công trong việc đa dạng hóa nguồn vốn, tìm kiếm sự ủng hộ từ các đối tác chiến lược mới tại Trung Đông để bù đắp cho sự thiếu hụt từ phương Tây.

Mục tiêu của việc huy động vốn lần này không chỉ để sinh tồn mà còn để bành trướng. Cả OmniVision và GigaDevice đều tuyên bố trong bản cáo bạch rằng họ sẽ dành khoảng 9% đến 10% số tiền thu được từ IPO để mở rộng hoạt động ra thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, giới phân tích cũng cảnh báo rằng ngành công nghiệp này đang bắt đầu có sự phân hóa rõ rệt và không phải ai cũng là người chiến thắng. Hầu hết các công ty AI và chip này vẫn chưa tạo ra lợi nhuận thực sự.

Sự phân hóa này thể hiện rõ qua màn ra mắt của Zhipu AI và MiniMax. Dù niêm yết chỉ cách nhau một ngày, Zhipu AI có màn chào sân trầm lắng hơn hẳn. Dù sau đó cổ phiếu của Zhipu cũng tăng gần 80% nhờ hiệu ứng chung của thị trường, nhưng vẫn kém xa mức tăng 140% của MiniMax.

Ở chiều ngược lại, bức tranh ảm đạm cũng xuất hiện với những cái tên như Guangzhou Tianyu Semiconductor. Nhà sản xuất chip cho xe điện này đã niêm yết vào đầu tháng 12 nhưng hiện đang giao dịch dưới mức giá chào sàn. Trong bản cáo bạch, Tianyu thừa nhận áp lực giá cả và tình trạng dư cung toàn ngành đã dẫn đến khoản lỗ ròng trong năm 2024.

Điều này là lời nhắc nhở rằng, dù được "bơm" vốn mạnh mẽ và hưởng lợi từ lòng yêu nước hay sự hưng phấn của thị trường, bài toán kinh doanh cốt lõi và khả năng sinh lời bền vững vẫn là thách thức lớn nhất mà các công ty công nghệ Trung Quốc phải giải quyết trong dài hạn.