'AI vì dân sinh' – Hướng đi mang phong cách Việt Nam
Khẩu hiệu '"công nghiệp hóa, hiện đại hóa" trong thời đại số không chỉ là lắp ráp, xuất khẩu sản phẩm vật lý, mà còn mở rộng sang phục vụ đời sống dân sinh.
Với việc ban hành Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đến năm 2030 ngay đầu năm 2021, Chính phủ Việt Nam đã đặt AI là một công nghệ “mũi nhọn” trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
Mục tiêu kép vừa theo kịp thế giới, vừa phổ biến toàn dân
Chiến lược nêu rõ mục tiêu: tới năm 2025, Việt Nam đứng trong top 5 ASEAN về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI; tới năm 2030, mục tiêu top 4 ASEAN và nằm trong nhóm khoảng 50–60 quốc gia dẫn đầu thế giới về AI.
Trên nền tảng chính sách đó, việc “sản xuất” ở đây không chỉ là nhập khẩu công nghệ hoặc phần mềm từ bên ngoài mà là xây dựng nền tảng, tạo dữ liệu, ứng dụng giải pháp, và tích hợp vào những hoạt động thực tiễn trong đời sống – từ quản lý đô thị, giao thông, hành chính công tới quốc phòng và cứu hộ.
Một điểm nhấn đáng chú ý là chương trình AI for All được khởi động ngày 2.4.2025 bởi National Innovation Centre (NIC) và Intel Corporation – nhằm phổ cập kiến thức và kỹ năng AI cho mọi người dân Việt Nam, từ học sinh, nhân viên văn phòng đến cha mẹ và người cao tuổi.
Như vậy, thông điệp rõ ràng: Việt Nam đang chuyển từ vai trò “người dùng công nghệ” sang “người tạo và tích hợp công nghệ” – sản xuất giải pháp AI và đưa chúng vào đời sống. Đó là lời chào của Việt Nam với thế giới: “Chúng tôi biết làm – và chúng tôi chủ động”.
Học hỏi thế giới, tạo bản sắc riêng
Những quốc gia như Trung Quốc, Hàn Quốc và Singapore đã xây dựng được thương hiệu công nghệ quốc gia thông qua các tuần lễ công nghệ, hội nghị quốc tế về AI và đổi mới – đồng thời biến đó thành sân khấu biểu diễn năng lực, thu hút đầu tư, nhân tài, và ghi dấu ấn sáng tạo.
Ví dụ, Singapore tổ chức sự kiện Singapore Technology Week và Singapore AI Research Week hướng tới Cloud & AI, Big Data, hạ tầng đổi mới. Hàn Quốc tổ chức AI Seoul Summit – một diễn đàn quốc tế về AI với những tuyên bố như “Seoul Declaration” về AI an toàn và sáng tạo. Trung Quốc với World Artificial Intelligence Conference (WAIC) đã trở thành diễn đàn lớn giới thiệu năng lực và tham vọng quốc tế trong lĩnh vực AI.
Việc tổ chức sự kiện lớn, mời quốc tế, trưng bày thành quả, đặt quốc gia vào bản đồ công nghệ toàn cầu là hướng đi của thế giới. Việt Nam có thể học theo mô hình đó, nhưng chúng ta chọn hướng riêng: không chỉ “show” công nghệ mà “ứng dụng vì dân sinh” – tức là ưu tiên các giải pháp phục vụ người dân trong nước, trước khi nghĩ tới thương mại và xuất khẩu.
Điểm khác biệt chính nằm ở thông điệp: trong khi nhiều nước đặt nặng thương mại, cạnh tranh AI toàn cầu, Việt Nam có thể lựa chọn đường lối “AI phục vụ con người” và từ đó xây dựng năng lực. Bằng cách đó, Việt Nam không chỉ tham gia cuộc chơi mà muốn đóng góp giá trị cho chính người dân trước tiên.
“AI vì dân sinh” – Hướng đi khác biệt và thách thức phía trước
Việc Việt Nam đặt mục tiêu: AI phải phục vụ người dân được thể hiện trong giao thông thông minh, cứu hộ, y tế, hành chính công... chứ không chỉ nhằm mục tiêu lợi nhuận hoặc chạy đua thương mại thuần túy. Đây chính là sự khác biệt: khởi đầu từ đời sống, từ công ích – rồi mới tới thị trường và xuất khẩu.
Có thể thấy rõ tầm nhìn đó qua việc chiến lược quốc gia nêu mục tiêu đến 2025 là “ứng dụng rộng rãi trong quản lý đô thị, dịch vụ xã hội và quản trị nhà nước”, và đến 2030 “phổ cập kỹ năng AI cơ bản tới đông đảo người dân, ứng dụng trong quốc phòng, an ninh và cứu trợ thiên tai”.
Tới thời điểm này, nhiều cơ quan, địa phương đã triển khai trợ lý ảo, phần mềm nhận dạng khuôn mặt để nâng cao chất lượng phục vụ người dân. Gần đây, Hà Nội vừa triển khai gần 1.900 camera AI để nhận diện biển số, phát hiện tai nạn và vi phạm, xử lý phân luồng ngay tại chỗ bằng xử lý biên... nhằm cải thiện giao thông.
Còn tại TP.HCM, phong trào bình dân học vụ số đã được triển khai tới các phường xã và việc lên kế hoạch đưa AI vào chương trình giảng dạy học sinh đang được xúc tiến.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa thông điệp này, Việt Nam phải vượt qua nhiều thách thức: Hạ tầng dữ liệu và hệ thống chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan còn phân mảng; thiếu nhân lực chuyên sâu về AI – theo báo cáo, cần gấp khoảng 10 lần số sinh viên/người đào tạo hiện tại để thu hút đầu tư toàn cầu; khung pháp lý, bảo vệ quyền riêng tư, đạo đức AI cần được hoàn thiện càng sớm càng tốt...
Để giải quyết những khó khăn trước mắt, Việt Nam cần tăng cường đầu tư hạ tầng dữ liệu quốc gia, xây dựng nền tảng – để AI không chỉ là “ứng dụng nhỏ lẻ” mà có thể mở rộng và xuất khẩu. Các tỉnh thành mở rộng đào tạo và phổ cập AI tới người dân, từ học sinh đến người cao tuổi để “AI vì dân” không chỉ là khẩu hiệu. Mỗi bước tiến dù nhỏ nhưng kiên trì thì sẽ đến đích.
