Ấn Độ coi 'bình dân hóa' trí tuệ nhân tạo là quốc sách

Thay vì phòng thủ, quốc gia Nam Á này đang chọn cách tấn công trực diện vào kỷ nguyên công nghệ mới với một sự lạc quan đầy toan tính. Bộ trưởng Điện tử và Công nghệ thông tin Ấn Độ, Ashwini Vaishnaw, vừa chính thức công bố một chương trình quốc gia khổng lồ nhằm đào tạo kỹ năng AI cho 1 triệu thanh niên chỉ trong vòng một năm.

Động thái này được đưa ra ngay trước thềm Hội nghị thượng đỉnh Tác động AI toàn cầu (AI Impact Summit) mà New Delhi sẽ đăng cai vào giữa tháng 2 tới, khẳng định vị thế của Ấn Độ không chỉ là "văn phòng của thế giới" mà còn là một siêu cường mới nổi về nhân lực số. Đối với Ấn Độ, AI không phải là kẻ hủy diệt việc làm, mà là công cụ để "bình dân hóa công nghệ" và nâng cao năng suất cho hàng tỷ dân.

Chiến lược "Bình dân hóa công nghệ" và dòng vốn 70 tỷ USD cho hạ tầng số

Tuyên bố của Bộ trưởng Vaishnaw tại cuộc họp trực tuyến ở bang Rajasthan không chỉ đơn thuần là một lời hứa chính trị, mà nó nằm trong một lộ trình bài bản đã được Thủ tướng Narendra Modi vạch ra: Biến Ấn Độ thành trung tâm công nghệ của thế giới. Bộ trưởng Vaishnaw nhấn mạnh: "Mục tiêu của chiến dịch đào tạo này là trang bị cho giới trẻ các kỹ năng AI để họ có thể ứng dụng công nghệ vào chính cuộc sống của mình".

Điều này phản ánh một tư duy thực dụng trong chiến lược của Ấn Độ: AI không chỉ dành cho các kỹ sư tại thung lũng Silicon hay các phòng lab nghiên cứu, mà phải len lỏi vào các doanh nghiệp nhỏ, các hộ kinh doanh cá thể để gia tăng năng suất lao động.

Để hiện thực hóa tầm nhìn "bình dân hóa công nghệ", Ấn Độ không chỉ dựa vào lời nói. Chính phủ nước này đã và đang tạo điều kiện cho một làn sóng đầu tư hạ tầng khổng lồ. Ông Vaishnaw tiết lộ rằng khoảng 70 tỷ USD đang được đổ vào các trung tâm dữ liệu AI trên khắp quốc gia Nam Á này. Đây là con số biết nói, cho thấy sự chuẩn bị kỹ lưỡng về phần cứng để đón đầu nhu cầu tính toán (compute) ngày càng tăng. Nếu không có hạ tầng dữ liệu mạnh, mọi tham vọng về AI chỉ là lâu đài trên cát.

Sự tự tin của Ấn Độ còn được củng cố bởi những con số thống kê ấn tượng từ các tổ chức quốc tế. Trích dẫn Báo cáo Chỉ số AI của Đại học Stanford năm 2025, Bộ trưởng Vaishnaw tự hào khẳng định Ấn Độ đang "dẫn đầu thế giới về thu hút nhân tài AI", với tỷ lệ tuyển dụng hàng năm đạt khoảng 33%. Điều này cho thấy, trước khi chính phủ tung ra gói đào tạo 1 triệu người, thị trường lao động Ấn Độ đã tự vận động và thích nghi cực nhanh với xu hướng mới.

Trước đó, vào tháng 3/2024, nội các của Thủ tướng Modi đã phê duyệt kế hoạch "Sứ mệnh AI Ấn Độ" (India AI Mission) với ngân sách 103,72 tỷ rupee (tương đương 1,15 tỷ USD). Khoản ngân sách này, dù khiêm tốn so với các gã khổng lồ công nghệ Mỹ, nhưng lại mang ý nghĩa kích cầu quan trọng, tập trung vào việc xây dựng năng lực tính toán nội địa, phát triển các bộ dữ liệu (datasets) chất lượng cao và tài trợ cho các startup công nghệ sâu (deep tech).

Ấn Độ đang muốn chứng minh rằng, với dân số trẻ và nền tảng giáo dục STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học) vững chắc, họ có thể tận dụng AI để giải quyết các thách thức đặc thù của mình, từ y tế, giáo dục đến nông nghiệp và xuất khẩu giải pháp đó ra thế giới.

Nghịch lý phương Nam: Tại sao Ấn Độ ít sợ AI "cướp việc" hơn phương Tây?

Một trong những luận điểm thú vị và đáng chú ý nhất được đưa ra bởi giới chức Ấn Độ là sự khác biệt về tác động của AI đối với các nước đang phát triển so với thế giới phát triển. Ông S. Krishnan, Thư ký Bộ Điện tử và Công nghệ thông tin Ấn Độ (MEITY), đã đưa ra một góc nhìn phản biện sắc sảo: Các nước thuộc "Nam Bán cầu" (Global South) – nơi tỷ lệ việc làm văn phòng (white-collar jobs) thấp hơn nhiều so với các nước phát triển – thực chất lại đang ở vùng an toàn hơn trước cơn bão sa thải do AI.

Trả lời phỏng vấn của Nikkei Asia, ông Krishnan phân tích: "Loại công việc bị AI tác động đầu tiên là các công việc đòi hỏi nhận thức và định hướng tri thức, những việc mà trước đây ít bị ảnh hưởng bởi các cuộc cách mạng công nghiệp. Trước kia, máy móc thay thế lao động chân tay, còn bây giờ AI thay thế lao động trí óc". Vì tổng số lượng việc làm văn phòng tại Nam Bán cầu nói chung và Ấn Độ nói riêng thấp hơn đáng kể so với phương Tây (khi phần lớn lực lượng lao động vẫn nằm trong khu vực nông nghiệp và sản xuất thủ công), nên tác động tức thời của AI lên tổng thể nền kinh tế sẽ "nhẹ nhàng hơn".

Tuy nhiên, "nhẹ nhàng hơn" không có nghĩa là miễn nhiễm. Ấn Độ đang đối mặt với một thách thức riêng biệt tại "viên ngọc quý" của nền kinh tế: Ngành công nghệ thông tin và dịch vụ (IT-enabled services). Với hơn 6 triệu người đang làm việc trong hệ sinh thái công nghệ và AI, cùng hơn 1.800 trung tâm năng lực toàn cầu (GCC) đặt tại đây, Ấn Độ là "công xưởng phần mềm" của thế giới. Đây chính là nhóm đối tượng dễ tổn thương nhất khi AI tạo sinh (Generative AI) giờ đây có thể viết code (lập trình) nhanh hơn và chính xác hơn con người.

Ông Krishnan thừa nhận thực tế này và nhấn mạnh sự cần thiết phải "xoay trục". Ông Krishnan nói: "Chúng ta thực sự cần phải thay đổi và tìm ra cách để lực lượng lao động CNTT thích nghi với thực tế mới". Chiến lược của Ấn Độ là chuyển dịch từ việc gia công phần mềm đơn thuần sang việc xây dựng và triển khai các ứng dụng. Nói cách khác, thay vì đào tạo những thợ viết code (thứ mà AI làm rất tốt), Ấn Độ muốn đào tạo những người biết sử dụng AI để giải quyết vấn đề.

Việc tái đào tạo (reskilling) và nâng cao kỹ năng (upskilling) cho một phần đáng kể trong số 6 triệu nhân sự công nghệ này là nhiệm vụ sống còn. Dù con số 6 triệu chỉ là một phần nhỏ trong tổng lực lượng lao động khổng lồ 643,3 triệu người của Ấn Độ (số liệu tháng 10/2024), nhưng đây lại là nhóm tạo ra giá trị gia tăng cao nhất và là bộ mặt của nền kinh tế hiện đại Ấn Độ.

Có thể nói trong khi thế giới lo ngại về sự hủy diệt, Ấn Độ nhìn thấy sự chuyển dịch. Bằng cách chủ động đào tạo 1 triệu thanh niên và định hướng lại ngành công nghiệp IT, Ấn Độ đang đặt cược rằng AI sẽ không thay thế con người, mà những người biết sử dụng AI sẽ thay thế những người không biết. Và với quy mô dân số cùng tốc độ thích ứng hiện tại, Ấn Độ đang có cơ hội lớn để thắng trong canh bạc này.