Aragon hút gần 70 tỉ euro đầu tư trung tâm dữ liệu nhờ cấp phép nhanh và cái giá phải trả

Nằm tại giao điểm của các tuyến cáp viễn thông quốc tế lớn, Aragon có nguồn năng lượng tái tạo và quỹ đất dồi dào. Khu vực này dự kiến thu hút hơn 60 tỉ euro (67,55 tỉ USD) đầu tư vào các trung tâm dữ liệu và hạ tầng số trong 10 năm tới.

Nhóm khoảng 12 quan chức doanh nghiệp, chuyên gia và nhà hoạt động trao đổi với Reuters cho biết yếu tố có tính quyết định nhất giúp Aragon thu hút đầu tư là cách chính quyền địa phương tạo điều kiện thuận lợi cho các dự án trung tâm dữ liệu.

Các hãng công nghệ lớn cho rằng Aragon có thể trở thành mô hình tham khảo cho Liên minh châu Âu (EU), khi khối này muốn tăng công suất trung tâm dữ liệu lên gấp 3 lần trong vòng 7 năm và thu hẹp khoảng cách về hạ tầng AI với Mỹ và Trung Quốc.

Song lo ngại trên toàn cầu về mức tiêu thụ tài nguyên, tác động môi trường và sức ép mà các trung tâm dữ liệu gây ra cho cộng đồng địa phương đang gia tăng. Chính phủ Tây Ban Nha cũng đang tìm cách áp đặt các yêu cầu mới về sử dụng tài nguyên.

Rút gọn quy trình cấp phép trung tâm dữ liệu vốn phức tạp

Chính quyền vùng Aragon bảo vệ chiến lược của mình.

“Chúng tôi có bỏ qua yêu cầu nào để đổi lấy tốc độ hay không? Câu trả lời là không. Chúng tôi chỉ đơn giản là rút gọn một quy trình vốn có thể rất phức tạp. Thật đáng ngạc nhiên khi có thể tiết kiệm được bao nhiêu thời gian chỉ bằng cách sắp xếp quy trình một cách hợp lý”, bà Eva Valle, Ủy viên phụ trách Kinh tế, Năng lực cạnh tranh và Việc làm của Aragon, cho hay.

Aragon trao quy chế “Dự án vì lợi ích chung của Aragon” (PIGA) cho những dự án đủ điều kiện. Quy chế này giúp các dự án được quyết định quy hoạch nhanh hơn, tạo thuận lợi cho việc trưng thu đất và được hưởng một số ưu đãi thuế địa phương.

Aragon cũng có điểm khác biệt là cung cấp một đầu mối dịch vụ duy nhất cho nhà đầu tư, hỗ trợ quá trình xin cấp phép và cập nhật tiến độ dự án hằng tuần cho doanh nghiệp.

Quy chế PIGA có thể rút ngắn thời gian phê duyệt trung tâm dữ liệu từ vài năm xuống còn chưa đầy 12 tháng.

Amazon đổ hàng chục tỉ euro vào Aragon

Ở vùng ngoại ô Villanueva de Gallego, một thị trấn nhỏ của Aragon nằm phía bắc Zaragoza (Tây Ban Nha), hàng trăm công nhân đang xây dựng các cơ sở mới của Amazon Web Services (AWS).

AWS là nền tảng điện toán đám mây toàn diện và phổ biến nhất trên thế giới, được phát triển và vận hành bởi Amazon.

Amazon dự kiến đầu tư tổng cộng 33,7 tỉ euro (38,4 tỉ USD) vào khu vực này cho các dịch vụ đám mây và hạ tầng AI. Đây là khoản đầu tư lớn nhất của Amazon cho loại hình này bên ngoài Mỹ.

Các cơ sở mới của AWS đã hoàn tất phần lớn thủ tục cấp phép trong khoảng một năm, nhanh chưa từng thấy so với tốc độ cấp phép hạ tầng vốn thường rất chậm ở châu Âu.

Theo dữ liệu từ chính quyền vùng, Aragon cũng đã đẩy nhanh thủ tục cho hơn 10 dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn của Microsoft và các công ty khác.

Làm suy yếu trách nhiệm giải trình trước công chúng và môi trường?

Những người phản đối kế hoạch này cho rằng cơ chế cấp phép nhanh đang làm suy yếu trách nhiệm giải trình trước công chúng và môi trường.

Manuel Garcia, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Khoa học và Công nghệ Quốc gia (Tây Ban Nha), cho biết việc cắt giảm những thủ tục hành chính như yêu cầu tham vấn công chúng “khiến việc giám sát thực chất trở nên rất khó khăn”.

Cuối năm 2024, người dân chỉ có 23 ngày để xem xét khoảng 25.000 trang tài liệu của dự án Amazon và gửi ý kiến phản đối nếu muốn. Manuel Garcia gọi đây là việc “bất khả thi về mặt thực tế”.

Tổ chức môi trường Ecologistas en Accion đã khởi kiện Aragon về quyết định cấp quy chế nhanh cho dự án Amazon. Đây được cho là vụ kiện đầu tiên tại Tây Ban Nha nhắm vào một dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng phán quyết của tòa có thể mất nhiều năm, đến lúc đó nhiều cơ sở có thể đã đi vào hoạt động.

Ủy ban châu Âu gần đây đề xuất các quy định mới với trung tâm dữ liệu, trong đó có việc rút ngắn thời gian cấp phép. Amazon và Microsoft đều gửi ý kiến ủng hộ, đồng thời dẫn Aragon làm ví dụ.

“Dựa trên kinh nghiệm của chúng tôi, quy trình PIGA tại Aragon đã thành công trong việc giảm gánh nặng hành chính cho doanh nghiệp và quan trọng nhất là rút ngắn thời gian xử lý, trong khi vẫn bảo đảm tuân thủ ở mức cao các quy định hiện hành”, Amazon viết trong bản góp ý.

Microsoft cũng lấy Aragon làm ví dụ về một khu vực ở châu Âu cho phép các dự án trung tâm dữ liệu được “ưu tiên và rút gọn quy trình xem xét hồ sơ xin cấp phép, trong khi vẫn bảo đảm tuân thủ đầy đủ luật pháp địa phương”.

Dự án trị giá 1,2 tỉ euro của công ty bất động sản Merlin Properties (Tây Ban Nha) cũng nằm trong số các dự án được đẩy nhanh thủ tục. Ismael Clemente, Giám đốc điều hành Merlin Properties, nói khu vực này “đã xoay xở để xử lý rất nhanh”.

Quy định mới từ chính phủ Tây Ban Nha gây phản ứng

Chính sách thúc đẩy trung tâm dữ liệu ở Aragon, nơi do đảng Nhân dân (phe đối lập theo đường lối bảo thủ của Tây Ban Nha) điều hành, diễn ra trong bối cảnh phản đối các trung tâm dữ liệu đang gia tăng trên toàn thế giới vì vấn đề sử dụng đất, chi phí điện và nguồn nước.

Chính phủ Tây Ban Nha, trong lúc phải đối mặt với nhu cầu điện tăng mạnh từ ngành trung tâm dữ liệu và vẫn đang xử lý hậu quả của vụ mất điện nghiêm trọng hồi năm ngoái, đã soạn thảo các quy định chặt chẽ hơn về sử dụng nước và điện với các trung tâm dữ liệu.

Những quy định này vấp phải chỉ trích từ ngành công nghiệp, các công ty năng lượng và chính quyền Aragon. Các bên này cho rằng những biện pháp mới có thể khiến các khoản đầu tư trị giá hàng tỉ euro gặp rủi ro.

Một cuộc tổng tuyển cử trước thời hạn được ấn định vào ngày 29/11 cũng đang phủ bóng lên dự thảo quy định, làm gia tăng sự bất định.

“Nếu nghị định được đề xuất được thông qua, chắc chắn nhiều dự án sẽ được đánh giá lại”, Alberto Nadal, Phó tổng thư ký phụ trách kinh tế của đảng Nhân dân, nhận xét. Ông đổ lỗi cho chính quyền Tây Ban Nha vì không mở rộng lưới điện đủ nhanh.

AWS và Microsoft cho biết kế hoạch của họ tại Aragon vẫn không thay đổi.

Người phát ngôn AWS kêu gọi Tây Ban Nha bảo vệ các khoản đầu tư dài hạn bằng cách xây dựng quy định về trung tâm dữ liệu phù hợp với các khuôn khổ mới nổi của EU.

AWS cũng cho biết sẽ chi 30 triệu euro cho các chương trình cộng đồng địa phương, chẳng hạn trong giáo dục và phát triển bền vững, tại những khu vực công ty hoạt động.

Người phát ngôn Microsoft - công ty có kế hoạch đầu tư tới 10 tỉ euro vào Aragon - nhấn mạnh tầm quan trọng của “sự chắc chắn về pháp lý, khả năng dự đoán và các điều kiện” để duy trì đầu tư dài hạn tại Tây Ban Nha. Microsoft cũng đã triển khai các chương trình vì cộng đồng.

Judith Arnal, nghiên cứu viên cấp cao tại tổ chức nghiên cứu kinh tế Fedea, cho rằng đầu tư vào trung tâm dữ liệu cần được cân bằng với những lợi ích kinh tế mà khu vực nhận được.

“Chúng ta cần trải thảm đỏ cho các trung tâm dữ liệu, nhưng đồng thời cũng phải cố gắng khai thác tối đa giá trị kinh tế từ những khoản đầu tư này”, bà nói.