ASEAN Cup không phải đích đến, mà là đường băng để đội tuyển Việt Nam bay xa
Chiến thắng 2-0 ngay trên sân Malaysia giúp đội tuyển Việt Nam rộng cửa vào chung kết ASEAN Cup 2026, đồng thời đứng trước cơ hội bảo vệ chức vô địch.
Nhưng nếu chỉ xem việc đánh bại các đối thủ Đông Nam Á là thước đo vị thế, bóng đá Việt Nam rất dễ hài lòng quá sớm. Thay vào đó, chức vô địch khu vực cần được xem như những “viên đá trên đường băng”, tạo đà để đội tuyển Việt Nam hướng tới những mục tiêu lớn hơn ở châu lục và vòng loại World Cup.
ASEAN Cup là bước đệm, không phải thước đo cuối cùng của đội tuyển Việt Nam
Không thể phủ nhận ý nghĩa của chiến thắng 2-0 trước Malaysia. Sau chức vô địch ASEAN Cup 2024, đội tuyển Việt Nam đang đứng trước cơ hội tiếp tục đăng quang và thậm chí có thể hướng tới một chiến thắng nữa trước Thái Lan nếu hai đội gặp nhau ở trận đấu cuối cùng. Dù Thái Lan cũng thắng 3-1 trên sân Singapore nhưng lối chơi bị áp đảo cho thấy “Voi chiến” không còn mạnh như các năm trước.
Nhưng ngay cả khi kịch bản đẹp nhất xảy ra, đó cũng chưa thể là cơ sở để khẳng định bóng đá Việt Nam đã vươn lên một vị thế mới. ASEAN Cup trước hết vẫn là sân chơi khu vực. Mức độ cạnh tranh, chất lượng đối thủ và hệ số điểm của các trận đấu chưa thể đặt ngang với những giải đấu cấp châu lục hay vòng loại World Cup. Thậm chí, xét về giá trị điểm số, một số trận đấu tại ASEAN Cup còn kém cả các trận giao hữu trong FIFA Days.
Vì thế, điều quan trọng không nằm ở việc Việt Nam có thể vô địch Đông Nam Á bao nhiêu lần, mà là sau mỗi lần vô địch, đội tuyển có thể tiến thêm bao xa.
Bóng đá Việt Nam từng cho thấy cách làm này có thể tạo ra bước nhảy vọt. Sau chức vô địch AFF Cup 2018, đội tuyển dưới thời HLV Park Hang-seo tiếp tục tiến vào tứ kết Asian Cup 2019, trước khi lần đầu tiên trong lịch sử góp mặt ở vòng loại cuối cùng World Cup khu vực châu Á.
Đó mới là giá trị lớn nhất của một chức vô địch khu vực: tạo niềm tin, tích lũy kinh nghiệm, duy trì một thế hệ cầu thủ đủ sức cạnh tranh và quan trọng hơn, dùng thành công ở Đông Nam Á làm bàn đạp cho những mục tiêu lớn hơn.
Thực tế, thành công ấy không dễ lặp lại. Thái Lan từng 7 lần vô địch Đông Nam Á, nhưng kể từ lần đầu đăng quang năm 1996, họ chưa từng vào tới tứ kết Asian Cup. Thành tích tốt nhất tại các vòng loại World Cup gần đây cũng không hơn gì so với Việt Nam.
Hay một ví dụ khác là Singapore với 4 lần vô địch Đông Nam Á nhưng thành tích ở châu lục hay vòng loại World Cup gần như là con số 0. Điều đó cho thấy số lần vô địch khu vực không tự động chuyển hóa thành vị thế ở châu lục.
Bài học từ Troussier: Không thể đốt cháy giai đoạn
Nếu muốn biến ASEAN Cup thành đường băng để bay xa, bóng đá Việt Nam cần đặc biệt thận trọng trong cách chuyển hóa thành công khu vực thành năng lực cạnh tranh ở châu lục.
Bài học từ thời HLV Philippe Troussier vẫn còn nguyên giá trị. Việc xây dựng lối chơi kiểm soát bóng và hướng tới khả năng cạnh tranh với những đội tuyển hàng đầu châu Á về bản chất không phải một ý tưởng sai. Vấn đề nằm ở tốc độ và nền tảng để thực hiện nó.
Các cầu thủ Việt Nam, hay rộng hơn là cả hệ thống bóng đá Việt Nam, khi ấy chưa có đủ con người và nền tảng chuyên môn để lập tức đáp ứng một sự thay đổi lớn về triết lí. Việc đốt cháy giai đoạn khiến khoảng cách giữa ý tưởng chiến thuật và năng lực thực tế ngày càng lớn.
Kết quả là dự án Troussier không đạt mục tiêu tại Asian Cup 2023 (thua cả 3 trận vòng bảng trước Nhật, Iraq và Indonesia) và vòng loại World Cup 2026 (tiếp tục xếp dưới Iraq và Indonesia ở vòng bảng đầu tiên) mà chịu thất bại thảm hại ở cả 2 giải quan trọng này. Hệ quả là rơi tự do trên bảng xếp hạng FIFA khiến LĐBĐ Việt Nam phải quay gấp trở lại điểm xuất phát cũ là dùng HLV Hàn Quốc.
Bây giờ, bóng đá Việt Nam dưới thời HLV Kim Sang-sik đang trở lại với một cách tiếp cận thực tế hơn. Chức vô địch ASEAN Cup 2024 và cơ hội bảo vệ ngôi vương năm 2026 có thể được xem là quá trình xây dựng lại nền móng, thay vì là đích đến.
Từ nền móng ấy, đội tuyển cần chuẩn bị cho Asian Cup 2027, rồi xa hơn là vòng loại World Cup 2030. Muốn tiến sâu ở châu Á, Việt Nam không chỉ cần một đội tuyển mạnh trong vài năm, mà cần một hệ thống đào tạo trẻ tốt hơn, nguồn cầu thủ dồi dào hơn, chất lượng giải vô địch quốc gia cao hơn và khả năng vận hành, phát triển một triết lí bóng đá phù hợp, hiệu quả.
Nếu thắng Malaysia, rồi vô địch ASEAN Cup 2026, đó sẽ là thành quả đáng tự hào. Nếu tiếp tục đánh bại Thái Lan, ý nghĩa về mặt tinh thần càng lớn. Nhưng sau tiếng còi cuối cùng, bóng đá Việt Nam không nên dừng lại để ngắm chiếc cúp gần như vô danh ngoài khu vực Đông Nam Á.
Hãy coi những chức vô địch Đông Nam Á là những viên đá đặt trên đường băng. Chúng ta cần chạy qua đó, tăng tốc và cất cánh. Bởi vị thế thực sự của bóng đá Việt Nam không được quyết định bởi việc đứng đầu Đông Nam Á, mà bởi khả năng đứng ở đâu trên bản đồ bóng đá châu Á và tiến được bao xa trên hành trình World Cup. Bóng đá Việt Nam cần biết tính toán để dám ước mơ bay cao hơn.