Bác sĩ AI giả tràn ngập TikTok ẩn chứa nguy cơ với sức khỏe cộng đồng

Một nghiên cứu mới cho thấy hàng loạt tài khoản deepfake đang lan truyền các "thần dược", phương pháp chữa bệnh vô căn cứ và những quan niệm sai lầm về ung thư. Các chuyên gia y tế Anh cảnh báo đây không chỉ là vấn đề tin giả, mà còn là mối đe dọa trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng của người dân nếu các nền tảng mạng xã hội không sớm kiểm soát.

"Bác sĩ AI" lan truyền thông tin y tế sai lệch, thu hút hàng triệu lượt xem

Sự bùng nổ của AI tạo sinh đang làm thay đổi cách nội dung được sản xuất trên mạng xã hội. Chỉ với vài công cụ, bất kì ai cũng có thể tạo ra một nhân vật mang dáng vẻ của bác sĩ, nói năng lưu loát và đưa ra những lời khuyên có vẻ rất chuyên môn. Tuy nhiên, phía sau những video được dàn dựng chuyên nghiệp ấy có thể là hàng loạt thông tin sai lệch.

Theo nghiên cứu do công ty tiếp thị số Hallam thực hiện, khoảng 40% các video sức khỏe phổ biến nhất trên TikTok có sự tham gia của AI, trong đó phần lớn được đăng tải bởi các tài khoản deepfake được thiết kế để trông giống bác sĩ thật. Với một số từ khóa như "health tips" (mẹo sức khỏe), tỉ lệ video được tạo hoàn toàn hoặc có sự hỗ trợ của AI lên tới 84%.

Những video này đạt sức lan tỏa rất lớn. Hallam cho biết các video nổi bật do "bác sĩ AI" thực hiện đạt trung bình 2,5 triệu lượt xem, đủ để tác động đến nhận thức của một lượng lớn người dùng.

Điều đáng lo ngại là nhiều nội dung trong số đó hoàn toàn không có cơ sở khoa học. Một số tài khoản khẳng định việc hâm nóng thức ăn trong hộp nhựa bằng lò vi sóng, sử dụng chất khử mùi hoặc ngủ cạnh điện thoại có thể gây ung thư. Đây đều là những quan điểm đã nhiều lần bị tổ chức Cancer Research UK bác bỏ.

Không dừng lại ở đó, các "bác sĩ AI" còn quảng bá nhiều phương pháp chữa bệnh kì lạ như uống Coca-Cola pha với hành tây để giảm đau hoặc giới thiệu một sản phẩm chống lão hóa mang tên "Hyalethinap Plus Pro Max".

Một nhân vật AI thậm chí còn khẳng định đã kê sản phẩm này cho bệnh nhân trong nhiều năm và cho rằng nó có thể cải thiện rụng tóc, da lão hóa, móng giòn và đau khớp nhờ kích thích cơ thể tạo ra các "phân tử chống lão hóa tự nhiên". Tuy nhiên, không có bất kì bằng chứng nào cho thấy sản phẩm này thực sự tồn tại trên thị trường.

Chuyên gia cảnh báo AI đang khai thác lòng tin của người bệnh

Những phát hiện mới đã làm dấy lên làn sóng lo ngại trong giới y tế Anh. Tiến sĩ Emma Runswick, Phó chủ tịch Hội đồng Hiệp hội Y khoa Anh (BMA), nhận định các tài khoản AI đang "rao bán những huyền thoại y học và quảng bá các phương pháp chữa bệnh thần kì", tạo ra nguy cơ rất lớn đối với an toàn cộng đồng.

Theo bà, TikTok và các nền tảng mạng xã hội cần hành động quyết liệt hơn để ngăn chặn sự lan truyền của các lời khuyên y tế nguy hiểm. Nếu không, chính người dân sẽ phải trả giá bằng sức khỏe, thậm chí bằng cả tính mạng.

Quan điểm này cũng được NHS England chia sẻ. Giáo sư Frankie Swords, Giám đốc y khoa quốc gia của hệ thống y tế Anh, cho biết ngày càng nhiều bác sĩ tiếp nhận những bệnh nhân hoang mang sau khi đọc các lời khuyên sai lệch trên mạng xã hội. Theo bà, nhiều nội dung được tạo ra chỉ nhằm mục tiêu thu hút lượt xem và tương tác thay vì cung cấp thông tin chính xác.

Giáo sư Victoria Tzortziou Brown, Chủ tịch Trường Cao đẳng Bác sĩ Đa khoa Hoàng gia Anh, cũng cảnh báo rằng nội dung AI gây hiểu lầm có thể trực tiếp gây hại cho người bệnh nếu họ trì hoãn điều trị hoặc tin vào những phương pháp phản khoa học.

Alex Ruani, nhà nghiên cứu về thông tin sai lệch trong lĩnh vực y tế tại Đại học University College London (UCL), mô tả sự xuất hiện ồ ạt của các video "bác sĩ AI" là "một mức độ phơi nhiễm đáng sợ với nội dung y tế giả".

Theo bà, điều đáng ngại nhất là AI đang được sử dụng để khai thác lòng tin của công chúng ở quy mô công nghiệp. Các nhân vật ảo có ngoại hình chuyên nghiệp, giọng nói thuyết phục và khả năng sản xuất nội dung hàng loạt khiến người xem rất khó phân biệt đâu là bác sĩ thật, đâu chỉ là sản phẩm của thuật toán.

Thực tế, nhu cầu tìm kiếm thông tin sức khỏe trên mạng xã hội đang tăng nhanh. Một khảo sát do Healthwatch England thực hiện với hơn 7.000 người trưởng thành cho thấy khoảng 20% người dân Anh sử dụng mạng xã hội để tìm kiếm thông tin y tế. Điều này đồng nghĩa hàng triệu người có nguy cơ tiếp xúc với các lời khuyên thiếu căn cứ nếu không có kĩ năng kiểm chứng nguồn tin.

Đại diện Healthwatch England cảnh báo rằng những người không đủ khả năng phân biệt thông tin đáng tin cậy với quảng cáo hoặc tin giả rất dễ bị dẫn dắt vào các quyết định có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.

Về phía TikTok, nền tảng này bác bỏ kết luận của Hallam và cho rằng nghiên cứu của một công ty tiếp thị không phản ánh chính xác thực trạng trên nền tảng. TikTok khẳng định họ liên tục xóa bỏ các nội dung y tế gây hại, bao gồm cả nội dung do AI tạo ra, đồng thời hợp tác với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và NHS để cung cấp thông tin sức khỏe đáng tin cậy. Nền tảng này cũng cho biết đang đầu tư vào công nghệ gắn nhãn nội dung AI và nâng cao hiểu biết của người dùng về trí tuệ nhân tạo.

Dù vậy, sự phát triển nhanh chóng của AI tạo sinh đang đặt ra thách thức mới cho các nền tảng mạng xã hội. Khi một "bác sĩ" không có thật có thể thuyết phục hàng triệu người chỉ bằng vài phút video, cuộc chiến chống tin giả trong lĩnh vực y tế sẽ không còn chỉ là vấn đề công nghệ, mà còn là bài toán bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong kỉ nguyên AI.