Bán kết World Cup 2026 Argentina - Anh nóng bởi vấn đề lịch sử

Sau gần nửa thế kỉ kể từ cuộc chiến Falkland/Malvinas năm 1982, mỗi lần hai đội tuyển gặp nhau, bóng đá luôn vượt ra ngoài khuôn khổ thể thao. Đằng sau cuộc đối đầu của Lionel Messi và Harry Kane, hay của Lionel Scaloni và Gareth Southgate, vẫn là kí ức về một cuộc chiến khiến 649 binh sĩ Argentina thiệt mạng, là biểu tượng Diego Maradona và là vấn đề chủ quyền quần đảo Malvinas vẫn chưa có lời giải.

Malvinas - "chữ M" thứ ba trong tâm thức của người Argentina

"Tất cả chỉ là một trận bóng đá”. Đó là thông điệp HLV Lionel Scaloni nhiều lần nhấn mạnh với các học trò trước cuộc chạm trán tuyển Anh. Nhưng ngay cả ông cũng hiểu rằng điều đó gần như bất khả thi. Đối với người Argentina, một trận đấu với Anh chưa bao giờ chỉ là bóng đá. Nó luôn mang theo những lớp kí ức lịch sử, chính trị và bản sắc dân tộc.

Nếu Brazil gắn với samba, Đức gắn với kỉ luật thì Argentina có ba biểu tượng bắt đầu bằng chữ M: Maradona, Messi và Malvinas (tên mà người Argentina gọi quần đảo Falkland).

Theo nhà sử học Carlos Sebastián Ciccone, chuyên gia nghiên cứu bản sắc dân tộc thông qua thể thao, vấn đề Malvinas hiện diện khắp đất nước Argentina. "Bạn có thể thấy nó trên xe buýt, trên những bức tranh tường, trong trường học và cả trên các sân bóng. Đó là một xung đột chưa được giải quyết nên luôn được nhắc lại trong các sự kiện thể thao", ông nhận định.

Nguồn gốc của mối liên hệ này không bắt đầu từ cuộc hải chiến năm 1982 mà sớm hơn nhiều. Tại World Cup 1966 trên sân Wembley, đội trưởng Antonio Rattín bị truất quyền thi đấu sau một quyết định gây tranh cãi của trọng tài người Đức. Ông bước chậm ra khỏi sân rồi nắm lấy lá cờ Anh cắm ở góc sân. Hành động ấy nhanh chóng trở thành biểu tượng tại Argentina.

Chỉ một năm trước đó, Liên Hợp Quốc đã chính thức công nhận tồn tại tranh chấp chủ quyền giữa Anh và Argentina đối với quần đảo Falkland/Malvinas. Báo chí Argentina khi ấy lập tức kết nối vụ việc trên sân cỏ với tranh chấp ngoại giao, biến các cầu thủ thành "những nhà vô địch về đạo đức" khi trở về quê hương. Đó cũng là thời điểm bóng đá bắt đầu trở thành nơi thể hiện chủ nghĩa dân tộc.

Maradona biến trận đấu năm 1986 thành biểu tượng của sự "báo thù"

Ngày 2/4/1982, chính quyền quân sự Argentina đưa quân đổ bộ lên quần đảo Malvinas nhằm giành lại quyền kiểm soát vùng lãnh thổ mà Buenos Aires luôn tuyên bố thuộc chủ quyền của mình. Chính phủ Anh dưới thời Thủ tướng Margaret Thatcher lập tức điều hải quân phản công.

Cuộc chiến chỉ kéo dài 74 ngày nhưng để lại hậu quả nặng nề. 649 binh sĩ Argentina thiệt mạng, phần lớn là những thanh niên đang thực hiện nghĩa vụ quân sự bắt buộc. Thất bại quân sự cũng góp phần đẩy chính quyền quân sự Argentina đến bờ vực sụp đổ.

Đối với xã hội Argentina, Malvinas trở thành một kí ức đau thương. Sau khi nền dân chủ được khôi phục, chính quyền mới chủ trương giảm bớt việc nhắc đến cuộc chiến nhằm hàn gắn đất nước. Tuy nhiên, cảm xúc ấy chưa bao giờ biến mất.

Người làm thay đổi tất cả chính là Diego Maradona. Tại World Cup 1986 ở Mexico, Argentina gặp Anh tại tứ kết. Maradona ghi hai bàn thắng đi vào lịch sử. Một là "Bàn tay của Chúa" - pha dùng tay đánh lừa trọng tài. Hai là "Bàn thắng thế kỉ" sau pha đi bóng qua gần nửa đội hình tuyển Anh.

Về mặt chuyên môn, đây là một trong những trận đấu hay nhất lịch sử World Cup. Nhưng với người Argentina, ý nghĩa của nó vượt xa bóng đá. Nhiều năm sau, Maradona thừa nhận các cầu thủ đều mang trong mình kí ức về Malvinas.

"Chúng tôi nói rằng bóng đá không liên quan đến chiến tranh. Nhưng đó không phải một trận đấu bình thường. Chúng tôi biết rất nhiều chàng trai trẻ đã chết. Chúng tôi xem đó là một sự báo thù”, Maradona từng bày tỏ.

Theo nhà sử học Ciccone, từ sau năm 1986, hình ảnh Maradona gắn chặt với Malvinas. Ngay cả "Bàn tay của Chúa" - vốn bị coi là hành vi gian lận trong bóng đá - cũng được nhiều người Argentina diễn giải như một biểu tượng chiến thắng trước đối thủ từng đánh bại họ trên chiến trường. Không ít bài hát cổ động sau này đều nhắc tới Maradona, Malvinas và nước Anh trong cùng một câu hát.

Messi kế thừa di sản và bầu không khí nóng trước bán kết World Cup 2026

Bốn mươi năm sau cuộc chiến, thế hệ cầu thủ hiện nay không trực tiếp trải qua biến cố năm 1982. Lionel Messi mới chưa đầy năm tuổi khi chiến tranh kết thúc. Rodrigo De Paul, Enzo Fernández hay Julián Álvarez còn thuộc thế hệ sinh sau.

Thế nhưng Malvinas vẫn hiện diện trong đời sống của đội tuyển. Năm 2014, trước World Cup tại Brazil, đội tuyển Argentina chụp ảnh cùng biểu ngữ ghi dòng chữ "Quần đảo Malvinas là của Argentina". Liên đoàn Bóng đá Argentina sau đó bị FIFA phạt 26.000 euro vì thông điệp mang tính chính trị.

Trong đợt tập trung chuẩn bị cho World Cup 2026, các cựu binh từng tham chiến tại Malvinas đã gửi lời đề nghị đội tuyển kí tặng một chiếc áo đấu để trưng bày tại Bảo tàng Chiến tranh Malvinas ở Río Grande. Toàn đội lập tức đồng ý. Một số cầu thủ cũng công khai chia sẻ sự cảm thông với những gia đình có người thân hy sinh trong cuộc chiến.

Tiền đạo Flaco López, người trưởng thành tại tỉnh Corrientes - nơi có rất nhiều binh sĩ từng tham chiến - thừa nhận cuộc chiến vẫn để lại "nỗi đau rất lớn" đối với nhiều người dân địa phương. Dù vậy, ban huấn luyện Argentina cố gắng tránh để các cầu thủ bị cuốn vào những tranh luận chính trị trước trận bán kết.

Scaloni nhiều lần nhấn mạnh rằng đội tuyển chỉ tập trung vào chuyên môn. Rodrigo De Paul cũng khẳng định Malvinas sẽ không phải chủ đề trong phòng thay đồ. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa bầu không khí trên khán đài sẽ lắng xuống.

Tại World Cup 2022 ở Qatar, người hâm mộ Argentina từng hát vang ca khúc Muchachos, trong đó có câu: "Vì những chàng trai Malvinas mà tôi sẽ không bao giờ quên”. Đến World Cup 2026, các bài hát mới vẫn tiếp tục nhắc tới Malvinas, Maradona và Messi. Một khúc cổ động được người hâm mộ hát suốt giải đấu có đoạn: "Vì Malvinas, vì Diego, vì kì World Cup cuối của Leo”.

Trong nhiều sân vận động ở Argentina, người ta vẫn nghe thấy câu hát: "Tôi muốn cướp thêm một bàn thắng từ tên trộm”. Đó là cách các cổ động viên nhắc lại "Bàn tay của Chúa" như biểu tượng chiến thắng trước tuyển Anh. Bởi vậy, bất kể Scaloni hay các cầu thủ có muốn tách bóng đá khỏi chính trị đến đâu, mỗi lần Argentina gặp Anh tại World Cup vẫn luôn mang nhiều tầng ý nghĩa hơn một trận bán kết.

Đó là cuộc đối đầu giữa hai trường phái bóng đá hàng đầu thế giới. Đó cũng là cuộc gặp gỡ của hai quốc gia vẫn còn tranh chấp chủ quyền đối với quần đảo Malvinas/Falkland. Và với nhiều người Argentina, đây còn là dịp để kí ức về Maradona, về 649 binh sĩ đã ngã xuống và về một phần lãnh thổ mà họ tin là chưa bao giờ thuộc về nước Anh lại một lần nữa được nhắc nhớ.

Có lẽ vì thế, trong tâm thức của hàng triệu người Argentina, mỗi khi lá thăm World Cup đưa họ gặp tuyển Anh, bóng đá luôn chỉ là phần nổi của câu chuyện. Phía sau tiếng còi khai cuộc là lịch sử, bản sắc dân tộc và một vết thương kéo dài hơn bốn thập kỉ vẫn chưa hoàn toàn khép lại.