Bản quyền không còn là câu chuyện pháp lý mà là điều kiện sống còn của báo chí trong kỷ nguyên AI
Trong thời đại mà một bài viết có thể bị sao chép, “xào nấu”, cắt ghép và phát tán chỉ trong vài phút, câu chuyện bản quyền báo chí đang trở thành vấn đề sống còn với các tòa soạn.
Đó cũng là thông điệp xuyên suốt được đưa ra tại phiên thảo luận chuyên đề “Bản quyền báo chí trong kỷ nguyên AI: Bảo vệ giá trị của nghề báo”, diễn ra sáng 20/6 trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 tại Hải Phòng.
Không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, nhiều chuyên gia cho rằng bảo vệ bản quyền hôm nay chính là bảo vệ nền báo chí chuyên nghiệp, bảo vệ nguồn tin chính thống và bảo vệ quyền tiếp cận thông tin chất lượng của công chúng.
Khi AI và mạng xã hội khiến bản quyền báo chí trở nên mong manh hơn bao giờ hết
Phát biểu tại diễn đàn, nhà báo Lê Quốc Minh - Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam - nhận định rằng vấn đề bản quyền báo chí đang trở nên phức tạp hơn bao giờ hết trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh. Theo ông, nếu không bảo vệ được bản quyền, báo chí sẽ đối mặt với rất nhiều khó khăn khi nội dung liên tục bị các nền tảng và mạng xã hội khai thác mà không dẫn nguồn hoặc không có cơ chế chia sẻ giá trị phù hợp. “Bản quyền không chỉ là bảo vệ một bài báo, mà là bảo vệ khả năng để báo chí tiếp tục thực hiện sứ mệnh của mình trong tương lai”, ông nhấn mạnh.
Theo thống kê được chia sẻ tại diễn đàn, hiện chỉ khoảng 5% cơ quan báo chí trên thế giới có thể tạo ra nguồn thu trực tiếp từ bản quyền nội dung và hình ảnh - một tỷ lệ rất nhỏ nếu so với giá trị mà báo chí tạo ra cho xã hội.
Đại diện Cục Báo chí cho rằng thách thức hiện nay không còn nằm ở việc nội dung bị sao chép thủ công như trước. Khi nội dung báo chí đã được số hóa hoàn toàn, AI có thể thu thập, xử lý và tái tạo thông tin ở quy mô lớn với tốc độ gần như tức thời. Điều này khiến tác phẩm báo chí trở thành tài sản dễ bị khai thác trái phép hơn bao giờ hết.
Những hành vi vi phạm phổ biến hiện nay không chỉ là sao chép nguyên văn bài viết mà còn bao gồm cắt logo ảnh, chỉnh sửa video, “xào nấu” nội dung hoặc sử dụng dữ liệu báo chí để huấn luyện mô hình AI.
Hệ quả không dừng ở doanh thu. Đối với cơ quan báo chí, đó là mất lưu lượng truy cập, giảm hiệu quả kinh doanh nội dung và suy yếu khả năng đầu tư cho sản xuất tin tức gốc. Đối với nhà báo, đó là sự suy giảm động lực sáng tạo. Và với xã hội, đó là nguy cơ gia tăng thông tin sai lệch và suy giảm niềm tin vào nguồn tin chính thống.
Tòa soạn đang sở hữu ba “mỏ vàng” nhưng chưa khai thác đúng mức
Tại phiên thảo luận, ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển truyền thông, cho rằng mỗi cơ quan báo chí hiện nay đang sở hữu ba tài sản chiến lược. Thứ nhất là kho dữ liệu được tích lũy qua nhiều năm hoạt động. Thứ hai là uy tín thương hiệu được xây dựng trong lịch sử. Và thứ ba là cộng đồng độc giả cùng hệ sinh thái khách hàng hiện hữu.
Trong bối cảnh AI phát triển, đây đều là những tài sản có giá trị ngày càng lớn nhưng cũng dễ bị khai thác nếu không có chiến lược bảo vệ phù hợp.
Theo ông, bảo vệ tài sản trí tuệ không thể chỉ dừng ở khâu xuất bản mà cần được thực hiện xuyên suốt toàn bộ chuỗi giá trị, từ sản xuất, lưu trữ, phân phối cho đến thương mại hóa nội dung.
Một trong những quan điểm nhận được nhiều đồng thuận tại diễn đàn là: AI có thể tăng tốc sản xuất nội dung, nhưng chưa thể thay thế sự sáng tạo, cảm xúc, tư duy phản biện và năng lực kiểm chứng của con người. Nhà báo Lê Quốc Minh cho rằng chính những yếu tố đó tạo nên giá trị vượt trội của báo chí chuyên nghiệp.
Trong lịch sử phát triển truyền thông, công nghệ luôn thay đổi cách thông tin được sản xuất và phân phối. Nhưng giá trị cốt lõi của báo chí chưa bao giờ thay đổi: tạo ra những thông tin đáng tin cậy cho xã hội. Và để tiếp tục làm được điều đó trong kỷ nguyên AI, bản quyền sẽ không còn là lựa chọn, mà là điều kiện để báo chí tồn tại và phát triển bền vững.