Bão giáp kích hoạt trong phòng mổ, nữ bệnh nhân trẻ nguy kịch

TS-BS Hồ Hữu Đức - Trưởng khoa Ngoại Tiêu hóa, Bệnh viện Thống Nhất (TP.HCM) chia sẻ thông tin trên vào sáng 18.12.

Trong y học, có những ca bệnh buộc cả ê kíp phải rà soát lại những quy trình tưởng chừng quen thuộc. Một ca mổ nối tá - hỗng tràng vốn được xem là thường quy bỗng trở thành “vùng nguy cơ cao” khi bệnh nhân mang cùng lúc ba yếu tố nguy hiểm: cường giáp không kiểm soát, suy dinh dưỡng nặng và xơ cứng bì tiến triển.

Chẩn đoán mở ra một thực tế khốc liệt

Bệnh nhân Trần Huỳnh Thanh T. (nữ, 19 tuổi) được chuyển đến Bệnh viện Thống Nhất (TP.HCM) trong tình trạng đau bụng tăng dần, nôn ói liên tục, bụng căng chướng và kiệt sức. Từng cơn nôn như rút cạn năng lượng sống, khiến thân thể vốn đã suy kiệt nay càng rệu rã hơn.

Kết quả CT scan bụng - chậu cho thấy khoảng cách giữa động mạch chủ bụng và động mạch mạc treo tràng trên chỉ còn 0,571mm, thấp hơn mức nguy hiểm chuẩn dưới 0,8mm; góc kẹp mạch dưới 22 độ.

Đó là dấu hiệu điển hình của hội chứng động mạch mạc treo tràng trên (SMA Syndrome) - một bệnh hiếm gặp gây tắc nghẽn tá tràng. Khi tắc nghẽn dạ dày - ruột diễn ra, bệnh nhân không hấp thu được dinh dưỡng, nôn liên tục và tụt điện giải nhanh chóng, tạo thành vòng xoắn: tắc - suy dinh dưỡng - teo mỡ quanh mạch - giảm khoảng kẹp - tắc nặng hơn.

Trên nền xơ cứng bì, niêm mạc thành ruột và các cơ quan tiêu hóa có thể xơ hóa, giảm tưới máu, làm chậm lành thương và tăng nguy cơ viêm nhiễm hậu phẫu.

Trong khi đó, cường giáp không kiểm soát hơn 2 năm trở thành “quả bom chờ kích hoạt”. Bất cứ stress nào: từ đau đớn, mất máu, đến gây mê... đều có thể kích hoạt cơn bão giáp (thyroid storm), biến cuộc mổ thành cuộc chạy đua với tử thần.

TS-BS Hồ Hữu Đức - Trưởng khoa Ngoại Tiêu hóa, Bệnh viện Thống Nhất cho biết: “Mổ trong bối cảnh bão giáp giống như bước vào chiến trường chưa rà bom. Tất cả phải chuẩn bị từ trước, vì nếu biến chứng xảy ra thì không đủ thời gian để phản ứng”.

Ngay tại phòng cấp cứu, bệnh nhân được chỉ định mổ khẩn. Nhưng sau khi đánh giá nguy cơ, các bác sĩ buộc phải đưa ra quyết định khó khăn: tạm hoãn phẫu thuật để cứu bệnh nhân khỏi nguy cơ tử vong ngay trên bàn mổ.

Đây không chỉ là cân nhắc chuyên môn, mà là quyết định nhân đạo. Muốn cứu bệnh nhân, phải điều trị ổn định trước.

Bệnh nhân được chuyển sang khoa Nội tiết để điều chỉnh hormone tuyến giáp, ổn định nhịp tim, huyết áp và điện giải. Khi các chỉ số tạm ổn, bệnh nhân quay lại khoa Ngoại tiêu hóa, nhưng khó khăn không dừng lại.

Thể trạng suy kiệt khiến da vùng bụng căng cứng, cơ teo nhỏ, tổ chức mô mỏng, khiến ngay việc dự kiến phẫu thuật cũng trở thành bài toán nan giải. Một cuộc hội chẩn đa chuyên khoa được kích hoạt, bao gồm: Nội tiết, dinh dưỡng, hô hấp, tai mũi họng, miễn dịch, dị ứng, da liễu.

Sự phối hợp là bắt buộc, vì mỗi yếu tố nguy cơ đều có thể kích hoạt biến chứng dây chuyền, tạo ra hiệu ứng domino tử vong ngay trên bàn mổ.

Theo BS Đức: “Cơn bão giáp, loạn nhịp tim và suy tim cấp có thể ập đến trong vài giây khi gây mê. Chỉ cần chậm xử lý một nhịp là không thể cứu kịp".

Cuộc phẫu thuật đầy rủi ro: khi từng thao tác đều như đang đi trên dây

Ca phẫu thuật được chỉ định theo phương pháp nối tá - hỗng tràng kiểu Roux-en-Y. Thông thường, đây không phải kỹ thuật quá phức tạp đối với các trung tâm ngoại khoa lớn. Nhưng ở bệnh nhân này, mọi bước trong quy trình đều gặp trở ngại.

Ngay khi chuẩn bị gây mê, ê kíp đã lường trước nguy cơ cực lớn: xơ cứng bì có thể làm miệng không mở rộng đủ, cổ không thể ngửa, khiến đặt nội khí quản cực kỳ khó khăn.

Khi phương pháp chuẩn thất bại, bác sĩ buộc phải mở khí quản cấp cứu để bảo toàn đường thở.

Tại bàn mổ, tình trạng thành bụng xơ cứng khiến việc bơm CO₂ tạo khoang phẫu thuật nội soi không đạt hiệu quả, không đủ tách tổ chức, khiến phẫu trường hẹp và mờ.

Trong điều kiện cơ hoành và mạc treo bị hạn chế giãn nở, các dụng cụ nội soi khó di chuyển, làm kéo dài thời gian mổ, tăng nguy cơ sốc, rối loạn nhịp và suy hô hấp. “Chỉ cần dao điện chạm nhầm, kéo mô quá mức hoặc gây chảy máu không kiểm soát, bệnh nhân có thể không qua khỏi do suy tim cấp hoặc loạn nhịp”, bác sĩ Đức cho biết. Cuối cùng, ê kíp buộc phải chuyển sang mổ hở để tiếp cận tốt hơn.

Sau mổ, bệnh nhân đối mặt với nguy cơ hàng đầu: rụng miệng nối, nhiễm trùng, viêm phổi, thuyên tắc tĩnh mạch sâu, loét tì đè do nằm lâu và hạn chế vận động. Quan trọng hơn, suy dinh dưỡng kéo dài làm giảm tổng hợp protein, giảm sức đề kháng, khiến thời gian hồi phục kéo dài hơn gấp nhiều lần so với người khỏe mạnh. Bệnh nhân được phối hợp dinh dưỡng đường ruột - tĩnh mạch, tập thở, theo dõi cường giáp chặt chẽ và vận động phục hồi sớm dưới hỗ trợ.

Tuy nhiên, "sau 5 ngày, bệnh nhân tỉnh táo, ăn uống trở lại, vết mổ khô và tiến triển tốt ngoài mong đợi - kết quả phản ánh giá trị của xử trí đa chuyên khoa phối hợp trước - trong - sau mổ”, bác sĩ Đức thở phào nhẹ nhõm nói.

Xơ cứng bì - vốn là bệnh tự miễn nguy hiểm - nếu không điều trị đúng phác đồ, sẽ tiến triển âm thầm và gây xơ mô khu trú khắp cơ thể. Cường giáp nếu không kiểm soát có thể kích hoạt cơn bão giáp với tỉ lệ tử vong lên đến 75%. Với sự nguy hiểm này, việc bệnh nhân trẻ tuổi bỏ điều trị hơn 2 năm đặt ra câu hỏi lớn về tính liên tục trong chăm sóc sức khỏe mạn tính và trách nhiệm truyền thông sức khỏe của hệ thống y tế.