Báo Mỹ kinh ngạc với địa đạo Vịnh Mốc

Hiệp định Genève năm 1954 chia cắt Việt Nam đã đặt Vịnh Mốc nằm sát Vùng Phi Quân sự (DMZ). Khu vực này trở thành địa bàn bị lực lượng Mỹ đánh phá liên tục. Do không thể di tản, người dân ở đây chỉ còn lựa chọn bám trụ bằng cách xuống lòng đất. "Đào hầm là lựa chọn thực tế vừa mang tính chiến lược.", ông Văn Ngọc Vũ, hướng dẫn viên du lịch kiêm giám đốc Annam Tour, cho biết.

Ý tưởng về địa đạo Vịnh Mốc được lấy từ địa đạo Củ Chi gần Thành phố Hồ Chí Minh (khi đó là Sài Gòn). Người đề xuất ý tưởng này là ông Trần Nam Trung, trong một chuyến công tác ra Bắc từ Trung ương Cục Đảng Cộng sản Việt Nam ở miền Nam.

Tuy nhiên, địa đạo Củ Chi đóng vai trò là căn cứ chiến đấu nên được thiết kế với các đường hầm nhỏ hẹp, Vịnh Mốc được thiết kế như một khu dân cư dưới lòng đất. Các đường hầm chính ở địa đạo Vịnh Mốc đủ cao để người đứng thẳng và đủ rộng để chứa không gian sinh hoạt cho các hộ gia đình.

"Người dân ở đây đã biết cách đào hầm trú ẩn nhỏ. Đất quanh Vịnh Mốc đủ cứng để không dễ sụp đổ và đủ mềm để đào bằng dụng cụ thô sơ," Trần Mỹ Hoa, hướng dẫn viên từ Connect Travel, cho biết. Việc xây dựng hệ thống địa đạo bắt đầu vào năm 1965 và kéo dài hai năm, dưới sự giám sát của ông Lê Xuân Vy, khi đó là đồn trưởng đồn công an vũ trang 140.

Địa đạo là một kỳ tích về xây dựng. Hệ thống đường hầm trải dài hơn 1,6 km. Mọi chi tiết đều được tính toán nhằm mục đích sinh tồn. Các lối đi ngầm được đào theo hình zíc-zắc để giảm tác động của sóng xung kích từ các vụ nổ. Trần vòm và tường được gia cố để tăng khả năng chống chịu các đợt oanh kích, tất cả đều được làm thủ công.

"Các cửa ra vào đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong toàn bộ địa đạo" ông Vũ giải thích. "Chúng vừa là nơi thông gió, vừa là lối thoát hiểm khẩn cấp và kết nối với các nguồn tiếp tế bên ngoài." Mười ba cửa ra vào nối hệ thống địa đạo với đồng ruộng và bờ biển. "Các cửa hầm hướng ra biển cho phép các hoạt động tiếp tế bí mật đến đảo Cồn Cỏ," ông nói thêm. Giếng nước ngọt được đào ngay trong hầm và các cửa hầm được bố trí đối diện nhau để thông gió.

Hệ thống địa đạo được bố trí thành ba tầng, ở độ sâu từ 15 mét đến 23 mét dưới mặt đất, với các đường hầm hẹp và thấp mở rộng thành các không gian sinh hoạt chung lớn hơn. Các hốc cao khoảng một mét và sâu gần hai mét được khoét sâu vào hai bên thành hầm, là nơi sinh hoạt cho các hộ gia đình.

Việc nấu nướng diễn ra ở tầng gần mặt đất nhất để tránh khói trong hầm. Bếp dã chiến Hoàng Cầm nổi tiếng dẫn khói bếp qua các đường rãnh dài trên mặt đất để phân tán, tránh bị trinh sát từ trên không phát hiện.

Ước tính khoảng 400 người đã sinh sống dưới lòng đất như vậy từ năm 1965 đến năm 1972. "Sinh hoạt hàng ngày được tổ chức xoay quanh việc sinh tồn," ông Vũ cho biết. "Ban ngày, người dân ở dưới địa đạo ngày và lên mặt đất vào ban đêm để làm ruộng, đánh cá và thu gom nhu yếu phẩm."

Hệ thống địa đạo Vịnh Mốc đã chứng minh hiệu quả phi thường, khi không có người dân nào thiệt mạng trong suốt những năm chiến tranh. Quân đội Mỹ biết rõ về hệ thống địa đạo trong khu vực, nhưng đã không thể phá hủy nó.

Hệ thống địa đạo được bảo tồn nguyên vẹn và nay trở thành bảo tàng. Một trong những điểm tham quan ấn tượng nhất là một căn phòng từng được sử dụng làm nhà hộ sinh. It nhất 17 trẻ em đã được sinh ra tại Vịnh Mốc. Trẻ sơ sinh lấy quần áo cũ làm tã lót và ăn dặm bằng sắn hoặc khoai lang nghiền sau thời gian đầu bú sữa mẹ.

Hệ thống địa đạo nằm trong số những điểm tham quan nổi tiếng nhất của tour du lịch đến khu vực DMZ xưa kia, bao gồm các điểm dừng tại Căn cứ Khe Sanh, phế tích nhà thờ Long Hưng và Cầu Hiền Lương tại vĩ tuyến 17 từng chia cắt hai miền Việt Nam.

Du hành qua tỉnh Quảng Trị yên bình ngày nay, phóng viên Fedykovych bày tỏ rằng thật khó tin nơi đây từng là một trong những nơi bị ném bom nhiều nhất trên hành tinh. Lối vào hệ thống địa đạo nay trở thành một điểm dừng để thưởng thức đồ ăn địa phương trên chiếc những ghế nhựa.

Chiến tranh đẩy con người đến những giới hạn cùng cực để sinh tồn. Nhà báo Mỹ nhận định, địa đạo Vịnh Mốc có lẽ là một trong những minh chứng đặc biệt nhất trên thế giới cho khả năng thích nghi phi thường của con người trước nghịch cảnh.