Bất chấp khen chê, nhạc AI vẫn bùng nổ

Nỗi lo nhạc AI chiếm đoạt văn hóa

Những thành tựu bước đầu của nhạc AI không hoàn toàn là ảo ảnh. Một số dự án đã tự công khai gốc gác AI của mình, tiêu biểu như Xania Monet và Breaking Rust, hiện đã vươn lên góp mặt trên bảng xếp hạng Billboard. Monet là hình đại diện nhân tạo đứng phía sau nhà thơ người Mississippi tên là Telisha "Nikki" Jones.

Nữ nhà thơ này sử dụng công cụ Suno để biến những lời thơ viết tay của mình thành các tác phẩm và màn trình diễn R&B hoàn chỉnh. Theo thông tin từ Billboard, Monet đã xuất sắc ký một hợp đồng thu âm trị giá nhiều triệu USD với Hallwood Media vào mùa thu vừa qua. Thành công thương mại này vô hình trung tạo ra một tiền lệ nguy hiểm, làm dấy lên những lo ngại nghiêm trọng đối với các ca sĩ thực thụ về thực trạng của ngành công nghiệp.

Vào tháng 3, nữ ca sĩ R&B SZA đã có một cuộc phỏng vấn chấn động với tạp chí i-D, chia sẻ rằng cô cảm thấy bản thân đang có chiến tranh với công nghệ này và loại nội dung đang được tạo ra cùng với nó. SZA lên tiếng mạnh mẽ rằng sự xâm lăng của thuật toán đang diễn ra một cách bất cân xứng và nhắm trực tiếp vào âm nhạc của người da đen. Cô bày tỏ sự phẫn nộ khi phải nghe những bản cover tự động mạo danh Olivia Dean trong khi nữ ca sĩ trẻ này vừa mới bước chân vào con đường nghệ thuật.

Olivia Dean thậm chí còn chưa có đủ thời gian để thu thập lượt phát trực tuyến cho tác phẩm của chính mình thì đã bị vô số các phiên bản máy móc cạnh tranh. SZA tỏ ra vô cùng khó chịu với loại âm nhạc của người da đen được máy móc tạo ra. Cô thẳng thắn gọi đó là một thứ âm nhạc vật lộn đầy kỳ lạ, mang đậm tính định kiến và hoàn toàn vắng bóng chiều sâu văn hóa lịch sử mà các nghệ sĩ thực thụ truyền tải.

Chuyên gia Audrey Schomer từ công ty nghiên cứu Luminate gợi ý rằng việc các nhạc sĩ liên tục lên tiếng phản đối có thể đang tạo ra sức ảnh hưởng lớn đến nhận thức của công chúng. Sự đồng cảm dành cho các nghệ sĩ thần tượng đã tích cực tham gia vào các chiến dịch bảo vệ quyền lợi đang thôi thúc mọi người, đặc biệt là những người trẻ tuổi, trở nên bài xích máy móc mạnh mẽ hơn. Bên cạnh đó, khi các công cụ tự động trở nên phổ biến khắp mọi ngóc ngách, sự mệt mỏi hay tình trạng quá tải trí não từ việc phải tiếp xúc quá nhiều với các sản phẩm nhân tạo cũng đóng vai trò then chốt làm thay đổi thái độ.

Tình trạng này đặc biệt nghiêm trọng đối với các thế hệ trẻ, những người mang trong mình nhiều lo lắng về tương lai khi phải bước vào một lực lượng lao động đang bị thuật toán đe dọa. Gen Z hiện đang là đối tượng tiếp nhận nhiều nhất những thông điệp u ám liên quan đến sự thu hẹp các cơ hội nghề nghiệp và sự biến mất của các công việc ở cấp độ đầu vào. Chính nỗi ám ảnh bị thay thế trong công việc đã cộng hưởng thành sự ác cảm đối với các sản phẩm nghệ thuật do máy móc tạo ra.

Nghịch lý bản quyền và thách thức lấy lại niềm tin

Báo cáo của Luminate phát hiện ra rằng tình cảm của khán giả rơi xuống mức tiêu cực trầm trọng nhất đối với các bài hát mới được tạo ra theo phong cách hoặc âm thanh nhái lại một nghệ sĩ đã tồn tại. Các công cụ tạo bài hát khổng lồ như Suno và Udio đã phải đối mặt với hàng loạt vụ kiện vi phạm bản quyền trị giá nhiều triệu đô la vì hành vi thu thập và đào tạo mô hình dữ liệu dựa trên âm nhạc của nghệ sĩ mà không có sự ủy quyền hợp pháp.

Tuy nhiên, một nghịch lý đầy mỉa mai đang diễn ra khi một số hãng thu âm và nhà xuất bản khổng lồ, bao gồm Warner Music Group và Universal Music Group, đã bất ngờ quay xe ký kết các thỏa thuận cấp phép với chính các công cụ mà họ từng coi là kẻ thù này. Những thỏa thuận mang tính thương hiệp này hứa hẹn sẽ bồi thường tài chính cho các nghệ sĩ và nhạc sĩ nếu họ đồng ý cho phép hình ảnh, giọng nói hoặc phong cách nghệ thuật của mình được đưa vào các hệ thống máy học.

Đứng trước sự hỗn loạn của các quy chuẩn pháp lý, nhiều nghệ sĩ đã phải tự tìm cách tự vệ. Tháng trước, ngôi sao nhạc pop Taylor Swift đã trở thành nghệ sĩ mới nhất nộp một loạt các bằng sáng chế nhãn hiệu nhằm mục đích bảo vệ nghiêm ngặt giọng nói và hình ảnh của cô khỏi việc bị các công cụ tự động sao chép và trục lợi.

Nhìn về tương lai, một số trình tạo âm nhạc và dịch vụ phát trực tuyến như Spotify đã tiết lộ tham vọng muốn tạo ra các cách tương tác mới lạ để người hâm mộ có thể tự do phối lại và thay đổi cấu trúc các bài hát hiện có bằng công nghệ mới. Dù vậy, những phát hiện của Luminate đã chỉ ra một sự thật phũ phàng rằng mọi người cảm thấy kém thoải mái nhất với việc sử dụng thuật toán để tạo ra âm nhạc mới bắt chước âm thanh của các nghệ sĩ hiện tại.

Chuyên gia Schomer cho rằng việc xây dựng niềm tin của khán giả vào những tính năng mới mẻ đó sẽ là một thử thách vô cùng gian nan. Nếu sự sụt giảm lớn nhất ở những người dùng trẻ tuổi lại nằm ở chính loại hình hoạt động bắt chước đó, thì các nền tảng phát trực tuyến đang đi ngược lại mong muốn của khách hàng khi cố tình nhồi nhét các tính năng này. Điều này đặt ra một cuộc chiến khốc liệt cho các công ty công nghệ để có thể thu hút người dùng và thuyết phục họ tin rằng sự thay đổi cơ cấu này mang lại lợi ích lâu dài cho toàn ngành công nghiệp.

Giữa một thị trường đang ngày càng mất niềm tin, nỗ lực dung hòa giữa lợi nhuận công nghệ và giá trị cốt lõi của nghệ thuật nguyên bản sẽ là một bài toán hóc búa mà giới giải trí phải trăn trở giải quyết.