Bẫy marketing của thực phẩm healthy: Đừng chỉ nhìn mặt trước bao bì

Thực phẩm healthy: Không phải cứ gắn nhãn là tốt cho sức khỏe

Ăn uống lành mạnh đang trở thành xu hướng phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt ở các đô thị lớn. Từ nhân viên văn phòng, người trẻ đến các gia đình đều ưu tiên lựa chọn những sản phẩm được quảng bá là "healthy" như yến mạch, granola, bánh mì nguyên cám, sữa hạt, nước ép trái cây hay các loại thực phẩm hữu cơ.

Không ít người sẵn sàng chi hàng triệu đồng mỗi tháng với mong muốn giảm cân, cải thiện vóc dáng và phòng ngừa bệnh tật. Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy nhiều người dù rất chăm ăn theo chế độ "healthy" vẫn tăng cân, mỡ máu cao hoặc luôn trong tình trạng mệt mỏi.

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, nguyên nhân nằm ở việc nhiều người đang đánh đồng khái niệm "thực phẩm tốt cho sức khỏe" với "có thể ăn bao nhiêu cũng được". Đây cũng là lúc các chiến lược marketing phát huy tác dụng.

Trong tâm lý học hành vi tồn tại khái niệm "Hiệu ứng hào quang sức khỏe" (Health Halo Effect). Khi nhìn thấy những cụm từ như "hữu cơ", "ít béo", "không gluten", "tự nhiên" hoặc "không đường tinh luyện", người tiêu dùng thường mặc nhiên cho rằng sản phẩm hoàn toàn có lợi và có thể sử dụng thoải mái.

Nắm bắt tâm lý này, nhiều doanh nghiệp tập trung nhấn mạnh một vài ưu điểm nổi bật như giàu chất xơ, nhiều protein hay nguồn gốc tự nhiên để tạo niềm tin. Trong khi đó, những thông tin quan trọng hơn như lượng đường, lượng calo hoặc thành phần chất béo lại ít được chú ý.

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Chò, nguyên Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, quan niệm cứ thực phẩm gắn mác "healthy" là ăn không giới hạn là hoàn toàn sai lầm.

Ông cho biết bất kỳ loại thực phẩm nào, dù được đánh giá tốt đến đâu, nếu cung cấp năng lượng vượt quá nhu cầu của cơ thể đều dẫn đến dư thừa calo và tích lũy mỡ. Điều quyết định sức khỏe không phải tên gọi của sản phẩm mà là tổng lượng dinh dưỡng mỗi người tiêu thụ hằng ngày.

Nhận định này cũng lý giải vì sao nhiều người vẫn tăng cân dù luôn lựa chọn các sản phẩm được quảng bá là lành mạnh. Chỉ khi hiểu đúng bản chất của thực phẩm, người tiêu dùng mới tránh được việc bỏ nhiều tiền nhưng không đạt hiệu quả như mong muốn.

Bẫy marketing của thực phẩm healthy: Đừng chỉ nhìn mặt trước bao bì

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, muốn biết một sản phẩm có thực sự tốt hay không, người tiêu dùng cần đọc kỹ bảng thành phần và giá trị dinh dưỡng thay vì chỉ tin vào những dòng chữ nổi bật trên bao bì.

Một trong những chiêu tiếp thị phổ biến nhất là gắn nhãn "ít chất béo" (low-fat). Nhiều người cho rằng sản phẩm ít béo sẽ hỗ trợ giảm cân. Tuy nhiên, khi loại bỏ chất béo, hương vị của thực phẩm cũng giảm theo. Để bù lại, nhà sản xuất thường bổ sung thêm đường, chất tạo ngọt hoặc tinh bột biến tính nhằm giữ độ ngon. Kết quả là lượng carbohydrate hấp thu nhanh tăng lên, khiến đường huyết biến động mạnh và kích thích cảm giác thèm ăn.

Granola và các thanh năng lượng cũng là ví dụ điển hình. Đây đều là những sản phẩm được nhiều người lựa chọn cho bữa sáng hoặc bữa phụ vì nghĩ rằng vừa tiện lợi vừa tốt cho sức khỏe.

Thực tế, để tạo độ giòn và kết dính, granola thường được nướng cùng dầu ăn và các chất tạo ngọt. Vì vậy, một khẩu phần nhỏ hoặc một thanh năng lượng có thể chứa lượng calo tương đương một bát mì ăn liền hoặc một thanh sô-cô-la thông thường.

Một "chiêu" khác là sử dụng cụm từ "không đường tinh luyện". Điều này không đồng nghĩa sản phẩm không chứa đường. Thay vì đường cát trắng, nhiều nhà sản xuất sử dụng mật ong, siro cây phong, mật hoa dừa hoặc nước ép trái cây cô đặc.

Theo ThS.BS Nguyễn Văn Tiến, Trung tâm Giáo dục Truyền thông Dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, về mặt chuyển hóa, cơ thể không phân biệt đường từ mật ong hay đường cát trắng. Khi đi vào cơ thể, các loại đường này đều được phân giải thành glucose và fructose. Nếu tiêu thụ quá nhiều vẫn làm tăng nguy cơ béo phì, kháng insulin và bệnh tim mạch.

Nước ép trái cây cũng thường được xem là thức uống giúp thanh lọc cơ thể. Tuy nhiên, khi ép lấy nước và loại bỏ phần bã, lượng chất xơ gần như mất đi. Phần còn lại chủ yếu là đường fructose hấp thu nhanh, có thể làm tăng gánh nặng cho gan nếu sử dụng thường xuyên với lượng lớn.

Các chuyên gia cho rằng chế độ ăn lành mạnh không phụ thuộc vào việc mua những thực phẩm đắt tiền hay chạy theo xu hướng trên mạng xã hội. Điều quan trọng là ưu tiên thực phẩm ở trạng thái tự nhiên nhất, cân đối các nhóm chất và kiểm soát tổng năng lượng nạp vào mỗi ngày.

TS.BS Từ Ngữ, Tổng Thư ký Hội Dinh dưỡng Việt Nam, khuyến nghị nên ưu tiên thực phẩm nguyên bản như rau xanh, trái cây tươi, thịt, cá, trứng, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Thay vì uống nước ép đóng chai, hãy ăn trực tiếp trái cây để nhận đủ vitamin và chất xơ. Thay vì chọn thanh năng lượng chế biến sẵn, có thể sử dụng trái cây tươi kết hợp một lượng hạt vừa phải.

Bên cạnh đó, người tiêu dùng nên hình thành thói quen đọc kỹ nhãn thực phẩm. Nếu đường, siro hoặc chất béo bão hòa nằm trong những thành phần đầu tiên của danh sách, đó là dấu hiệu cần cân nhắc. Đồng thời, cũng phải chú ý đến kích thước khẩu phần bởi nhiều sản phẩm ghi lượng calo rất thấp nhưng chỉ áp dụng cho một phần nhỏ của cả gói.

Xu hướng ăn uống healthy phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn của người Việt đối với sức khỏe. Tuy nhiên, sức khỏe không đến từ những khẩu hiệu trên bao bì mà đến từ hiểu biết dinh dưỡng và lựa chọn thực phẩm phù hợp. Thay vì chạy theo những lời quảng cáo hấp dẫn, mỗi người nên trở thành người tiêu dùng thông thái, ưu tiên thực phẩm tươi, ít chế biến và xây dựng chế độ ăn cân bằng để bảo vệ sức khỏe lâu dài.