Nhịp đập công nghệ

Biến rác thải thành 'mỏ vàng' vật liệu xanh: Bước chuyển mình của công nghệ Việt

Tuyết Nhung • 18/11/2026 17:50

Từ hàng chục nghìn tấn lá dứa bị đốt bỏ đến vỏ thanh long hay phụ phẩm nghệ, khoa học công nghệ đang mở ra cánh cửa biến những phế phẩm gây ô nhiễm thành nguyên liệu đầu vào giá trị cao cho ngành dệt may và hóa chất xây dựng.

Biến rác thải nông nghiệp thành "mỏ vàng" vật liệu xanh

Áp lực chuyển đổi xanh và các tiêu chuẩn khắt khe về phát thải carbon từ những thị trường xuất khẩu chủ lực như EU, Mỹ hay Nhật Bản đang đặt các ngành sản xuất truyền thống của Việt Nam trước bài toán sống còn.

Không thể tiếp tục phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu hoặc các hóa chất gốc dầu mỏ, việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp dồi dào trong nước để chế tạo vật liệu sinh học, vật liệu tuần hoàn đang trở thành hướng đi chiến lược, mang lại giá trị kép về cả kinh tế lẫn môi trường.

Chiều 18/11/2026, tại Sàn Giao dịch khoa học và công nghệ (24 Lý Thường Kiệt, Hà Nội), Cục Thông tin, Thống kê và Đánh giá khoa học (Bộ Khoa học và Công nghệ) phối hợp cùng Trung tâm Ứng dụng Khoa học Công nghệ và Khởi nghiệp (COSTAS - Hội Nữ trí thức Việt Nam) đã tổ chức Hội thảo "Vật liệu tiên tiến, vật liệu thân thiện với môi trường và giải pháp công nghệ sẵn sàng chuyển giao" trong khuôn khổ Techmart.

1794975611124_131395137747506446_131395137747506446_a871841f7a7e84f714ec58ec802cd256.jpg
1794975611105_131395137747506446_131395137747506446_e1485cbcbc3d6288e2508f4b3fb2b8e0.jpg
Các sản phẩm công nghệ được các doanh nghiệp bày bán tại Techmart.

Sự kiện không chỉ là nơi trình diễn các thành tựu nghiên cứu mới nhất về vật liệu xây dựng xanh, vật liệu sinh học và tái chế, mà còn đóng vai trò cầu nối trực tiếp để thương mại hóa công nghệ từ phòng thí nghiệm ra thị trường.

Một trong những câu chuyện điển hình nhất cho tư duy kinh tế tuần hoàn được đưa ra phân tích tại diễn đàn là bài toán nguyên liệu của ngành dệt may Việt Nam.

Dù đang giữ vị thế xuất khẩu đứng thứ hai thế giới, ngành dệt may trong nước vẫn mang một "gót chân Achilles" chí mạng khi chưa thể tự chủ nguồn cung, phải nhập khẩu tới 100% xơ bông thô từ nước ngoài.

Trong khi đó, ngay tại sân nhà, với diện tích canh tác khoảng 52.000 ha dứa trên cả nước, sau mỗi vụ thu hoạch quả, hàng triệu tấn lá dứa thường bị người dân phun thuốc diệt cỏ hoặc đốt bỏ trực tiếp trên đồng ruộng. Tập quán canh tác này không chỉ gây ô nhiễm không khí, làm chai cứng và thoái hóa đất mà còn vô tình thiêu rụi khoảng 63.000 tấn xơ dứa tự nhiên quý giá mỗi năm.

Chia sẻ về giải pháp tháo gỡ nút thắt này, ThS. Trần Thị Mỹ Hải, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Nghiên cứu đầu tư và phát triển xơ sợi tự nhiên Việt Nam (Vietfiber), nhấn mạnh tiềm năng to lớn của việc thu hồi và chế biến xơ từ phụ phẩm cây dứa.

Thông qua các quy trình tách chiết cơ học kết hợp xử lí sinh học tiên tiến, những chiếc lá dứa từng bị coi là rác thải nay được chuyển hóa thành nguồn xơ sợi tự nhiên có độ bền cao, kháng khuẩn tốt và hoàn toàn phân hủy sinh học.

1794997478902_2008680453256674620_131395137747506446_306cb8206f7c0f31c1394da32a56adb9.jpg
ThS. Trần Thị Mỹ Hải, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Nghiên cứu đầu tư và phát triển xơ sợi tự nhiên Việt Nam (Vietfiber).

Nguồn nguyên liệu bản địa này không chỉ giúp doanh nghiệp dệt may giảm bớt sự lệ thuộc vào xơ bông nhập khẩu, mà còn cung cấp "tấm hộ chiếu xanh" giúp hàng dệt may Việt Nam vượt qua các hàng rào kỹ thuật và tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc khắt khe tại châu Âu, Mỹ và Nhật Bản.

Không dừng lại ở lĩnh vực dệt may, làn sóng "xanh hóa" từ phụ phẩm nông nghiệp còn lan tỏa mạnh mẽ sang ngành công nghiệp sơn và vật liệu phủ bề mặt - lĩnh vực vốn gắn liền với các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOC) độc hại và kim loại nặng.

Nguồn tài nguyên tái tạo vô giá cho nền kinh tế xanh

Tại hội thảo, giải pháp sản xuất sơn hữu cơ từ phụ phẩm nông nghiệp đã nhận được sự quan tâm đặc biệt từ các nhà quản lí lẫn doanh nghiệp xây dựng.

Theo ThS. Nguyễn Việt Phương, Tổng Giám đốc Công ty CP UCT Group Việt Nam kiêm Viện trưởng Viện Công nghệ sinh học và Khoa học vật liệu, việc khai thác các nguồn chất màu tự nhiên từ phụ phẩm nông nghiệp đang mở ra một hướng tiếp cận đầy triển vọng.

Thay vì sử dụng hoàn toàn phẩm màu tổng hợp công nghiệp, các nhà khoa học đang tiến hành sàng lọc nhiều nhánh nguyên liệu giàu sắc tố như vỏ thanh long, phụ phẩm nghệ và các phế phẩm thực vật khác để thu nhận chế phẩm màu sinh học.

Tuy nhiên, đứng dưới góc độ chuyên môn khắt khe, ông Phương cũng thẳng thắn nhìn nhận rằng việc đưa các sắc tố tự nhiên này từ giai đoạn sàng lọc nghiên cứu vào sản xuất sơn thương mại là một thách thức kĩ thuật không nhỏ.

Để một loại phụ phẩm nông nghiệp thực sự có giá trị trong dây chuyền sản xuất sơn, công nghệ xử lí phải giải quyết triệt để ba bài toán cốt lõi: Đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc nguyên liệu đầu vào, duy trì tính ổn định của màu sắc theo thời gian và tối ưu hóa chi phí chiết xuất để giá thành sản phẩm đủ sức cạnh tranh.

1794975611182_131395137747506446_131395137747506446_467b26364bc60cc156ee373ec299759d.jpg
Hội thảo "Vật liệu tiên tiến, vật liệu thân thiện với môi trường và giải pháp công nghệ sẵn sàng chuyển giao" trong khuôn khổ Techmart.

Đặc biệt, khi hướng tới nhóm khách hàng mục tiêu là các trường học và công trình công cộng - những không gian đòi hỏi tiêu chuẩn an toàn sức khỏe ở mức cao nhất - loại sơn hữu cơ này phải vượt qua những bài kiểm tra ngặt nghèo về chất lượng bề mặt, khả năng chịu lau rửa, độ bền cơ học, mức độ phát thải thấp cũng như chu kì bảo trì dài hạn.

Nhằm hiện thực hóa tham vọng đưa sơn hữu cơ từ phụ phẩm nông nghiệp vào thực tiễn đời sống, lộ trình nghiên cứu và hoàn thiện công nghệ đang được triển khai một cách bài bản và khoa học.

Trọng tâm của giai đoạn này là xây dựng quy trình sản xuất có kiểm soát chặt chẽ, bắt đầu từ việc nhận diện chuẩn xác vùng nguyên liệu, thiết lập tiêu chí đầu vào cho từng loại phụ phẩm, cho đến việc ứng dụng công nghệ tiền xử lí bằng enzyme nhằm nâng cao hiệu suất thu nhận sắc tố mà không làm biến tính cấu trúc màu tự nhiên.

1794996095803_131395137747506446_131395137747506446_c7ca25c936429ccd001184493c9eabae.jpg
Lễ kí kết thỏa thuận hợp tác giữa các doanh nghiệp trong khuôn khổ Techmart.

Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu cũng tập trung xác định các điều kiện ổn định hệ nhũ tương, tối ưu hóa tỉ lệ phối trộn và kiểm chứng nghiêm ngặt độ đồng nhất giữa các mẻ sản xuất cũng như điều kiện bảo quản.

Trên cơ sở tổng hợp dữ liệu thực nghiệm từ Đà Nẵng, các mô hình thí điểm có đối chứng đang được xúc tiến triển khai tại Hà Nội để đánh giá toàn diện hiệu quả kinh tế, tác động môi trường và mức độ sẵn sàng chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp.

Bên cạnh xơ dứa hay sơn hữu cơ, bức tranh toàn cảnh về công nghệ vật liệu xanh tại Techmart lần này còn cho thấy sự nhập cuộc đồng bộ của nhiều doanh nghiệp và viện nghiên cứu trong nước với hàng loạt giải pháp đột phá khác.

Có thể kể đến công nghệ sơn công nghiệp tiên tiến chống chịu mặn và khắc nghiệt thời tiết của PGS.TS. Nguyễn Thị Bích Thủy (nguyên Viện trưởng Viện Vật liệu Xây dựng - Viện KH&CN Giao thông Vận tải), công nghệ sản xuất vật liệu xây dựng xanh không nung của Secoin, giải pháp vật liệu cách nhiệt chống ẩm siêu nhẹ An Sinh XPS, hay ứng dụng vật liệu Nano cho công nghệ in 3D từ Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông.

Sự hội tụ của các giải pháp công nghệ "Make in Vietnam" tại diễn đàn cho thấy một chuyển dịch rõ rệt trong tư duy làm khoa học: Không nghiên cứu những thứ xa vời mà bám sát thực tiễn sản xuất, lấy chính những tồn tại của môi trường và bài toán nguyên liệu của doanh nghiệp làm đề bài.

Khi những rào cản về quy trình chuẩn hóa, độ ổn định và chi phí sản xuất được tháo gỡ thông qua các hoạt động kết nối cung - cầu tại Techmart, hàng chục nghìn tấn phụ phẩm nông nghiệp sẽ không còn là gánh nặng môi trường, mà thực sự trở thành nguồn tài nguyên tái tạo vô giá cho nền kinh tế xanh Việt Nam.

Nổi bật
      Mới nhất
      Biến rác thải thành 'mỏ vàng' vật liệu xanh: Bước chuyển mình của công nghệ Việt
      • Mặc định

      POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO