Biến thách thức môi trường thành cơ hội xanh – sáng kiến của sinh viên Trà Vinh lọt Top 3 UNESCO

Thành tích quốc tế từ ý tưởng gần gũi

Nơi đây, những dòng nước thải được làm sạch nhờ hệ thống đất ngập nước nhân tạo, còn rác thải nhựa và vật liệu bỏ đi lại được tái chế thành cấu kiện hữu ích. Đây không chỉ là không gian xanh để giảng viên và sinh viên nghỉ ngơi, mà còn là minh chứng cho sức sáng tạo của tuổi trẻ Trà Vinh: Biến thách thức môi trường thành cơ hội cho một tương lai bền vững.

Với dự án “Eco-Park Wetlands: Từ nước thải thành tài nguyên – Một dòng chảy xanh cho tương lai bền vững”, đội STARS WATER – TVU đã vượt qua 85 hồ sơ trên toàn quốc và lọt vào Top 3 cuộc thi UNESCO Water Challenge for Young Innovators 2025, diễn ra tại Tòa nhà Xanh Liên Hợp Quốc (Hà Nội). Thành tích này khẳng định sự trưởng thành về tư duy đổi mới sáng tạo của sinh viên Trà Vinh, đồng thời góp phần đưa tiếng nói của giới trẻ vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) ra với cộng đồng quốc tế.

Ban giám khảo đánh giá cao sáng kiến không chỉ vì yếu tố công nghệ – áp dụng hệ thống đất ngập nước nhân tạo (constructed wetlands) và thực vật bản địa để xử lý nước thải – mà còn bởi cách nhóm lồng ghép giá trị cộng đồng, giáo dục và bền vững trong thiết kế.

Thực trạng đáng lo ngại về nước thải và rác thải

Nước là nguồn tài nguyên thiết yếu cho sự sống, nhưng tại Việt Nam, thách thức ô nhiễm nước thải sinh hoạt đang ngày càng trầm trọng. Thống kê cho thấy khu vực nông thôn chiếm tới 60% tổng lượng nước thải sinh hoạt cả nước, song phần lớn chưa được xử lý tập trung. Người dân thường xả trực tiếp ra môi trường, gây suy thoái chất lượng nước mặt, ảnh hưởng đến sức khỏe và sinh kế.

Song song đó, lượng rác thải nhựa, bạt, thùng xốp từ sinh hoạt và sản xuất – đặc biệt là từ ngành nuôi tôm ở ĐBSCL – vẫn chưa được tái chế hiệu quả, gây áp lực lên môi trường và hệ thống thu gom.

Từ thực trạng này, các sinh viên TVU đã đặt câu hỏi: Liệu có thể biến những “gánh nặng môi trường” ấy thành nguồn tài nguyên hữu ích, vừa xử lý ô nhiễm, vừa kiến tạo một không gian xanh?

Eco-Park Wetlands: Công nghệ và cộng đồng

Câu trả lời chính là mô hình Eco-Park Wetlands – một hệ thống đất ngập nước nhân tạo sử dụng vật liệu tái chế để tạo lớp lọc, kết hợp trồng các loài thực vật bản địa như sậy, cỏ năn, cỏ vetiver. Các dòng nước thải sinh hoạt chảy qua từng lớp vật liệu và rễ cây, được lọc tự nhiên, giảm thiểu chất hữu cơ, chất dinh dưỡng dư thừa và vi khuẩn gây hại. Kết quả là nước đầu ra có thể dùng để tưới cây, góp phần tiết kiệm và tái tạo nguồn nước.

Điểm đặc biệt của mô hình không chỉ nằm ở kỹ thuật, mà ở giá trị cộng đồng. Được lắp đặt ngay tại khoảng đất giữa tòa nhà C6 và C9 – TVU, hệ thống này đồng thời là một “lớp học mở” ngoài trời, nơi sinh viên có thể tiếp cận kiến thức STEM thông qua trải nghiệm thực tế: từ vòng tuần hoàn nước đến nguyên lý xử lý chất thải và phát triển bền vững.

Không gian sinh thái tạo ra cũng mang lại lợi ích tinh thần, trở thành nơi giảng viên, sinh viên thư giãn sau giờ học căng thẳng – một minh chứng rằng công nghệ và thiên nhiên có thể hòa quyện để phục vụ cộng đồng.

Gắn với mục tiêu phát triển bền vững (SDGs)

Sáng kiến của STARS WATER mang nhiều tầng ý nghĩa khi được đặt trong bối cảnh Mục tiêu Phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc (SDGs).

• Với SDG 6 (Nước sạch và vệ sinh), mô hình góp phần xử lý nước thải, cải thiện chất lượng nước và tạo nguồn nước tưới an toàn.

• Với SDG 11 (Đô thị và cộng đồng bền vững), Eco-Park Wetlands chứng minh rằng hạ tầng xanh có thể được tích hợp vào trường học và khu dân cư.

• Với SDG 12 (Tiêu dùng và sản xuất bền vững), việc tái chế rác thải nhựa, bạt, thùng xốp thành vật liệu lọc thể hiện tư duy tuần hoàn.

• Với SDG 13 (Hành động ứng phó khí hậu), giải pháp tăng cường khả năng thích ứng trước hạn hán, xâm nhập mặn – những thách thức đặc trưng của ĐBSCL.

Như vậy, từ một sáng kiến sinh viên, Eco-Park Wetlands đang góp phần cụ thể hóa các cam kết quốc tế về phát triển bền vững, biến khẩu hiệu thành hành động thực tiễn.

Hướng tới cộng đồng rộng lớn hơn

Sau thành tích tại UNESCO Water Challenge, đội STARS WATER đặt mục tiêu mở rộng dự án ra ngoài khuôn viên trường. Kế hoạch là phối hợp với các địa phương và doanh nghiệp để triển khai mô hình tại các trường học, hộ gia đình nông thôn, nơi đang thiếu hệ thống xử lý nước thải tập trung. Nếu được nhân rộng, Eco-Park Wetlands không chỉ giúp giảm ô nhiễm, mà còn góp phần bảo đảm an ninh nước tưới trong mùa hạn mặn, vốn là bài toán cấp bách ở ĐBSCL.

TS. Trần Thị Ngọc Bích - Phó Viện Trưởng Viện Khoa Học Công Nghệ Môi Trường, Trường Đại Học Trà Vinh (cố vấn đội STARS WATER) chia sẻ: “Chúng tôi mong muốn từ một sáng kiến nhỏ, Eco-Park Wetlands có thể trở thành mô hình mẫu cho các trường đại học, các cộng đồng ven đô và nông thôn – nơi mà mỗi mét khối nước sạch và mỗi không gian xanh đều mang ý nghĩa to lớn.”

Lan tỏa từ ý tưởng đến tác động

Nhà trường khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành, tạo điều kiện để dự án phát triển và lan tỏa. Thành tích Top 3 UNESCO Water Challenge không chỉ là vinh dự cho sinh viên Trà Vinh, mà còn là lời khẳng định: giới trẻ Việt Nam hoàn toàn có thể tạo ra những giải pháp đột phá, góp phần thực hiện các mục tiêu toàn cầu về nước, khí hậu và phát triển bền vững.

Từ một khoảng đất trống, nay trở thành công viên sinh thái; từ nước thải, nay thành nguồn tưới; từ rác bỏ đi, nay thành vật liệu hữu ích – Eco-Park Wetlands chính là minh chứng sống động cho hành trình