Big Tech Việt với sự vươn mình từ ‘chân đất’ và ‘trên vai người khổng lồ’

FPT có lẽ là tập đoàn công nghệ tư nhân Việt Nam “lớn tuổi” nhất tại Việt Nam còn phát triển mạnh mẽ đến thời điểm này. Trong khi đó, Viettel là tập đoàn công nghệ nhà nước hàng đầu bước ra từ cái nôi quân đội, nhưng đã tạo ra rất nhiều thành tựu ngay ở lĩnh vực dân sự. Với Vingroup, công nghệ dù chỉ là một phần trong hoạt động kinh doanh của tập đoàn nhưng đang hứa hẹn sản sinh ra một “siêu kỳ lân” (Supper Unicorn) đầu tiên của Việt Nam.

FPT: Đặt chân vào bản đồ gia công phần mềm toàn cầu, rồi chuyển bước sang ngưỡng cửa AI

Từ nhiều năm qua, FPT đã trở thành công ty gia công phần mềm và cung cấp dịch vụ công nghệ thông tin (CNTT) quốc tế số 1 Việt Nam. Vấn đề không chỉ là những con số như sự hiện diện tại 30 quốc gia, hướng tới mục tiêu 5 tỉ USD doanh thu mảng dịch vụ công nghệ nước ngoài vào năm 2030…, mà chính là sự khẳng định “trí tuệ Việt” xuyên suốt trong quá trình phát triển và lớn mạnh từ trong nước rồi đi ra quốc tế (Go Global) của tập đoàn này.

Khác với rất nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam lớn mạnh nhờ vào sự hưởng lợi từ những cơ chế, chính sách cụ thể hay sự bảo bọc của Nhà nước, FPT là một minh chứng về sự phát triển và lớn mạnh trên chính đôi chân của mình, và cũng không “đứng trên vai người khổng lồ” nào.

Từ hơn chục năm về trước, ông Trương Gia Bình – Chủ tịch FPT – đặt mục tiêu FPT sẽ đạt doanh thu gia công phần mềm 1 tỉ USD trong khi thực tế tại thời điểm đó mới chỉ đạt doanh thu vài trăm triệu USD. Nhiều ý kiến bày tỏ nghi ngờ. Nhưng rồi, đó không phải là một giấc mơ thành hiện thực, mà là một kế hoạch đầy tính thực chiến đã đến đích: Năm 2023, FPT cán mốc 1 tỉ USD, dù có muộn hơn so với tầm nhìn chiến lược ban đầu.

Gần đây, mảng gia công phần mềm và dịch vụ công nghệ nước ngoài của FPT đang gặp thử thách trước làn sóng AI phát triển như vũ bão. Sau nhiều năm tăng trưởng nóng liên tục, lần đầu tiên kết thúc năm 2025 FPT được ghi nhận số lượng nhân sự giảm nhẹ hơn 500 người so với năm trước đó (ghi nhận còn 54.110 lao động vào cuối năm 2025). FPT vẫn tăng trưởng cả về lợi nhuận và doanh thu nhưng nhiều phân tích cho thấy mức tăng trưởng đang chậm lại. Đặc biệt, nỗi lo ngại Generative AI (AI tạo sinh) lấy mất việc trong mảng gia công phần mềm và dịch vụ công nghệ nước ngoài đã khiến cho khối nhà đầu tư ngoại liên tục bán ròng cổ phiếu FPT từ năm 2025 đến nay với giá trị đã vượt mốc 1 tỉ USD do lo ngại ảnh hưởng đến biên lợi nhuận ngắn hạn của tập đoàn này.

FPT đã bạo chi 200 triệu USD xây dựng hệ thống AI Factory tại Nhật Bản và Việt Nam nhằm cung cấp hạ tầng tính toán AI Cloud cũng như chính thức tuyên bố tái định nghĩa lại lực lượng lao động từ “Software-First” một thời sang “AI-First” nhưng vẫn chưa xua tan được nỗi lo ngại của nhà đầu tư. Hiện tại, FPT lại đặt ra một mục tiêu mới: 1/3 doanh thu trong 3 năm tới phải đến từ các dự án AI-First. Cũng sẽ có không ít người nghi ngại trước mục tiêu này như sự hoài nghi 12 năm trước đối với mục tiêu 1 tỉ USD doanh thu từ gia công phần mềm. Bởi đến năm 2025, FPT mới đạt doanh thu 100 triệu USD từ AI trên tổng doanh thu hơn 70.000 tỉ đồng.

Viettel: Từ doanh nghiệp viễn thông đến tập đoàn công nghiệp công nghệ cao

Nếu hơn 20 năm trước Viettel không mở lối đầu tư vào lĩnh vực thông tin di động đặc biệt là tại thị trường nước ngoài, thì ngày nay, có lẽ không có một Viettel với thương hiệu trị giá 7,9 tỉ USD, khoản lợi nhuận mỗi năm hàng tỉ USD (có năm xấp xỉ 2 tỉ USD) và mạng di động phủ tại 11 quốc gia và vùng lãnh thổ, phục vụ hơn 270 triệu khách hàng tại châu Á, châu Phi và châu Mỹ.

Nếu FPT là điển hình của một doanh nghiệp tư nhân tự thân vận động và thậm chí tự đứng lên bằng “đôi chân đất” của mình, Viettel lại là trường hợp một doanh nghiệp điển hình biết tận dụng thế mạnh của một doanh nghiệp quân đội/nhà nước để vươn lên và bứt tốc. Từ lợi nhuận gặt hái được, Viettel còn cho thấy một triết lý tích cực nữa là tái đầu tư 30% lợi nhuận sau thuế vào nghiên cứu và phát triển (R&D). Đây chính là đòn bẩy giúp Viettel nhanh chóng chuyển dịch từ một doanh nghiệp với mảng kinh doanh cốt lõi là viễn thông và tích hợp hệ thống dần mở rộng và trở thành doanh nghiệp có những sáng chế công nghệ gốc.

Mảng kinh doanh viễn thông của Viettel nhìn chung không còn quá nhiều dư địa tăng trưởng như trước đây nhưng lại đóng vai trò tạo nền lợi nhuận quan trọng để cung cấp nguồn lực cho các hướng đột phá công nghệ mới. Viettel đã nghiên cứu và sản xuất thành công hệ sinh thái 5G toàn diện, và đang tiếp tục đầu tư sâu vào công nghệ bán dẫn và hạ tầng 5G/6G “Make in Vietnam”, trở thành một trong số không nhiều nhà mạng trên thế giới tự sản xuất được thiết bị hạ tầng viễn thông cốt lõi.

Ở mảng công nghệ cao, Viettel đã nghiên cứu, tự chủ toàn trình và làm chủ 9 trên 11 công nghệ chiến lược quốc gia, hiện thực hóa việc sản xuất hàng loạt sản phẩm phục vụ cả mảng dân sự lẫn quân sự. Sản phẩm công nghệ cao của Viettel đã được xuất khẩu sang các quốc gia có mạng di động Viettel đầu tư, sang thị trường Ấn Độ; tham gia các triển lãm quốc phòng tại Arab Arabi, Thổ Nhĩ Kỳ. Với hơn 145 bằng sáng chế đã được đăng ký bản quyền tại Việt Nam và Mỹ, Viettel cho thấy cuộc chuyển dịch và tái định vị thành công với vị thế là một tập đoàn công nghiệp công nghệ cao hàng đầu tại Việt Nam.

Vingroup: Lò sản sinh “siêu kỳ lân” công nghệ

Tham gia vào lĩnh vực công nghệ chỉ mới khoảng 10 năm trở lại nhưng Vingroup đã có những bước tiến thần tốc để trở thành một tập đoàn tư nhân với một số trụ cột trong đó công nghệ - công nghiệp là một trụ cột quan trọng hàng đầu.

Từ một dự án trên giấy, VinFast chỉ mất khoảng 2 năm để ra đời mẫu xe đầu tiên. Và từ sản xuất xe ô tô động cơ đốt trong, VinFast đã không quá lưỡng lự để chuyển sang sản xuất xe thuần điện gồm xe máy và ô tô. Tình trạng lỗ ròng của VinFast sẽ còn là một câu chuyện dài về đường hướng và chiến lược kinh doanh. Song có một điều chắc chắn rằng, nếu tỉ phú Phạm Nhật Vượng không quyết đoán dừng khẩn cấp nhiều dự án đã và sắp triển khai như chuỗi bán lẻ điện thoại (mua lại Viễn Thông A), mảng sản xuất điện thoại, tivi Vsmart; hãng hàng không Vinpearl Air; chuỗi bán lẻ VinMart, để dồn lực cho VinFast thì chưa chắc hãng xe này có được vị thế tại thị trường Việt Nam, Philippines và Ấn Độ như hiện tại.

Vingroup không bước chân vào lĩnh vực công nghệ bằng “đôi chân đất” mà chọn chiến lược “đứng trên vai người khổng lồ” để đi tắt đón đầu. Bằng cách mua công nghệ, kinh nghiệm và thiết kế để tạo dựng nhanh trong giai đoạn đầu, VinFast sau đó dần dần đầu tư vào R&D và các mảng sản xuất chuyên sâu như hệ điều hành quản lý năng lượng xe điện, pin xe điện, trạm sạc ..v.v..

Vingroup đã bán lại 2 công ty con là VinBrain cho Nvidia và Movian AI cho Qualcomm, nhưng tập đoàn này vẫn còn giữ lại các công ty như VinBigData, VinRobotics hay VinCSS trong hệ sinh thái công nghệ của mình. Mảng công nghệ - công nghiệp của Vingroup ngoài VinFast có vốn hóa hàng tỉ USD, trong tương lai sẽ còn đón nhận một “siêu kỳ lân” là hãng gọi xe công nghệ Green SM. Theo kế hoạch, Green SM sẽ được IPO tại thị trường chứng khoán HongKong với mức định giá dự kiến 20 tỉ USD.