Bộ trưởng các nền kinh tế APEC nói gì trước kỉ nguyên AI?

Sự thay đổi tên gọi phản ánh bước ngoặt của kỉ nguyên AI. Nếu đầu những năm 2000, các nền kinh tế tập trung xây dựng hạ tầng internet, phát triển cáp quang và phổ cập kết nối, thì hiện nay AI được xem là lớp hạ tầng mới quyết định năng lực cạnh tranh của quốc gia. AI không chỉ là một công nghệ đơn lẻ mà đang trở thành động lực thúc đẩy chuyển đổi của mọi ngành, từ sản xuất, tài chính, y tế đến giáo dục và quản trị công. Những phát biểu của phía chủ nhà và các bộ trưởng từ Việt Nam, Singapore, Thái Lan, Malaysia, Nga hay Hồng Kông (TQ) cho thấy AI đang trở thành ưu tiên chiến lược của toàn khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Từ kết nối số đến kỉ nguyên AI

Tại Đối thoại cấp cao APEC về Digital và AI diễn ra ngày 24/7 ở Thành Đô, Bộ trưởng Công nghiệp và Công nghệ thông tin Trung Quốc Lý Lạc Thành khẳng định Bắc Kinh coi phát triển công nghệ số và AI là một trong những trọng tâm của Kế hoạch 5 năm lần thứ 15. Theo ông, Trung Quốc sẽ tiếp tục thúc đẩy xây dựng "Trung Quốc số", mở rộng cải cách và mở cửa để tạo thêm cơ hội phát triển cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Điều đáng chú ý là Trung Quốc không chỉ nhấn mạnh việc phát triển AI trong nước mà còn kêu gọi tăng cường hợp tác quốc tế về chính sách, công nghệ, tiêu chuẩn, nhân lực và quản trị AI. Bốn ưu tiên được Trung Quốc đưa ra gồm thúc đẩy nghiên cứu chung và ứng dụng AI trong các ngành kinh tế; chia sẻ thành quả đổi mới để thu hẹp khoảng cách số; xây dựng thị trường số mở với chuỗi cung ứng AI ổn định và hệ sinh thái mã nguồn mở; đồng thời thiết lập khung quản trị AI dựa trên sự đồng thuận rộng rãi.

Những đề xuất này phản ánh xu hướng mới trong cạnh tranh công nghệ toàn cầu: Thay vì chỉ chạy đua về sức mạnh tính toán hay mô hình AI, các nền kinh tế ngày càng quan tâm đến việc thiết lập luật chơi và tiêu chuẩn quốc tế.

Cùng phát triển AI để phục vụ con người

Dù có mức độ phát triển khác nhau, các nền kinh tế APEC đều thống nhất rằng AI chỉ thực sự có ý nghĩa khi phục vụ con người.

Đại diện Hồng Kông nhấn mạnh vai trò "siêu kết nối" giữa Trung Quốc đại lục với thế giới. Theo ông Tôn Đông, Giám đốc phụ trách Đổi mới, Công nghệ và Công nghiệp Hồng Kông, đặc khu sở hữu mạng lưới nhân tài khoa học công nghệ quốc tế, cơ chế bảo vệ sở hữu trí tuệ hoàn thiện cùng hệ thống tài chính phát triển, giúp các doanh nghiệp AI của Trung Quốc mở rộng ra thị trường toàn cầu.

Một trong những lợi thế nổi bật của Hồng Kông là hạ tầng tính toán. Tổng năng lực tính toán hiện đã đạt khoảng 5.000 PFLOPS, trong đó Trung tâm Siêu máy tính AI Cyberport chiếm khoảng 60%. Đến năm 2030, Hồng Kông kì vọng nâng năng lực tính toán lên khoảng 180.000 PFLOPS nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của các mô hình AI thế hệ mới.

Điều này cho thấy cuộc cạnh tranh AI không chỉ nằm ở việc phát triển mô hình ngôn ngữ lớn mà còn phụ thuộc vào năng lực xây dựng trung tâm dữ liệu, siêu máy tính, nguồn điện ổn định, chip AI và hệ sinh thái nhân lực.

Trong khi đó, Nga tập trung vào khía cạnh chủ quyền công nghệ. Thứ trưởng Bella Cherkosova cho biết Moscow đang giảm phụ thuộc vào phần mềm nước ngoài, tự phát triển các giải pháp AI và an ninh mạng cho tài chính, y tế, giao thông cũng như xây dựng môi trường truy cập đáng tin cậy bằng thiết bị nội địa.

Nga đồng thời kêu gọi chia sẻ tiêu chuẩn kĩ thuật trong APEC để AI không trở thành đặc quyền của một số ít quốc gia hay doanh nghiệp.

Điểm chung trong các phát biểu là AI không còn được nhìn nhận đơn thuần là công cụ nâng cao năng suất mà còn là nền tảng để xây dựng xã hội số công bằng, nơi mọi người đều có cơ hội tiếp cận công nghệ.

Các nước ASEAN coi trọng việc xây dựng công dân số

Trong bài phát biểu, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Việt Nam Vũ Hải Quân cho rằng mục tiêu quan trọng nhất là xây dựng công dân số. Theo ông, khi nhiều doanh nghiệp có thể hoạt động trên môi trường trực tuyến, người dân có thêm kênh phản ánh ý kiến tới chính quyền và xã hội, AI sẽ góp phần nâng cao chất lượng quản trị quốc gia.

Ông cho biết Việt Nam đang thúc đẩy mạnh kết nối mạng máy tính, phổ cập giáo dục số và đào tạo kĩ năng số cho người dân. Quan điểm của Việt Nam là chỉ khi mọi người đều có cơ hội tiếp cận dịch vụ số và được trang bị kĩ năng số thì mới hình thành một cộng đồng số phát triển và văn minh.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng nhấn mạnh, Việt Nam đã định hình một Chiến lược phát triển AI rõ ràng, được xây dựng vững chắc trên 3 trụ cột cốt lõi.

Thứ nhất là thể chế và chính sách. Pháp luật không được là rào cản, mà phải là nền tảng vững chắc để kiến tạo sự phát triển.

Thứ hai là nguồn nhân lực và nhân tài. Nhân tài là yếu tố quan trọng nhất - là hạt nhân quyết định thành bại của công cuộc phát triển AI.

Thứ ba là hạ tầng, dữ liệu và khởi nghiệp AI. Việt Nam chú trọng xây dựng một hệ sinh thái AI toàn diện, với hạt nhân trung tâm là hạ tầng, dữ liệu và cộng đồng startup trẻ.

Trong khi đó, Thái Lan nhấn mạnh yếu tố niềm tin là nền tảng của chuyển đổi số. Bộ trưởng Kinh tế số và Xã hội Chaichanok Chitchok cho rằng niềm tin không phải kết quả cuối cùng mà phải được tích hợp ngay từ đầu trong mọi hệ sinh thái số.

Theo ông, AI cần giải quyết các vấn đề thực tế như giúp nông dân vùng sâu dự báo thời tiết tốt hơn, tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ bán hàng toàn cầu, hỗ trợ giáo viên giảng dạy từ xa hay giảm bớt công việc hành chính để bác sĩ có thêm thời gian chăm sóc bệnh nhân.

Singapore cũng đặt niềm tin vào AI là ưu tiên hàng đầu. Bộ trưởng cấp cao phụ trách Phát triển số và Thông tin Tan Chee How cho rằng doanh nghiệp chỉ mạnh dạn đầu tư khi AI đủ an toàn và đáng tin cậy. Bên cạnh đó, Chính phủ phải hỗ trợ doanh nghiệp chuyển từ giai đoạn thử nghiệm AI sang ứng dụng quy mô lớn, đồng thời đầu tư mạnh vào đào tạo kĩ năng AI cho lực lượng lao động.

Malaysia lại nhấn mạnh khoảng cách phát triển số giữa các nền kinh tế APEC. Theo Phó tổng thư kí Bộ Truyền thông Mano Wirabadran, chia sẻ kinh nghiệm và hợp tác xây dựng hạ tầng số sẽ giúp các quốc gia thu hẹp khoảng cách và biến công nghệ số thành động lực tăng trưởng chung.

Ông đánh giá cao những thành tựu của Trung Quốc trong AI, cho rằng các doanh nghiệp như Huawei và ZTE đã tích lũy nhiều kinh nghiệm nghiên cứu và ứng dụng thực tế, từ đó có thể hỗ trợ nâng cao trình độ số hóa của toàn khu vực.

Nhìn tổng thể, các phát biểu tại Hội nghị Bộ trưởng APEC về Digital và AI phản ánh sự đồng thuận ngày càng lớn trong khu vực rằng AI sẽ là động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế thế giới. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, các nền kinh tế không chỉ cần đầu tư vào công nghệ mà còn phải xây dựng niềm tin, đào tạo nhân lực, hoàn thiện tiêu chuẩn quản trị và thúc đẩy hợp tác xuyên biên giới. Trong lúc AI đang phát triển với tốc độ chưa từng có, đây được xem là những điều kiện tiên quyết để bảo đảm mọi nền kinh tế đều có thể hưởng lợi từ cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo thay vì bị bỏ lại phía sau.