Bộ Y tế đề xuất cấm tuyệt đối thuốc lá điện tử từ năm 2027
Dự thảo luật mới đề xuất cấm tuyệt đối từ sản xuất, kinh doanh đến sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại Việt Nam từ năm 2027.
Sáng 21/9, tại phiên họp thứ 6 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà đã trình bày tóm tắt dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Theo đó, dự thảo đề xuất cấm sản xuất, mua bán, xuất khẩu, nhập khẩu thiết bị điện tử, cụm linh kiện, linh kiện rời và dung dịch dùng để lắp ráp, sản xuấtthuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cũng như các loại thuốc lá khác; đồng thời nghiêm cấm việc trưng bày các sản phẩm này.
Sự đồng thuận chính trị và góc nhìn từ cơ quan y tế
Nhiều năm qua, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng thường núp bóng dưới những vỏ bọc hào nhoáng như thiết bị công nghệ thời thượng hay hương liệu trái cây ngọt ngào để thu hút giới trẻ. Sự thiếu vắng các khái niệm pháp lí cụ thể trong quy định cũ đã vô tình tạo điều kiện cho một số doanh nghiệp bất chấp đạo đức để lách luật, liên tục thay đổi mẫu mã nhằm qua mặt cơ quan chức năng. Nhận diện rõ thực trạng này, tư duy lập pháp tại nghị trường đã chuyển dịch mạnh mẽ từ xu hướng "quản lí" sang "cấm đoán tuyệt đối" nhằm bảo vệ giống nòi.
Dự thảo luật mới kiên quyết đặt dấu chấm hết cho mọi khoảng trống pháp lí bằng việc ngăn chặn toàn bộ chuỗi hành vi từ sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển cho đến sử dụng. Đáng chú ý, phạm vi cấm không chỉ dừng lại ở các sản phẩm hoàn chỉnh mà quét sạch cả các linh kiện rời, cụm linh kiện chuyên dụng lẫn dung dịch pha chế. Mọi hình thức tiếp cận người tiêu dùng, dù qua trưng bày trực tiếp tại đại lý hay quảng cáo trá hình trên không gian mạng, đều sẽ bị triệt tiêu triệt để.
Chia sẻ về mục tiêu cốt lõi của dự luật, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà khẳng định việc ban hành lệnh cấm toàn diện là giải pháp duy nhất và không thể trì hoãn để bảo vệ sức khỏe của các thế hệ tương lai. Ông nhấn mạnh, cơ thể và hệ thần kinh của thanh thiếu niên rất dễ bị tổn thương trước chất nicotine cùng hàng trăm hóa chất độc hại trong thuốc lá thế hệ mới. Do đó, Nhà nước cần sử dụng "chiếc gậy pháp lí" mạnh mẽ nhất để ngăn chặn hiểm họa này từ gốc rễ, thay vì chạy theo giải quyết phần ngọn khi hậu quả y tế đã hiển hiện.
Bên cạnh việc thiết lập hành lang pháp lí nghiêm khắc, dự thảo luật cũng tái cấu trúc lại mô hình quản lí hành chính để tối ưu hóa hiệu lực thực thi. Trách nhiệm đầu mối quản lí nhà nước được giao trọn vẹn cho Bộ Y tế nhằm đảm bảo tính đồng bộ và chuyên sâu. Song song đó, các thủ tục rườm rà trong lĩnh vực dịch vụ cai nghiện thuốc lá cũng được cắt giảm tối đa, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận y tế, phù hợp với chủ trương cải cách hành chính quốc gia.
Quyết tâm chính trị đưa luật vào đời sống xã hội
Theo Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh, thường trực Ủy ban đã bày tỏ sự nhất trí cao độ về sự cần thiết cấp bách cũng như phạm vi sửa đổi sâu rộng của dự luật lần này. Các cơ quan thẩm tra đều đánh giá nội dung dự thảo bám sát tinh thần Hiến pháp, phù hợp với các chủ trương của Đảng và đảm bảo tính thống nhất cao trong hệ thống pháp luật hiện hành.
Ông Nguyễn Đắc Vinh nhận định dự thảo luật đã thể hiện một bước tiến lớn trong tư duy quản trị quốc gia khi đặt quyền lợi sức khỏe của nhân dân lên trên lợi ích kinh tế ngắn hạn. Ông lưu ý thêm rằng để luật phát huy tối đa giá trị khi ban hành, cơ quan chủ trì soạn thảo cần khẩn trương phối hợp với các bên liên quan nhằm chuẩn bị kĩ lưỡng các văn bản hướng dẫn chi tiết, đảm bảo tính khả thi cao và không tạo ra bất kỳ điểm nghẽn nào trong quá trình chuyển tiếp.
Theo lộ trình dự kiến, đạo luật mang tính lịch sử này sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2027. Riêng các quy định đặc thù về dịch vụ cai nghiện thuốc lá sẽ được triển khai sớm hơn từ ngày 1/3/2027 nhằm đáp ứng nhu cầu thực tế của xã hội. Nhằm hỗ trợ các cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ có thời gian thích ứng và xử lý hàng tồn kho, dự thảo cũng linh hoạt cho phép áp dụng điều khoản chuyển tiếp đối với việc trưng bày sản phẩm trong vòng 6 tháng kể từ ngày luật mới có hiệu lực.
Dù vậy, giới chuyên gia pháp lí nhìn nhận cuộc chiến loại bỏ thuốc lá thế hệ mới sẽ còn nhiều thách thức ở khâu thực thi hậu lập pháp. Thử thách thực sự nằm ở năng lực phối hợp giữa lực lượng quản lí thị trường, cơ quan công an và chính quyền địa phương trong việc truy quét tận gốc nguồn hàng lậu, hàng xách tay trôi nổi. Quyết định cấm toàn diện này chính là tuyên ngôn mạnh mẽ của Việt Nam trong việc kiên quyết xây dựng một môi trường sống trong lành, văn minh cho thế hệ tương lai.
