Bóng rổ nữ Việt Nam nhìn từ đội bóng trị giá 1 tỉ USD
Chỉ sau hai mùa thi đấu tại WNBA, Golden State Valkyries đã vào chung kết và đạt doanh thu hơn 100 triệu USD/năm. Trong khi đội bóng Mỹ thu hút khán giả và phát triển thương hiệu trước cả trận đấu đầu tiên, bóng rổ nữ Việt Nam dù từng giành HCV SEA Games vẫn chưa có một giải chuyên nghiệp.
Ngày 9/10 (giờ Mỹ), Golden State Valkyries đánh bại Las Vegas Aces 87-77 sau hiệp phụ, hoàn tất chiến thắng 3-0 ở loạt bán kết WNBA 2026. Đối thủ của họ là đương kim vô địch, đã đăng quang ba trong bốn mùa gần nhất, sở hữu A'ja Wilson, một trong những ngôi sao xuất sắc nhất lịch sử WNBA.
Golden State Valkyries không chỉ loại nhà vô địch. Họ còn làm nên lịch sử khi trở thành đội bóng mới gia nhập WNBA đầu tiên lọt vào chung kết ngay mùa thứ hai.
Điều chưa từng có sau hai năm
Golden State Valkyries được thành lập năm 2023 và bắt đầu thi đấu tại WNBA năm 2025, nâng số đội tham dự giải từ 12 lên 13. CLB có chung hệ thống sở hữu với Golden State Warriors, đội bóng từng bốn lần vô địch NBA trong giai đoạn 2015-2022.
Thông thường, một đội bóng mới cần nhiều năm để xây dựng lực lượng đủ sức cạnh tranh. Valkyries lại tiến nhanh hơn tất cả những đội mới gia nhập WNBA trước đó.
Ngay mùa đầu tiên, họ trở thành đội bóng mới gia nhập WNBA đầu tiên lọt vào nhóm tám đội tranh chức vô địch. Dù bị loại ngay vòng đầu, thành tích ấy đã vượt xa kỳ vọng.
Sang mùa thứ hai, Valkyries thắng 32 trong 44 trận vòng đấu chính, đứng thứ hai toàn giải. Họ vượt qua Dallas Wings ở vòng đầu tranh chức vô địch rồi đánh bại Las Vegas Aces ở bán kết.
Điều đáng chú ý, trong chiến thắng quyết định trước Aces, không cầu thủ Valkyries nào ghi quá 20 điểm. Đội bóng không cần phụ thuộc vào một ngôi sao để đánh bại đối thủ sở hữu nhiều tên tuổi lớn.
Đó là dấu ấn của HLV Natalie Nakase, người được vinh danh là HLV xuất sắc nhất WNBA năm 2025.
Nakase xây dựng lối chơi đề cao phòng ngự, phối hợp tập thể và khai thác chiều sâu đội hình. Ngay mùa đầu tiên, Valkyries đã dẫn đầu WNBA về khả năng hạn chế điểm số đối phương, chỉ để lọt rổ trung bình 76,3 điểm mỗi trận.
Khả năng sử dụng lực lượng của Nakase còn thể hiện qua Janelle Salaün, cầu thủ dự bị vừa được bầu chọn là “Cầu thủ thứ sáu xuất sắc nhất WNBA 2026” với toàn bộ 74 phiếu bầu.
Thành công vượt ngoài sân bóng
Nếu thành tích thi đấu đã đặc biệt, những con số kinh doanh của Valkyries còn gây ấn tượng hơn.
Ngày 8/10, hãng tin Reuters dẫn báo cáo của Sportico cho biết Golden State Valkyries trở thành đội bóng WNBA đầu tiên vượt doanh thu 100 triệu USD trong một năm.
Trước đó, CNBC, kênh truyền hình chuyên về tài chính và kinh doanh của Mỹ, định giá CLB khoảng 1 tỉ USD, đưa Valkyries trở thành thương hiệu thể thao nữ có giá trị cao nhất thế giới.
Valkyries đã thành công về thương mại trước khi thi đấu trận đầu tiên. Chỉ hai tháng sau khi công bố tên gọi và biểu tượng vào tháng 5/2024, CLB nhận 15.000 lượt đặt cọc vé mùa. Sản phẩm mang thương hiệu Valkyries cũng được bán tại toàn bộ 50 bang của Mỹ và 70 quốc gia, dù đội bóng chưa có trận đấu chính thức.
Trong mùa đầu tiên năm 2025, Valkyries bán hết vé cả 22 trận sân nhà. Sang năm 2026, họ tiếp tục làm được điều tương tự, nâng tổng số trận bán hết vé lên 44.
Lượng khán giả trung bình mùa 2026 đạt 18.064 người mỗi trận, cao nhất WNBA. Tổng cộng 397.408 lượt khán giả đến sân Chase Center trong mùa đấu chính.
Những con số ấy cho thấy bóng rổ nữ có thể trở thành một sản phẩm thể thao thương mại hấp dẫn nếu được đầu tư và tổ chức tốt.
Valkyries có lợi thế lớn khi được hỗ trợ bởi hệ thống kinh doanh của Golden State Warriors, từ sân đấu, quảng bá, bán vé đến các nhà tài trợ. Họ còn hoạt động tại San Francisco, một trong những thị trường giàu có nhất nước Mỹ.
Tuy nhiên, nguồn lực tài chính không tự động mang lại khán giả. CLB phải biến sự tò mò dành cho một đội bóng mới thành nhu cầu theo dõi thường xuyên.
Valkyries đã làm được điều ấy. Họ thu hút người hâm mộ trước khi có thành tích, rồi sử dụng những chiến thắng trên sân để tiếp tục nâng cao giá trị thương hiệu.
Bóng rổ nữ Việt Nam còn thiếu gì?
Câu chuyện Valkyries đáng để bóng rổ Việt Nam quan tâm, dù quy mô thị trường và điều kiện kinh tế giữa hai quốc gia rất khác nhau.
Năm 2023, đội tuyển bóng rổ nữ 3x3 Việt Nam giành HCV SEA Games 32 sau khi thắng Philippines 21-16 ở chung kết. Đó là tấm HCV đầu tiên trong lịch sử bóng rổ Việt Nam tại SEA Games.
Thành tích ấy cho thấy bóng rổ nữ Việt Nam có khả năng cạnh tranh trong khu vực. Nhưng để duy trì sự phát triển, các nữ VĐV cần nhiều hơn những đợt tập trung đội tuyển.
Việt Nam đã có Giải bóng rổ chuyên nghiệp VBA từ năm 2016. Mùa thứ 11 năm 2026 tiếp tục được tổ chức với sáu CLB, theo thể thức sân nhà, sân khách.
Tuy nhiên, hệ thống thi đấu chuyên nghiệp này chủ yếu dành cho nam. Bóng rổ nữ từng có sân chơi 3x3 trong các hoạt động của VBA và các giải vô địch quốc gia, nhưng chưa có giải 5x5 chuyên nghiệp.
Điều đó hạn chế cơ hội thi đấu, thu nhập và khả năng phát triển nghề nghiệp của các nữ VĐV. Khi thiếu một hệ thống thi đấu ổn định, các CLB cũng khó đầu tư lâu dài vào đào tạo và khai thác thương mại.
Với bóng rổ Việt Nam, điều đáng suy nghĩ không phải doanh thu 100 triệu USD hay mức định giá 1 tỉ USD. Quan trọng hơn là làm thế nào để những nữ VĐV từng giành HCV SEA Games có một môi trường thi đấu chuyên nghiệp, có thu nhập ổn định và có thể sống bằng nghề.
Việt Nam không thể sao chép mô hình Valkyries. Bóng rổ Mỹ có truyền thống, hệ thống đào tạo và nguồn lực vượt trội. Nhưng có một kinh nghiệm đáng tham khảo: muốn bóng rổ nữ phát triển, không thể chỉ đầu tư khi đội tuyển chuẩn bị dự SEA Games.
Cần những đội bóng có bản sắc, giải đấu thu hút khán giả và cơ hội thi đấu thường xuyên. Thành tích đội tuyển tạo sự chú ý, nhưng chính hệ thống CLB mới giúp duy trì sự quan tâm ấy.
Golden State Valkyries sẽ gặp Atlanta Dream trong loạt chung kết WNBA bắt đầu ngày 17/10. Dù kết quả thế nào, đội bóng mới trải qua hai mùa giải đã chứng minh thể thao nữ có thể thành công cả trên đấu trường lẫn thương trường.
