Botulinum Toxin: ‘Con dao hai lưỡi’ trong thẩm mĩ
Botulinum Toxin giúp làm mờ nếp nhăn, tạo đường nét khuôn mặt nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu tiêm sai liều, sai vị trí. Bác sĩ cảnh báo những sai lầm cần tránh.
Chia sẻ tại Hội nghị khoa học thường niên Ánh Tú CLINIC năm 2026 với chủ đề “Tối ưu hóa trong thực hành lâm sàng thẩm mĩ nội khoa”, diễn ra chiều 19.6 tại TP.HCM, PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hào, Chủ tịch Hội Da liễu TP.HCM, cho biết Botulinum Toxin vốn là một độc tố mạnh. Tuy nhiên, khi được sử dụng trong y học với liều lượng phù hợp và đúng chỉ định, hoạt chất này có thể mang lại hiệu quả rõ rệt trong điều trị và thẩm mĩ.
Botulinum Toxin hoạt động như thế nào?
Theo cơ chế tác động, Botulinum Toxin (BTX) can thiệp vào quá trình dẫn truyền thần kinh - cơ, ngăn chặn sự giải phóng acetylcholine tại điểm nối thần kinh - cơ. Nhờ đó, cơ tại vùng được điều trị giảm khả năng co, giúp làm mềm các nếp nhăn động và tạo hiệu ứng thẩm mĩ.
Tuy nhiên, chính cơ chế tác động trực tiếp lên hoạt động của cơ cũng khiến BTX trở thành một “con dao hai lưỡi”. Khi được sử dụng đúng, người được điều trị có thể đạt được kết quả tự nhiên và an toàn. Ngược lại, nếu tiêm quá liều, sai vị trí hoặc không đánh giá đúng đặc điểm giải phẫu của từng người, tác dụng của thuốc có thể lan sang các nhóm cơ lân cận, gây ra những thay đổi không mong muốn trên khuôn mặt.
PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hào nhấn mạnh, trong thẩm mĩ nội khoa, mục tiêu không chỉ là làm giảm nếp nhăn mà còn phải bảo tồn sự hài hòa và biểu cảm tự nhiên của khuôn mặt. Vì vậy, bác sĩ cần đánh giá toàn diện cấu trúc cơ, đặc điểm da, tuổi, tình trạng mô mềm cũng như kì vọng của từng khách hàng trước khi đưa ra chỉ định.
Đừng xem nhẹ những sai sót trước khi tiêm
Một trong những vấn đề có thể bị bỏ qua trong thực hành thẩm mĩ là quy trình chuẩn bị trước tiêm. Từ khâu sát khuẩn, lựa chọn dung dịch sử dụng cho đến kĩ thuật pha thuốc đều cần tuân thủ các nguyên tắc chuyên môn.
PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hào lưu ý, việc lựa chọn dung dịch sát khuẩn ở vùng mặt và da đầu cần đặc biệt thận trọng. Một số dung dịch chứa chlorhexidine có nguy cơ gây độc cho giác mạc nếu tiếp xúc với mắt. Do đó, việc sử dụng cần được cân nhắc và tuân thủ đúng hướng dẫn chuyên môn. Đây là vấn đề càng đáng lưu ý khi thực hiện thủ thuật tại những vùng gần mắt.
Bên cạnh đó, việc pha loãng Botulinum Toxin cũng cần tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất và quy trình chuyên môn. Các phương pháp pha thuốc ngoài chỉ định chính thức, nếu có, cần được cân nhắc trên cơ sở bằng chứng và chỉ thực hiện bởi người có chuyên môn phù hợp.
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hào, một trong những nguyên tắc quan trọng trong thực hành Botulinum Toxin là không chạy theo tâm lí “tiêm càng nhiều càng hiệu quả”. Trong nhiều trường hợp, liều lượng quá cao có thể khiến khuôn mặt mất đi sự linh hoạt, biểu cảm trở nên cứng và thiếu tự nhiên.
Nguy cơ không chỉ nằm ở liều lượng mà còn ở vị trí tiêm. Gương mặt là một cấu trúc giải phẫu phức tạp với nhiều nhóm cơ liên quan chặt chẽ đến biểu cảm. Chỉ một sai lệch nhỏ trong việc xác định vị trí cơ mục tiêu cũng có thể khiến thuốc tác động lên vùng cơ không mong muốn.
Đặc biệt, khi tiêm ở vùng trán hoặc quanh mắt, sai kĩ thuật có thể dẫn đến tình trạng sụp mi, sụp cung mày hoặc làm thay đổi biểu cảm khuôn mặt. Những biến chứng này không chỉ ảnh hưởng đến diện mạo mà còn có thể tác động đáng kể đến tâm lí và chất lượng cuộc sống của người được điều trị.
Các phản ứng sau tiêm như đau, sưng, bầm tím thường có thể gặp và đa số ở mức độ nhẹ, tạm thời. Tuy nhiên, một số biểu hiện như đau đầu, chóng mặt, khó nuốt hoặc yếu cơ cần được đánh giá y khoa, đặc biệt khi triệu chứng kéo dài hoặc diễn tiến bất thường.
Không phải ai cũng phù hợp với Botulinum Toxin
Một sai lầm khác là coi BTX như một phương pháp có thể áp dụng cho mọi người. Trên thực tế, trước khi thực hiện, bác sĩ cần khai thác tiền sử, đánh giá tình trạng sức khỏe, cấu trúc khuôn mặt và mức độ phù hợp của từng trường hợp.
Ở nhóm người lớn tuổi, khi da và mô mềm đã thay đổi theo quá trình lão hóa, việc lựa chọn vị trí và liều lượng càng cần được cân nhắc kĩ. Chẳng hạn, nếu cơ trán bị tác động không phù hợp, tình trạng sụp mi hoặc sa cung mày có thể trở nên rõ rệt hơn.
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hào, thẩm mĩ bằng Botulinum Toxin không nên được tiếp cận như một dịch vụ làm đẹp đơn thuần mà cần được xem là một thủ thuật y khoa, trong đó bác sĩ phải chịu trách nhiệm từ khâu đánh giá, chỉ định, thực hiện đến theo dõi sau điều trị.
Một ca tiêm BTX an toàn không kết thúc ngay sau khi kim rời khỏi da. Người thực hiện cần được đào tạo bài bản, hiểu rõ giải phẫu vùng mặt, nắm vững đặc tính của sản phẩm và có khả năng xử trí khi xuất hiện biến chứng.
Người có nhu cầu làm đẹp cũng cần được tư vấn rõ về mục tiêu điều trị, hiệu quả kì vọng và những nguy cơ có thể xảy ra. Việc lựa chọn cơ sở y tế uy tín, bác sĩ có chuyên môn phù hợp và sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng là những yếu tố quan trọng để giảm thiểu rủi ro.
Botulinum Toxin có thể mang lại hiệu quả cao trong thẩm mĩ nội khoa nếu được chỉ định đúng và thực hiện bởi người có chuyên môn. Nhưng cũng chính vì tác động trực tiếp lên hoạt động của cơ, đây không phải là thủ thuật có thể thực hiện tùy tiện.
“Làm đẹp phải dựa trên nền tảng y khoa, giải phẫu và bằng chứng khoa học, thay vì chạy theo xu hướng hoặc tâm lí “tiêm càng nhiều càng đẹp”. Trong cuộc đua tìm kiếm vẻ đẹp nhanh chóng, lựa chọn một cơ sở uy tín và bác sĩ có chuyên môn không chỉ quyết định kết quả thẩm mĩ mà còn là yếu tố bảo vệ sức khỏe lâu dài”, bác sĩ Hào nhấn mạnh.
