Bức tranh AI tại quán bar ở Anh gây ồn ào thế giới sáng tạo
Một bức tranh AI tại một quán rượu ở Bristol, Anh, đã bị tháo xuống sau khi vấp phải phản ứng dữ dội của cộng đồng sáng tạo.
Bức tranh AI và lá thư tố cáo “sự xúc phạm” nghệ sĩ
Tranh cãi bắt đầu tại Jolly Colliers, một quán rượu ở khu Bedminster, Bristol. Hôm 17/9, một tấm tranh dán bằng vinyl được phủ lên một phần bức tường bên ngoài quán, sử dụng hình ảnh được tạo bằng AI với những biểu tượng quen thuộc của thành phố như khinh khí cầu và cầu treo Clifton. Nếu chỉ nhìn qua, đây có vẻ là một cách nhanh chóng để làm mới mặt tiền một quán rượu. Nhưng địa điểm của nó lại khiến câu chuyện trở nên đặc biệt nhạy cảm.
Jolly Colliers nằm trong khu vực vốn nổi tiếng với nghệ thuật đường phố và chỉ cách không xa nơi diễn ra Upfest, lễ hội nghệ thuật đường phố lớn của châu Âu. Bristol từ lâu đã được biết đến như một trong những trung tâm graffiti và nghệ thuật đường phố nổi bật của Anh. Vì vậy, việc một quán rượu lựa chọn một hình ảnh do AI tạo ra thay vì thuê nghệ sĩ đã nhanh chóng gây phản ứng.
Trước khi bức tranh bị tháo xuống, một lá thư nặc danh được dán lên tòa nhà. Người viết gọi tác phẩm là một “sự xúc phạm thiếu tôn trọng” đối với một thành phố có cộng đồng sáng tạo đông đảo, đồng thời cáo buộc chủ quán “lười biếng”. Một số nghệ sĩ địa phương cũng chỉ trích đây là sản phẩm “cẩu thả và vội vàng”.
Punch Pubs & Co, công ty sở hữu quán, cho biết bức tranh chỉ là một “giải pháp tạm thời” và họ đang làm việc với các nghệ sĩ địa phương để thay thế nó. Sau đó, bức tranh đã được tháo xuống.
Bristol phản ứng: “Đừng lấy công việc của nghệ sĩ để đổi lấy sự tiện lợi”
Bristol không phải nơi duy nhất chứng kiến những tranh luận như vậy, nhưng phản ứng ở đây đặc biệt đáng chú ý bởi cộng đồng nghệ thuật đường phố đã trở thành một phần của bản sắc thành phố. Jenny Harrison, một nghệ sĩ Bristol, mô tả vụ việc tại Jolly Colliers là “vừa buồn cười vừa bi kịch”, nhất là khi bức tranh AI xuất hiện ngay gần Upfest.
Theo Harrison, cô nhận thấy số lượng poster được tạo bằng AI đang tăng lên. Cô thừa nhận vấn đề ngân sách thường là lý do khiến các địa điểm biểu diễn, quán bar hay doanh nghiệp lựa chọn AI thay vì thuê nghệ sĩ. Nhưng theo cô, việc những người làm sáng tạo không ủng hộ những người làm sáng tạo khác vẫn là điều đáng tiếc.
“AI đang thay thế sự sáng tạo của con người khiến tôi rất lo lắng, bởi sáng tạo là một đặc điểm rất thuần túy của con người”, Harrison trăn trở.
Một trong những nguyên nhân khiến nghệ sĩ lo ngại là cách các hệ thống AI tạo sinh được phát triển. Các mô hình này được huấn luyện trên khối lượng dữ liệu khổng lồ, trong đó có hình ảnh và video được công khai trên Internet. Những dữ liệu ấy có thể bao gồm các tác phẩm mà nghệ sĩ đã đăng tải.
Điều này dẫn tới một câu hỏi chưa dễ giải quyết: Khi một tác phẩm của nghệ sĩ được đưa lên Internet và sau đó trở thành một phần của dữ liệu huấn luyện AI, người nghệ sĩ có thực sự được hưởng lợi khi AI tạo ra một sản phẩm cạnh tranh trực tiếp với họ hay không?
Với Harrison, câu hỏi đó gây cảm giác không thoải mái. Nhưng không phải tất cả nghệ sĩ Bristol đều phản đối AI. Zase, một nghệ sĩ graffiti tại thành phố, cho rằng ông không bận tâm nếu người khác sử dụng hình ảnh do AI tạo ra.
“Tôi không quan tâm người khác đang làm gì”, ông nói, đồng thời cũng thừa nhận AI đang đe dọa nhiều công việc, từ thiết kế đồ họa tới những công việc văn phòng.
Sự khác biệt trong phản ứng này cho thấy cộng đồng sáng tạo không có một quan điểm duy nhất về AI. Có người xem nó là mối đe dọa trực tiếp đối với nghề nghiệp, có người coi đó đơn giản là một công cụ mới mà xã hội phải học cách sống chung. Nhưng tại Bristol, ngày càng nhiều địa điểm đang lựa chọn cách rõ ràng hơn: không sử dụng sản phẩm nghệ thuật do AI tạo ra.
Café Kino ở Stokes Croft đã cấm poster AI. Zed Alley, một địa điểm biểu diễn nhạc sống tại Bristol, cũng cấm sử dụng tranh AI trên các kênh mạng xã hội từ tháng trước.
Chris Illingworth, người phụ trách mạng xã hội của Zed Alley, cho rằng AI không chỉ đặt ra vấn đề đạo đức mà còn không đem lại hiệu quả truyền thông tốt. Theo ông, các hình ảnh AI thường thiếu “dấu ấn con người” và dễ tạo cảm giác giống nhau.
Đây là một lập luận đáng chú ý. Ngay cả khi bỏ qua vấn đề bản quyền hay môi trường, AI vẫn có thể gặp một giới hạn khác: nó tạo ra hình ảnh nhanh, nhưng không nhất thiết tạo ra một hình ảnh có câu chuyện riêng.
.jpg)
Từ một poster đến cuộc tranh luận về tương lai của sáng tạo
Phản ứng mạnh mẽ nhất có lẽ đến từ sinh viên Đại học Bristol. Ruby Saunders, 21 tuổi, sinh viên ngành toán, từng mua một poster tại đợt bán poster thường niên của Hội Sinh viên Đại học Bristol. Sau đó cô phát hiện poster được thiết kế bằng AI. Trải nghiệm này khiến Saunders cảm thấy mình đã bỏ tiền cho một sản phẩm không giống với điều cô tưởng mình đang mua.
Saunders sau đó dẫn đầu một đề xuất cấm tác phẩm nghệ thuật do AI tạo ra tại sự kiện bán poster của Hội Sinh viên. Đề xuất “cấm nghệ thuật AI, nghệ thuật đạo và phi đạo đức” đã được Hội đồng Sinh viên thông qua trong học kì đầu năm học 2025-2026.
Hội Sinh viên Đại học Bristol xác nhận họ hoan nghênh việc sinh viên sử dụng cơ chế dân chủ của tổ chức để tạo ra thay đổi. Hội cũng cho biết không tổ chức bán poster trong tuần lễ chào đón sinh viên năm đó. Với Saunders, vấn đề không chỉ nằm ở việc một bức tranh có đẹp hay không.
Cô cho rằng việc sử dụng AI trong nghệ thuật đặt ra câu hỏi về cách xã hội định giá lao động sáng tạo. Nếu doanh nghiệp thuê một nghệ sĩ, số tiền họ bỏ ra giúp một con người có thu nhập từ nghề nghiệp của mình. Còn khi sử dụng AI chỉ vì rẻ hơn, người nghệ sĩ có thể mất đi cơ hội đó.
Saunders cũng lo ngại về môi trường. Các hệ thống AI cần những trung tâm dữ liệu tiêu thụ lượng điện và nước đáng kể, trong đó nước được sử dụng cho các hệ thống làm mát. Vì vậy, theo cô, tác động môi trường của AI cũng phải được tính vào chi phí thực sự của những sản phẩm tưởng như “miễn phí” hoặc rất rẻ.
Những lập luận này đang xuất hiện ngày càng nhiều trong cuộc tranh luận về AI tạo sinh. Nhưng vụ Jolly Colliers cho thấy một điều đặc biệt: đối với nghệ sĩ, AI không còn là một câu chuyện công nghệ ở đâu đó xa xôi. Nó đã xuất hiện ngay trên những bức tường nơi họ sống và làm việc.