Bước chân, lời nói của du khách trở thành chất liệu nghệ thuật số

Taoyuan Art x Technology Festival (TAxT) 2026 khai mạc vào hôm nay (30/10) tại Chung Yuan Cultural and Creative Park, thành phố Đào Viên, Đài Loan. Với chủ đề “Be Tokens”, lễ hội quy tụ 11 nhóm nghệ thuật công nghệ đến từ Đài Loan, Ma Cao, Nhật Bản, Pháp và Đức, giới thiệu các tác phẩm kết hợp AI tạo sinh, tương tác cảm biến, robot và trải nghiệm âm thanh, hình ảnh.

Theo TIDEZINE, triển lãm khai thác cách dữ liệu có thể được chuyển hóa thành trải nghiệm nghệ thuật, từ lời nói và hành vi của con người đến những ký ức khó diễn đạt bằng ngôn ngữ. Thay vì chỉ đứng quan sát, khách tham quan có thể trực tiếp tác động đến diễn biến của tác phẩm thông qua chuyển động, câu hỏi hoặc thời gian lưu lại trong không gian.

Khi AI đối thoại với AI

Một trong những tác phẩm đáng chú ý là Artificial Intelligence and Artificial Intelligence are in Conversation (Trí tuệ nhân tạo đối thoại với trí tuệ nhân tạo). Sắp đặt sử dụng hai cánh tay robot công nghiệp để nâng các màn hình hiển thị nhân vật ảo, được phát triển bởi Đại học Nghệ thuật Osaka và Đại học Quốc gia Nghệ thuật Đài Nam.

Khi khách tham quan đặt câu hỏi, hai hệ thống AI tạo sinh độc lập tiếp tục cuộc đối thoại với nhau. Ngôn ngữ do máy tạo ra được đưa vào một không gian vật lý, nơi robot và nhân vật ảo cùng trở thành thành phần của tác phẩm.

Sự sắp đặt này khác với việc sử dụng chatbot thông thường trên máy tính hoặc điện thoại. Người xem không chỉ đọc câu trả lời từ một hệ thống mà còn quan sát cách hai hệ thống AI phản hồi, tiếp nối chủ đề và tạo ra những lượt trao đổi mới.

Tác phẩm cũng đặt ra câu hỏi về giới hạn của giao tiếp bằng máy. Một cuộc đối thoại có thể diễn ra mạch lạc về mặt ngôn ngữ, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc hệ thống có trải nghiệm hoặc khả năng thấu hiểu như con người.

Bên cạnh sắp đặt chính, LUO LAB của Đại học Quốc gia Nghệ thuật Đài Nam và Ando LAB của Đại học Nghệ thuật Osaka còn giới thiệu các dự án sinh viên cùng quá trình phát triển nhân vật ảo. Nội dung này giúp người xem tiếp cận thêm những thử nghiệm và lựa chọn kỹ thuật phía sau sản phẩm hoàn chỉnh.

Bước chân biến dữ liệu nguồn nước thành hình ảnh

Với One Hundred Faces of Water, ANY&ALL DESIGN STUDIO kết nối cảnh quan nông nghiệp Đào Viên với công nghệ trình chiếu tương tác. Tác phẩm lấy cảm hứng từ ruộng đồng, ao hồ và hệ thống tưới tiêu tại địa phương, sử dụng vỏ trấu để tạo nên địa hình uốn lượn trong không gian trưng bày.

Thông tin liên quan đến quản lý nguồn nước được chuyển thành các hình ảnh chuyển động. Khi khách tham quan di chuyển, những gợn sóng trên bề mặt trình chiếu cũng thay đổi theo thời gian thực, khiến bước chân trở thành một yếu tố tham gia vào tác phẩm.

Tác phẩm kết hợp vật liệu gắn với hoạt động nông nghiệp, dữ liệu môi trường và chuyển động cơ thể để xây dựng trải nghiệm không gian. Thông tin về nguồn nước thường được thể hiện qua văn bản hoặc biểu đồ được chuyển sang hình thức trực quan, giúp người xem tiếp cận bằng chuyển động và quan sát.

Tiếng chim biến đổi theo thời gian hiện diệnn

Một tác phẩm khác khai thác mối quan hệ giữa con người, âm thanh và môi trường sinh thái là Habitat of Sound #2: Artificial Habitat (tạm dịch “Môi trường âm thanh số 2: Sinh cảnh nhân tạo”).

Được thực hiện bởi một nhóm thuộc Khoa Kiến trúc, Đại học Minh Truyền, tác phẩm lấy bối cảnh từ những căng thẳng giữa hệ sinh thái và quá trình phát triển kỹ thuật tại khu vực ven biển Quan Âm và Đại Đàm. Sắp đặt sử dụng cấu trúc giống tổ chim mà người xem có thể bước vào, kết hợp các ống nhôm để tạo ra cộng hưởng âm thanh. Thay vì phát tiếng chim qua hệ thống loa thông thường, âm thanh được truyền qua cấu trúc ống này.

Điểm tương tác nằm ở thời gian khách tham quan lưu lại trong không gian. Sự hiện diện kéo dài khiến tiếng chim bị biến dạng và phân mảnh, tạo nên một trải nghiệm âm thanh khác với trạng thái ban đầu.

Lời nói được chuyển thành hình ảnh AI

Trong Fragments of Perception (tạm dịch “Những mảnh ghép tri giác”), nghệ sĩ Adrian Dittert kết hợp các đường băng dính với hình ảnh do AI tạo sinh. Lời nói của khách tham quan được chuyển thành hình ảnh thông qua một bộ lọc câu lệnh được thiết lập sẵn. Hình ảnh mới xuất hiện ở khu vực trung tâm, trong khi những hình ảnh cũ dần dịch chuyển ra phía ngoài, tạo thành một cấu trúc thị giác liên tục biến đổi.

Tác phẩm đặt lời nói vào một quy trình chuyển đổi: từ ngôn ngữ của con người sang câu lệnh, rồi thành hình ảnh được hệ thống tạo sinh. Những gì người xem nói không chỉ tồn tại dưới dạng âm thanh mà còn để lại dấu vết thị giác trong không gian triển lãm.

Tuy nhiên, hình ảnh được tạo ra còn phụ thuộc vào cách hệ thống xử lý ngôn ngữ, bộ lọc câu lệnh và những lựa chọn thiết kế của nghệ sĩ. Sự khác biệt giữa điều con người muốn diễn đạt và hình ảnh máy tạo ra cũng chính là một phần đáng chú ý của trải nghiệm.

Nghệ thuật công nghệ mở rộng trải nghiệm tương tác

Với các tác phẩm tại TAxT 2026, AI tạo sinh phản hồi bằng ngôn ngữ; các chuyển động làm thay đổi hình ảnh; thời gian hiện diện tác động đến âm thanh; còn lời nói trở thành đầu vào cho quá trình tạo hình. Đó là điểm giao thoa giữa nghệ thuật và những vấn đề đang hiện diện trong đời sống số: dữ liệu không chỉ được dùng để lưu trữ hay phân tích, mà còn có thể định hình cách con người nhìn nhận trải nghiệm của chính mình.

Trong bối cảnh AI ngày càng tham gia vào hoạt động sáng tạo, triển lãm đưa công nghệ ra khỏi vai trò công cụ tạo nội dung để trở thành một phần của trải nghiệm không gian. Các tác phẩm không chỉ giới thiệu khả năng của máy móc mà còn cho thấy cách con người tương tác với hệ thống và tác động đến kết quả mà mình quan sát.

Nghệ sĩ Adam Chau đưa AI vào nghệ thuật gốm tại Mỹ như thế nào?

Anne Carson nhận Nobel Văn học 2026 bằng nghệ thuật phá vỡ mọi ranh giới

Từ người đẹp trượt băng nghệ thuật đến nhà sáng lập nền tảng AI