Cả thế giới bước vào cuộc đua xe điện

Đây là bước nhảy vọt đáng kể so với chỉ 5 năm trước, khi tỷ lệ xe điện bán ra còn chưa tới 1/20 xe mới, theo báo cáo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) - tổ chức liên chính phủ chuyên nghiên cứu việc sử dụng năng lượng trên toàn thế giới.

Tại Mỹ, doanh số xe điện lại có phần chậm chạp, mới chỉ đạt tỷ lệ 1/10 vào năm 2024. Trái lại, ở Trung Quốc - thị trường ô tô lớn nhất thế giới - hơn một nửa lượng xe mới bán ra đã là xe điện.

Theo IEA, 2/3 số xe điện hoàn toàn tại Trung Quốc hiện nay có giá rẻ hơn so với xe chạy xăng tương đương. Khi chi phí vận hành và bảo dưỡng vốn đã thấp hơn, xe điện càng trở thành lựa chọn hấp dẫn.

Phần lớn các xe điện mua tại Trung Quốc cũng đều được sản xuất ngay trong nước, bởi nhiều hãng khác nhau. Những cái tên như NIO, Xpeng, Xiaomi, Zeekr, Geely, Chery, Great Wall Motor, Leapmotor và đặc biệt là BYD đã trở nên quen thuộc với các hộ gia đình Trung Quốc. Các chuyên gia tin rằng chẳng bao lâu nữa, những cái tên này cũng sẽ được cả thế giới biết đến.

Trung Quốc đang sản xuất những loại xe điện nào?

Các hãng xe Trung Quốc hiện sản xuất đủ chủng loại xe điện, từ xe hạng nhỏ như BYD Seagull, đến SUV cỡ lớn như Xpeng G9, thậm chí cả xe sang như Zeekr 009.

Những cuộc kiểm định an toàn va chạm gần đây tại châu Âu đã trao xếp hạng an toàn cao nhất cho các mẫu xe điện Trung Quốc. Đáng chú ý, nhiều mẫu còn rẻ hơn hẳn các xe tương tự do hãng nước ngoài sản xuất.

Có nhiều lý do giải thích cho thành công của các hãng xe Trung Quốc trong việc sản xuất và bán xe điện. Tất nhiên, chi phí lao động tương đối thấp là một phần nguyên nhân. Bên cạnh đó là các khoản trợ cấp hào phóng từ chính phủ, bởi xe điện là một trong số công nghệ mũi nhọn được Trung Quốc chọn để nâng tầm vị thế công nghệ toàn cầu.

Tuy nhiên, các hãng xe Trung Quốc cũng đang tạo ra nhiều bước tiến khác. Họ khai thác mạnh mẽ công nghệ robot công nghiệp, thậm chí xây dựng những “nhà máy tối” (tức là không cần sáng đèn) có thể vận hành gần như không cần con người. Với khách hàng, họ tái thiết kế nội thất xe, trang bị màn hình cảm ứng lớn cho thông tin và giải trí, thậm chí bổ sung tủ lạnh, giường hoặc cả hệ thống karaoke.

Sự cạnh tranh khốc liệt giữa các hãng xe điện Trung Quốc càng thúc đẩy đổi mới. BYD hiện là nhà bán xe điện lớn nhất, cả trong nước lẫn toàn cầu. Công ty cho biết họ có hơn 100.000 nhà khoa học và kỹ sư chuyên tâm cho việc cải tiến liên tục.

Theo Reuters, từ khâu thiết kế ban đầu đến khi xe ra mắt trên dây chuyền sản xuất, BYD chỉ mất 18 tháng - chỉ bằng một nửa so với quy trình phát triển sản phẩm của các hãng Mỹ và quốc tế khác.

BYD cũng là nhà bán pin xe điện lớn thứ hai thế giới và họ đã phát triển loại pin mới có thể sạc đầy chỉ trong 5 phút - gần bằng thời gian đổ xăng cho một chiếc xe truyền thống.

Năng lực xuất khẩu của Trung Quốc

Thước đo thực sự để xem xe điện Trung Quốc hấp dẫn người tiêu dùng đến đâu sẽ nằm ở thị trường xuất khẩu. Các nhà sản xuất Trung Quốc rất háo hức bán ra nước ngoài, bởi năng lực sản xuất của họ vượt xa nhu cầu nội địa 25 triệu xe mỗi năm -thậm chí có thể gấp đôi con số đó.

Hiện Trung Quốc đã vượt qua mọi quốc gia khác về xuất khẩu ô tô, dù phần lớn vẫn là xe chạy xăng. Thị trường xuất khẩu xe điện Trung Quốc đang mở rộng ở Tây Âu, Đông Nam Á, Mỹ Latinh, Úc và nhiều nơi khác.

Thị trường lớn duy nhất mà xe Trung Quốc, dù chạy xăng hay điện, chưa thâm nhập được là Bắc Mỹ. Chính phủ Mỹ và Canada đã dựng nên cái gọi là “pháo đài thuế quan” để bảo vệ các hãng xe nội địa, bằng cách áp thuế 100% lên xe điện Trung Quốc nhập khẩu - khiến giá bán tới tay người tiêu dùng tăng gấp đôi.

Ngân sách của khách hàng cũng là yếu tố quan trọng. Tại Mỹ, giá trung bình của một chiếc xe điện mới vào khoảng 55.000 USD. Dù có một số mẫu rẻ hơn góp phần kéo mức trung bình xuống, nhưng nếu không có ưu đãi thuế - vốn sẽ bị chính quyền Trump bãi bỏ sau tháng 9.2025 - thì không mẫu nào chạm ngưỡng 25.000 USD. Trong khi đó, các hãng Trung Quốc đang sản xuất nhiều mẫu dưới 25.000 USD, như Xpeng M03, BYD Dolphin hay MG4, mà không cần ưu đãi thuế. Nhưng nếu bán ở Mỹ, mức thuế 100% sẽ xoá sạch lợi thế giá cả.

Tesla, Ford và General Motors đều tuyên bố đang phát triển các mẫu xe điện giá rẻ. Tuy vậy, xe đắt đỏ lại đem lại lợi nhuận cao hơn và với sự bảo hộ từ “pháo đài thuế quan”, động lực để họ tung ra xe giá rẻ cũng không mạnh mẽ như kỳ vọng.

Trong những năm 1970 và 1980, Mỹ từng phản đối mạnh mẽ việc nhập xe Nhật. Nhưng cuối cùng, nhờ sự ủng hộ của người tiêu dùng cùng việc các hãng Nhật sẵn sàng mở nhà máy tại Mỹ, sự phản đối đó đã phai nhạt. Ngày nay, Toyota, Honda, Nissan đã trở thành những thương hiệu phổ biến trên đường phố Bắc Mỹ. Quá trình tương tự có thể xảy ra với các hãng xe Trung Quốc, nhưng chưa rõ sẽ mất bao lâu.