Các hãng công nghệ Mỹ sa thải 140.000 người khi chi tiêu cho AI đạt kỉ lục
Các hãng công nghệ Mỹ đã sa thải gần 140.000 nhân viên kể từ đầu năm 2026, nối dài làn sóng sa thải trong ngành ngay cả khi chi tiêu cho AI đạt mức kỉ lục.
Theo phân tích của tờ FT dựa trên hồ sơ doanh nghiệp và dữ liệu từ công ty tư vấn việc làm Challenger, Gray & Christmas, lĩnh vực công nghệ chiếm hơn 1/3 tổng số việc làm bị cắt giảm được công bố tại Mỹ trong giai đoạn này.
Riêng Amazon, Meta, Microsoft và Oracle đã sa thải gần 50.000 nhân viên, tương đương khoảng 6% tổng lực lượng lao động của bốn tập đoàn này.
Việc cắt giảm nhân sự trên diện rộng đã trở thành điều quen thuộc ở Thung lũng Silicon kể từ sau đại dịch COVID-19. Khi đó, các công ty tuyển dụng ồ ạt vì tin rằng nhu cầu sử dụng dịch vụ số sẽ tiếp tục tăng mạnh. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp giờ đây vừa tinh giản nhân sự, vừa dồn nguồn lực tài chính để đầu tư vào hạ tầng AI.
Trái ngược với tình cảnh của lao động ngành công nghệ, thị trường lao động Mỹ nói chung vẫn khá vững vàng. Dù tốc độ tuyển dụng đã chậm lại sau giai đoạn bùng nổ hậu đại dịch COVID-19, tỉ lệ thất nghiệp của Mỹ vẫn chỉ ở mức 4,2%, theo Cục Thống kê Lao động Mỹ.
Challenger, Gray & Christmas là công ty tư vấn chuyển đổi nghề nghiệp và huấn luyện lãnh đạo có trụ sở tại thành phố Chicago (Mỹ). Công ty nổi tiếng vì hàng tháng công bố Challenger Job Cut Report - trong những báo cáo được giới tài chính và truyền thông theo dõi sát sao về các đợt sa thải tại Mỹ.
Báo cáo của Challenger, Gray & Christmas thống kê các kế hoạch cắt giảm nhân sự do doanh nghiệp công bố, phân tích số lượng việc làm bị cắt giảm, ngành nghề chịu ảnh hưởng nhiều nhất, nguyên nhân sa thải (AI, tái cơ cấu, điều kiện kinh tế, đóng cửa doanh nghiệp...).
Làn sóng sa thải diễn ra song song với việc đầu tư AI kỉ lục
Bốn gã khổng lồ công nghệ Mỹ gồm Amazon, Alphabet, Meta và Microsoft dự kiến chi tổng cộng 725 tỉ USD trong năm 2026, nhiều chưa từng thấy, để xây dựng các trung tâm dữ liệu phục vụ AI.
Trong khi đó, Oracle có kế hoạch đầu tư 70 tỉ USD vào các cơ sở hạ tầng tương tự nhằm phục vụ khách hàng, gồm cả OpenAI. Theo Rishi Jaluria - chuyên gia phân tích tại ngân hàng RBC (Canada), các hãng công nghệ đang cắt giảm nhân sự để bù đắp cho giai đoạn tuyển dụng quá nhiều trước đây, đồng thời giải phóng nguồn vốn cho AI. "Tiền phải được lấy từ đâu đó", ông nói.
Oracle kết thúc năm tài chính 2026 với số nhân viên giảm 21.000 người so với một năm trước, sau đợt cắt giảm diễn ra vào tháng 3. Việc này diễn ra trong bối cảnh Oracle chịu áp lực ngày càng lớn về tài chính. Tháng 7, S&P Global Ratings đã hạ xếp hạng tín nhiệm của Oracle xuống chỉ còn cao hơn một bậc so với mức "rác" (có rủi ro tín dụng cao) do dòng tiền suy yếu và những nghi ngờ về khả năng sinh lời từ AI.
Song song với việc tăng chi cho AI, nhiều tập đoàn công nghệ cũng tái cơ cấu các mảng kinh doanh từng được kì vọng là động lực tăng trưởng.
S&P Global Ratings là một trong ba tổ chức xếp hạng tín nhiệm lớn nhất thế giới, cùng với Moody's và Fitch Ratings. Nhiệm vụ của S&P Global Ratings là đánh giá khả năng trả nợ của chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức tài chính. Các mức xếp hạng tín nhiệm của S&P trải từ AAA (mức cao nhất, rủi ro vỡ nợ rất thấp) xuống D (đã vỡ nợ). Xếp hạng này ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí đi vay và mức độ tin tưởng của nhà đầu tư.
Amazon, Microsoft, Meta cắt giảm nhân sự để tái cơ cấu và dồn nguồn lực cho AI
Đầu tháng 7 Microsoft đã cắt giảm 4.800 việc làm, chủ yếu tại bộ phận Xbox, trong quá trình tái cơ cấu mảng game chỉ ba năm sau thương vụ mua lại Activision Blizzard trị giá 75 tỉ USD.
Trong thư gửi nhân viên, Amy Coleman - Giám đốc nhân sự Microsoft - khẳng định các vị trí bị cắt giảm "không được thay thế trực tiếp bằng AI". Tuy nhiên, bà cũng thừa nhận AI đang thay đổi cách công việc được thực hiện và buộc công ty phải điều chỉnh cơ cấu tổ chức để thích ứng với môi trường kinh doanh mới.
"Họ chỉ đơn giản là chuyển từ một canh bạc này sang một canh bạc khác", ông Rishi Jaluria nhận xét.
Amazon là doanh nghiệp cắt giảm nhân sự nhiều nhất trong nhóm bốn gã khổng lồ công nghệ Mỹ. Ngay từ đầu năm, tập đoàn thương mại điện tử và điện toán đám mây Mỹ đã thông báo cắt giảm khoảng 16.000 vị trí văn phòng trên phạm vi toàn cầu. Khác với những sa thải trong giai đoạn kinh tế khó khăn trước đây, Amazon lần này nhấn mạnh mục tiêu là xây dựng một tổ chức gọn nhẹ hơn, giảm các tầng quản lý trung gian và tăng tốc quá trình ra quyết định.
Andy Jassy, Giám đốc điều hành Amazon, khẳng định công ty cần loại bỏ những quy trình quan liêu tích tụ trong nhiều năm tăng trưởng nóng. Theo ông, AI sẽ đảm nhận ngày càng nhiều công việc lặp lại, giúp nhân viên tập trung vào các nhiệm vụ tạo ra giá trị cao hơn. Điều đó đồng nghĩa nhu cầu với một số vị trí truyền thống sẽ giảm dần.
Meta đứng thứ hai về quy mô cắt giảm. Công ty mẹ Facebook, Instagram và WhatsApp đã sa thải khoảng 8.000 nhân viên trong năm nay, tương đương khoảng 10% lực lượng lao động. Ngoài ra, Meta còn điều chuyển khoảng 7.000 nhân viên sang các nhóm tập trung phát triển AI.
Giám đốc điều hành Mark Zuckerberg hiện xem AI là ưu tiên hàng đầu của Meta và đang tăng mạnh ngân sách đầu tư cho hạ tầng tính toán, trung tâm dữ liệu cũng như thu hút các nhà nghiên cứu hàng đầu thế giới.
Nói cách khác, Meta không giảm tham vọng về AI mà đang thay đổi cách phân bổ nguồn lực. Những bộ phận không còn phù hợp với chiến lược AI bị thu hẹp để nhường chỗ cho các lĩnh vực được xem là tương lai của công ty.
Trong khi đó, Alphabet có cách tiếp cận khác. Công ty mẹ Google vẫn tiếp tục cắt giảm ở một số nhóm như Google Cloud, an ninh mạng và các đơn vị hỗ trợ, đồng thời chuyển nguồn lực sang AI tạo sinh và hạ tầng điện toán. Song từ đầu năm đến nay, Alphabet chưa công bố đợt sa thải quy mô lớn với số lượng chính thức như Amazon, Meta hay Microsoft.
AI có phải nguyên nhân khiến các hãng công nghệ Mỹ sa thải hàng loạt?
Một số hãng công nghệ cho rằng AI giúp nâng cao năng suất nên họ không còn cần nhiều nhân sự như trước. Theo Challenger, Gray & Christmas, kể từ tháng 5/2023 đến nay, đã có khoảng 170.000 nhân viên bị doanh nghiệp sa thải với lí do liên quan đến AI.
Tháng 5 vừa qua, Giám đốc điều hành Block là Jack Dorsey đã sa thải gần một nửa trong tổng số khoảng 10.000 nhân viên của công ty. Trong thông báo gửi nhân viên, cựu giám đốc điều hành Twitter cho biết AI đang làm thay đổi nhu cầu về số lượng lao động.
Tuy nhiên, nhiều học giả cho rằng đây chỉ là cái cớ để các lãnh đạo doanh nghiệp sửa chữa những sai lầm trong quá khứ.
Ông Enrico Moretti, giáo sư kinh tế tại Đại học California, Berkeley (Mỹ), nhận định: "Thái độ phổ biến của các lãnh đạo công nghệ là nói rằng AI giúp tăng hiệu quả, thay vì thừa nhận rằng họ đã tuyển dụng quá nhiều người trước đó. Đó là cách dễ nhất để giải thích".
Theo phân tích của FT, các công ty viện dẫn AI là một trong những nguyên nhân cắt giảm nhân sự có diễn biến giá cổ phiếu kém hơn chỉ số Nasdaq gần 10% trong vòng 30 phiên giao dịch sau khi công bố quyết định. Trong khi đó, những công ty giải thích việc sa thải bằng các nguyên nhân khác chỉ kém Nasdaq khoảng 4%.
Một số tập đoàn lớn như Amazon và Microsoft thậm chí còn chủ động khẳng định AI không phải là lí do dẫn đến các đợt cắt giảm nhân sự của họ.
Dù làn sóng sa thải vẫn diễn ra, các công ty khởi nghiệp tập trung vào AI như Anthropic và OpenAI lại đang tuyển dụng rất nhanh, góp phần giảm bớt tác động của việc cắt giảm nhân sự với toàn ngành công nghệ.
"Việc làm trong lĩnh vực AI đang tăng trưởng với tốc độ nhanh chóng. Điều các hãng công nghệ đang cắt giảm là mọi thứ khác ngoài AI", Giáo sư Enrico Moretti nhận định.