Các hãng hàng không trước áp lực giá nhiên liệu tăng, cổ phiếu giảm

Động thái này của các hãng hàng không Nhật xuất phát từ thực tế khắc nghiệt khi cuộc chiến tại Iran đang khiến chi phí nhiên liệu máy bay tăng vọt với tốc độ và cường độ vượt xa mọi dự báo. Hai hãng sẽ tiến hành sửa đổi toàn bộ hệ thống định giá để nâng mức trần phụ phí nhiên liệu và các mức giá mới sẽ được áp dụng cho mọi vé máy bay quốc tế mua từ ngày 1 tháng 5 trở đi. Quyết định tăng phụ phí có hiệu lực ngay trong dịp nghỉ lễ Tuần lễ Vàng nổi tiếng của Nhật Bản, nhưng nó sẽ áp dụng cho những hành khách đặt vé vào thời điểm này cho các chuyến đi trong tương lai.

Cơ chế định giá và sức ép từ biến số Trung Đông đối với các hãng hàng không

Phụ phí nhiên liệu của các hãng hàng không Nhật Bản vốn được tính toán và điều chỉnh định kỳ hai tháng một lần dựa trên giá trung bình của dầu hỏa Singapore, một thước đo chuẩn mực cho nhiên liệu máy bay phản lực tại khu vực châu Á. Trong giai đoạn từ tháng 2 đến tháng 3/2026, mức giá trung bình được ghi nhận là 146,99 USD mỗi thùng. Tuy nhiên, khi giá dầu thực tế trên thị trường đã vượt quá xa những kịch bản dự phóng rủi ro ban đầu, JAL và ANA buộc phải đưa ra quyết định nâng các mức trần phụ phí để bảo vệ biên lợi nhuận. Sự leo thang của giá năng lượng đang tạo ra một rào cản tài chính khổng lồ đối với kế hoạch di chuyển của hành khách.

Đối với JAL, hãng sẽ tăng mạnh phụ phí đối với vé cho các chuyến bay kết nối Nhật Bản với khu vực châu Âu hoặc Bắc Mỹ lên mức 93% so với tháng 4, chạm ngưỡng 56.000 yen (tương đương 352 USD). Đối với các chặng bay ngắn hơn từ Nhật Bản đến Hàn Quốc, phụ phí sẽ tăng lên mức 6.500 yen, cao hơn gấp đôi so với tỉ giá hiện hành. Ban lãnh đạo hãng đã đưa ra lời cảnh báo rằng tình trạng chi phí đắt đỏ này có thể dẫn đến sự sụt giảm nhu cầu đi lại của hành khách, gây áp lực trực tiếp lên hiệu quả tài chính và hệ quả tất yếu là những đợt hủy chuyến hoặc cắt giảm dịch vụ bay định kỳ.

Tương tự, ANA cũng công bố quyết định nâng trần phụ phí nhiên liệu để chuyển bớt gánh nặng chi phí nhiên liệu đang tăng phi mã sang phía khách hàng. Hệ thống định giá hiện tại của hãng vốn không được thiết kế để chịu đựng kịch bản giá trung bình của dầu hỏa Singapore vượt quá mốc 21.000 yen trong một chu kỳ hai tháng cụ thể. Đối với các chuyến bay đường dài đến Bắc Mỹ và châu Âu từ Nhật Bản, phụ phí của ANA sẽ tăng từ mức 31.900 yen hiện tại lên 56.000 yen.

Đối với các chuyến bay đến Hàn Quốc, con số này sẽ tăng từ 3.300 yen lên 6.700 yen. Hãng cũng đang cân nhắc các biện pháp bổ sung, chẳng hạn như nâng phụ phí nhiên liệu lên mức tối đa và bổ sung loại phí này vào cả các đường bay nội địa. Về phần mình, JAL lên kế hoạch áp dụng phụ phí nhiên liệu cho các chuyến bay nội địa vào tháng 4 năm 2027.

Cú sốc trên thị trường chứng khoán và giới hạn chịu đựng

Tác động từ cuộc khủng hoảng năng lượng đã phản ánh lên các bảng điện tử tài chính. Cổ phiếu của Japan Airlines và ANA Holdings hiện đang giao dịch quanh mức thấp nhất trong năm nay do các mã chứng khoán trong ngành vận tải hàng không bị kìm hãm bởi chi phí nhiên liệu tăng vọt kể từ những cuộc không kích ban đầu giữa Mỹ, Israel và Iran. Tâm lý hoang mang về một sự sụt giảm tiềm tàng trong số lượng hành khách càng làm trầm trọng thêm tình hình.

Tuần trước, giá cổ phiếu của ANA và JAL đã lần lượt giảm 16% và 21% so với thời điểm cuối tháng 2, lúc cuộc xung đột chính thức nổ ra. Chỉ số ngành vận tải hàng không thuộc chỉ số trung bình chứng khoán Nikkei đã sụt giảm 21% trong cùng kỳ, đánh dấu mức giảm sâu nhất trong số 36 ngành công nghiệp được theo dõi. Để so sánh, ngành cao su chủ yếu bao gồm các nhà sản xuất lốp xe trượt dốc 16%, trong khi ngành công nghiệp ô tô giảm 15%. Các nhà đầu tư đang bắt đầu phải đối mặt với những rủi ro trực tiếp đối với thu nhập của các hãng hàng không từ những căng thẳng leo thang liên tục ở khu vực Trung Đông. Chiến lược gia trưởng tại T&D Asset Management, ông Hiroshi Namioka nhận định: "Các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài dường như đã bán tháo cổ phiếu của họ".

Theo Hiệp hội Hàng không theo Lịch trình Nhật Bản, thị trường năng lượng đã rơi vào trạng thái cực kỳ khan hiếm do hàng loạt yếu tố cộng hưởng như hoạt động thu mua quân sự và nỗ lực gom hàng dự trữ của các quốc gia. Giám đốc điều hành của JAL, bà Mitsuko Tottori giải thích: "Nhiên liệu hàng không chiếm khoảng 25% tổng chi phí". Bà nhấn mạnh thêm về rủi ro tài chính: "Nếu giá duy trì trên 200 USD mỗi thùng, điều đó sẽ tạo ra thêm khoảng 30 tỉ yen (khoảng 189 triệu USD) chi phí phát sinh mỗi tháng".

Mặc dù các hãng hàng không áp dụng phụ phí nhiên liệu trên các chuyến bay quốc tế và sẽ chuyển phần chi phí này vào giá vé mua từ tháng 6 trở đi, Hiệp hội Hàng không khẳng định đợt tăng giá bất thường hiện tại vượt xa giới hạn trên và tốc độ biến động dự báo trong các cơ chế hiện hành. Các hãng hàng không sẽ hoàn toàn bất lực trong việc chuyển giao toàn bộ chi phí này cho hành khách. Nhà phân tích cấp cao tại Tokai Tokyo Intelligence Laboratory, ông Yasuhito Tsuchiya chia sẻ: "Phụ phí sẽ được tăng trong kỳ nghỉ hè, vốn là mùa cao điểm". Ông đánh giá thêm: "Nhu cầu du lịch có thể giảm và không rõ liệu việc thu phụ phí cao hơn có giúp cải thiện lợi nhuận hay không".

Tìm kiếm điểm tựa phục hồi giữa khủng hoảng hệ thống

Tình trạng lao dốc của cổ phiếu hàng không đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu. Chỉ số phụ của các hãng hàng không chở khách thuộc Chỉ số cổ phiếu MSCI World tại các thị trường phát triển đã thoái lui 6% do căng thẳng gia tăng tại Trung Đông. Sự sụt giảm sắc nét hơn đối với JAL dường như bắt nguồn từ việc hãng này đã sớm dự báo mức lợi nhuận thấp hơn cho năm tài chính kết thúc vào tháng 3 năm 2027. Trong khi đó, giá cổ phiếu của ANA đang thoái lui từ những phản ứng tích cực của thị trường đối với kế hoạch trung hạn mà công ty công bố trước khi xung đột nổ ra. Sự tháo chạy của dòng vốn cho thấy giới đầu tư đang ưu tiên quản trị rủi ro hơn là kỳ vọng vào các mục tiêu mở rộng mạng lưới bay.

Hiện tại, một số hãng hàng không bên ngoài Nhật Bản đã bắt đầu công bố kế hoạch cắt giảm tần suất chuyến bay để bảo toàn nguồn lực. Dù vậy, một điểm sáng tích cực đối với hai hãng hàng không Nhật Bản là họ vẫn đang duy trì được nguồn cung cấp nhiên liệu đáng tin cậy. Giám đốc điều hành quỹ tại Mitsubishi UFJ Asset Management, ông Hiroaki Tomori nhận định: "Mặc dù giá dầu cao là một cơn gió ngược, nhưng các nền tảng cho sự tăng trưởng trong trung và dài hạn vẫn chưa bị suy yếu".

Nếu nhìn lại quá khứ, giá cổ phiếu của hai hãng hàng không này từng bốc hơi từ 40% đến 50% vào năm 2020 trong đại dịch COVID-19, khiến các mức giảm hiện tại có vẻ ít nghiêm trọng hơn đáng kể. Năng lực chống chịu cú sốc của các hãng bay đã được tôi luyện qua giai đoạn đóng cửa biên giới toàn cầu, giúp họ có nhiều kinh nghiệm hơn trong việc tái cơ cấu nợ và quản lý dòng tiền.

Chính phủ Nhật Bản đã cung cấp một số chương trình trợ cấp để đối phó với chi phí nhiên liệu cao hơn nhằm ổn định thị trường nội địa. Tuy nhiên, nguồn hỗ trợ này không thể bao phủ toàn bộ các khoản chi phí gia tăng, buộc các hãng hàng không phải tự tìm kiếm những lối thoát thông qua việc tinh gọn bộ máy vận hành và tối ưu hóa các chiến lược kinh doanh khác.

Chủ tịch ANA Holdings, ông Koji Shibata khẳng định: "Chúng tôi đang phải đối mặt với nhiều thách thức bao gồm việc đảm bảo nguồn cung nhiên liệu và quản lý giá nhiên liệu và chúng tôi sẽ thực hiện các bước cần thiết để giải quyết chúng". Cuộc khủng hoảng năng lượng hiện tại đang đòi hỏi một sự linh hoạt tuyệt đối từ ban điều hành, khi họ phải nỗ lực cân bằng giữa việc duy trì chất lượng dịch vụ hành khách và bảo vệ dòng tiền trong một môi trường kinh doanh đang biến động không ngừng.