Các nhà làm phim ở Cannes học cách sống chung với AI

Đó là một trong những chủ đề âm ỉ nhưng bao trùm Liên hoan phim Cannes lần thứ 79, nơi các nhà làm phim bắt đầu nhìn AI thực tế hơn: Công nghệ có thể hỗ trợ nghệ sĩ, nhưng không thể thay thế nghệ thuật.

Khi Hollywood không còn tranh cãi “AI có tới hay không”?

Nikola Todorovic (nhà đồng sáng lập Wonder Dynamics - công ty công nghệ chuyên phát triển công cụ AI hỗ trợ kỹ xảo điện ảnh (VFX), sau này được Autodesk mua lại vào năm 2024) đã nghe đủ mọi lời hoảng loạn về AI. Anh xem những video dựng bằng AI tràn ngập Instagram, đọc các bài viết dự đoán điện ảnh sắp “tuyệt chủng”, và dự không ít hội thảo ở Cannes Film Market nơi chữ “disruption” (phá vỡ) được lặp đi lặp lại như một lời đe dọa.

Nhưng theo Todorovic, phần lớn các cuộc tranh luận hiện nay đều đang đi không đúng hướng.

Theo Hollywood Reporter, Nikola Todorovic cho biết suốt gần 10 năm qua, anh và cộng sự cố xây dựng những công cụ AI giúp giảm bớt phần việc kỹ thuật nặng nề trong khâu hiệu ứng hình ảnh (VFX), thay vì loại bỏ vai trò của nghệ sĩ.

“Chúng tôi tập trung vào việc làm sao để AI có thể cùng tồn tại với quy trình làm phim hiện tại”, Todorovic nói tại Cannes.

Theo anh, câu hỏi bây giờ không còn là AI có thay đổi ngành điện ảnh hay không. Với nhiều người ở Cannes, chuyện đó gần như đã được xác định. Vấn đề nằm ở chỗ Hollywood thực sự đang nói về loại AI nào, và liệu ngành công nghiệp này có đủ tỉnh táo để phân biệt chúng hay không.

Tại buổi họp báo của ban giám khảo Cannes năm nay, diễn viên Demi Moore cũng có góc nhìn khá thực tế. Theo cô, chống lại AI là một “trận chiến không thể thắng”.

“AI đã ở đây rồi. Chống lại nó chỉ khiến mọi thứ đối kháng hơn. Điều quan trọng là tìm cách làm việc cùng nó”, Moore nói.

Tuy nhiên, nữ diễn viên cũng nhấn mạnh AI không thể thay thế phần cốt lõi nhất của nghệ thuật. “Thứ làm nên nghệ thuật thật sự không nằm ở vật chất. Nó đến từ tâm hồn và tinh thần của con người”, cô nói.

AI có thể giảm chi phí, nhưng không thể “prompt” ra một bộ phim hay

Todorovic cùng diễn viên Tye Sheridan thành lập Wonder Dynamics năm 2016, sau khi Sheridan tham gia bộ phim Ready Player One của Steven Spielberg.

Mục tiêu của họ là tự động hóa những phần tốn thời gian và chi phí nhất trong VFX, như motion capture, dựng ánh sáng hay compositing bằng machine learning, nhưng vẫn giữ nhà làm phim trong trung tâm của quá trình sáng tạo.

Công ty nhận được vốn từ Founders Fund của Peter Thiel, có Joe Russo tham gia hội đồng quản trị và cả Steven Spielberg cũng từng hỗ trợ từ sớm. Công nghệ của Wonder Dynamics đã được anh em Russo dùng trong phim The Electric State của Netflix.

Năm 2024, Autodesk mua lại công ty này. Theo Todorovic, hiệu quả thực tế là rất lớn. Có studio hoạt hình tăng năng suất từ 30 giây animation mỗi ngày lên 3,5 phút. Có nhóm sản xuất chỉ 5-7 người nhưng làm được những thứ trước đây họ không đủ khả năng thực hiện.

Tuy nhiên, anh khẳng định Wonder Dynamics không xây dựng AI để thay thế hành vi làm phim.

“Chúng tôi không làm kiểu ‘hãy prompt ra một bộ phim’. Tôi không tin có thể prompt ra diễn xuất, chuyển động máy quay hay cảm xúc điện ảnh”, anh nói.

Lập luận kinh tế cho AI cũng khá khó phản bác. Đạo diễn người Pháp Xavier Gens cho biết AI có thể giúp giảm một nửa chi phí VFX cho bộ phim Under Paris của Netflix và rút ngắn 8 tháng sản xuất. Các nhà phân tích của Morgan Stanley ước tính AI tạo sinh có thể cắt giảm tới 30% chi phí sản xuất phim và truyền hình.

Todorovic cho rằng mô hình kinh tế hiện tại của Hollywood vốn đã quá phi lý. “Chúng ta xem việc một bộ phim tốn 100 hay 200 triệu USD là bình thường, trong khi xây một bệnh viện chỉ khoảng 20 triệu USD và dùng được hàng trăm năm”, anh nói. Dù vậy, anh cũng thừa nhận AI sẽ tạo ra những xáo trộn lớn, đặc biệt với ngành VFX.

“Nói AI chỉ giúp tăng tốc chứ không thay thế con người là chưa thật lòng. Chắc chắn sẽ có thay đổi”, anh nói trên Hollywood Reporter ngày 19/5.

Theo Todorovic, những công việc tồn tại vì CGI trước đây quá chậm và phức tạp như họa sĩ rigging, họa sĩ texture hay nghệ sĩ tạo hình nhân vật đang đối mặt nguy cơ rõ rệt. “Sẽ là nói dối nếu bảo điều đó không xảy ra”, anh thẳng thắn.

Cuộc tranh cãi thật sự: AI hỗ trợ nghệ sĩ hay loại bỏ nghệ sĩ?

Dù vậy, Todorovic vẫn lạc quan về dài hạn. Anh cho rằng AI có thể mở ra cơ hội cho nhiều người kể chuyện hơn, đặc biệt là các nhà làm phim đến từ những quốc gia nhỏ hoặc không có nhiều cơ hội tiếp cận Hollywood. Theo anh, điều kiện tiên quyết là ngành điện ảnh phải chủ động định hình cách AI được sử dụng, thay vì để các công ty công nghệ dẫn dắt mọi thứ theo logic tối ưu hóa nội dung cho TikTok.

Tranh cãi đó xuất hiện khắp Cannes năm nay.

Tại Innovation Village của Marché du Film, hàng loạt startup giới thiệu công cụ AI cho VFX, phân tích khán giả hay mô phỏng, từ Alphabet, NVIDIA, OpenAI và Disney Accelerator đều có mặt.

Không phải ai cũng sẵn sàng chấp nhận AI

Seth Rogen, mang phim hoạt hình vẽ tay Tangles tới Cannes, phản ứng khá gay gắt khi được hỏi về AI trong điện ảnh. Rogen cho rằng nếu ai đó muốn dùng AI để bỏ qua quá trình sáng tạo thì có lẽ họ không nên làm biên kịch.

“Bạn không thật sự viết lách. Hãy làm việc khác đi”, anh nói.

Tangles là phim hoạt hình vẽ tay hoàn toàn, kể về một gia đình đối mặt với bệnh Alzheimer. Bộ phim nhận tràng pháo tay kéo dài 7 phút tại Cannes.

Đạo diễn Guillermo del Toro cũng có quan điểm tương tự. Tại Cannes năm nay, del Toro mang phiên bản phục chế 4K của Pan’s Labyrinth nhân kỷ niệm 20 năm phim ra mắt. Ông cho rằng vấn đề lớn nhất hiện nay là người ta gom quá nhiều thứ khác nhau dưới cùng một chữ “AI”.

“Chúng ta phải định nghĩa AI trước đã. Đó là phần mềm tracking, kỹ thuật rotoscope hay là AI tạo sinh? - thứ loại nghệ sĩ ra khỏi quá trình sáng tạo? Nếu không làm rõ khái niệm thì mọi cuộc tranh luận chỉ là tiêu đề giật gân”, ông nói với The Hollywood Reporter.

Del Toro cũng chỉ trích quan điểm cho rằng nghệ thuật có thể được tạo ra chỉ bằng một ứng dụng. “Chúng ta đang sống trong thời đại người ta bảo rằng chống lại điều đó là vô ích, rằng nghệ thuật có thể được tạo ra bằng một cái app chết tiệt”, anh nói.

Với Todorovic, điều khiến điện ảnh đáng xem chính là độ khó của nó: “Chúng ta yêu nghệ thuật vì nó khó. Chúng ta yêu điện ảnh vì nó khó. Không ai bỏ tiền xem thứ được tạo ra chỉ sau vài ngày prompt”.