Các startup AI hàng tỉ USD không có sản phẩm và doanh thu vẫn được săn đón
Flapping Airplanes là một trong số các phòng thí nghiệm khởi nghiệp mới nổi đang thu hút sự quan tâm mạnh mẽ từ các nhà đầu tư, trong chương mới nhất của cuộc đua AI.
Mùa thu năm ngoái, Ben Spector đã có một bài thuyết trình kêu gọi vốn khá khác thường. Là nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Stanford (Mỹ) với nền tảng AI (trí tuệ nhân tạo) được đánh giá cao, Ben Spector không có kế hoạch kiếm tiền trong ngắn hạn và cũng không có slide thuyết trình gọi vốn theo kiểu truyền thống.
Chàng trai 25 tuổi thậm chí còn chưa có ý tưởng cụ thể cho một sản phẩm AI có khả năng trở thành “bom tấn”. Thứ Ben Spector có là một phòng thí nghiệm mang tên Flapping Airplanes, ý tưởng mới về cách huấn luyện mô hình AI và khát vọng tuyển dụng những nhà nghiên cứu trẻ tài năng, sẵn sàng giải quyết những vấn đề lớn nhất của AI. Các quỹ đầu tư mạo hiểm đã nhanh chóng nắm bắt cơ hội và rót vốn cho anh.
“Những nhóm nhỏ gồm những người trẻ xuất sắc có thể nhìn vấn đề theo cách hoàn toàn mới. Đó chính là kiểu tổ chức thực sự có thể chiến thắng”, Ben Spector nhấn mạnh.
Flapping Airplanes, cái tên làm liên tưởng đến những tín hiệu sinh học mà AI tương lai nên học hỏi từ thiên nhiên, là một phần của làn sóng công ty khởi nghiệp (startup) mới gọi là neolab, tức phòng thí nghiệm ưu tiên nghiên cứu dài hạn và phát triển mô hình AI mới hơn là lợi nhuận tức thì.
Sự quan tâm đến neolab tăng vọt khi các nhà đầu tư săn tìm “OpenAI tiếp theo”. OpenAI khởi đầu như một phòng thí nghiệm nghiên cứu và sau đó trở thành một trong những startup giá trị nhất thế giới. Một số nhà nghiên cứu AI hàng đầu tin những mô hình như GPT của OpenAI, Claude của Anthropic về cơ bản đã chạm đến giới hạn và sẽ không bao giờ đạt được mức trí tuệ ngang bằng hoặc vượt con người. Thế nhưng, các công ty AI lớn không đồng ý với quan điểm này.
Trong khi có hơn 1.000 startup được định giá từ 1 tỉ USD trở lên, số lượng neolab được cho là chỉ ở mức vài chục, theo các nhà nghiên cứu và nhà đầu tư. Một số neolab đã đạt mức định giá lên tới hàng chục tỉ USD, nhưng các nhà phê bình cho rằng phần lớn trong số đó có rất ít khả năng tạo ra lợi nhuận hoặc tung ra được một sản phẩm thành công.
Các neolab này cũng đang tạo ra một cơn sốt tuyển dụng trong giới học thuật, kéo nhiều sinh viên triển vọng rời xa con đường nghiên cứu truyền thống.
Tháng 1, Flapping Airplanes đã huy động được 180 triệu USD với mức định giá 1,5 tỉ USD, từ các nhà đầu tư như GV, Sequoia Capital, Index Ventures và Menlo Ventures. Ben Spector đã tạm dừng chương trình tiến sĩ từ tháng 9.2025.
Cũng vào tháng 1, Humans& đã huy động được 480 triệu USD với định giá 4,48 tỉ USD để xây dựng các hệ thống AI giúp mọi người cộng tác.
Hồi tháng 10.2025, Reflection AI huy động 2 tỉ USD với định giá 8 tỉ USD để phát triển một mô hình AI mã nguồn mở.
Hướng đến phát triển AI để tự động hóa nghiên cứu khoa học, Periodic Labs đã ra mắt vào tháng 9.2025 với khoản tài trợ 300 triệu USD.
Ngoài ra, không thể không nhắc đến Safe Superintelligence, phòng thí nghiệm AI do Ilya Sutskever (đồng sáng lập và cựu giám đốc khoa học của OpenAI) thành lập. Ông được ghi nhận là có đóng góp lớn vào việc tạo ra ChatGPT tại OpenAI.
Tháng 6.2024, Ilya Sutskever cho biết thành lập công ty mới với một mục tiêu duy nhất là xây dựng siêu trí tuệ an toàn. Safe Superintelligence đã huy động được 3 tỉ USD cho đến nay, gần đây nhất có mức định giá 32 tỉ USD và Ilya Sutskever đặc biệt thẳng thắn với các nhà đầu tư về ý định của mình.
“Tôi sẽ mô tả điều đó như thế này: Có một số ý tưởng mà tôi cho là đầy hứa hẹn và tôi muốn tìm hiểu, nghiên cứu chúng”, Ilya Sutskever nói trong một tập podcast Dwarkesh vào tháng 11.2025, đồng thời không hứa rằng những ý tưởng đó sẽ dẫn tới đột phá, sản phẩm hay doanh thu. Ông cho rằng AI đang quay trở lại “thời kỳ nghiên cứu” sau giai đoạn mở rộng quy mô mạnh mẽ từ năm 2020 đến 2025.
“Đây là một điều mới mẻ”
Trong quá khứ, những nghiên cứu AI tham vọng nhất thường diễn ra trong các trường đại học hoặc bộ phận nghiên cứu của doanh nghiệp như DeepMind thuộc Google. Các startup chủ yếu tập trung vào việc tìm ứng dụng của nghiên cứu đó để kiếm tiền. Cơn bùng nổ AI đã khiến các nhà đầu tư chuyển hướng sang tài trợ trực tiếp cho nghiên cứu.
“Một phòng thí nghiệm được hỗ trợ bởi vốn đầu tư mạo hiểm, đây là một điều mới mẻ. Nó không phải là vốn đầu tư mạo hiểm truyền thống”, Pete Sonsini, đồng sáng lập quỹ Laude Ventures, bình luận.
Theo hãng nghiên cứu PitchBook, các startup AI tại Mỹ đã huy động vốn ở mức kỷ lục 222 tỉ USD trong năm 2025. Các nhà đầu tư cho biết đang thấy ngày càng nhiều nhà nghiên cứu đi gọi vốn cho các neolab. Tuy nhiên, không phải ai cũng tin rằng các nhà nghiên cứu này có thể tạo ra lợi nhuận tài chính.
“Khoảng cách kỹ thuật mà mỗi neolab phải vượt qua là rất lớn và tôi nghĩ rủi ro đó là hoàn toàn có thật. Phần lớn trong số họ sẽ không vượt qua được rào cản này. Họ sẽ chỉ tạo ra thứ gì đó tốt hơn một chút. Nếu chỉ tốt hơn một chút so với các lựa chọn khác, bạn chẳng có ý nghĩa gì”, Ashu Garg, đối tác tại quỹ đầu tư mạo hiểm Foundation Capital, cho hay.
Thách thức về giữ chân nhân tài
Một trong những thách thức lớn nhất của neolab là giữ chân nhân tài. Trong bối cảnh những hãng công nghệ lớn nhất sẵn sàng trả hơn 300 triệu USD để chiêu mộ chuyên gia AI, việc các startup giữ được nhà nghiên cứu giỏi là vô cùng khó khăn.
Thực tế này đã được phơi bày ở Thinking Machines Lab một cách rõ rệt. Startup AI này đã mất hai nhà đồng sáng lập Barret Zoph và Luke Metz về lại OpenAI trong tháng 1.
Tháng 10.2025, một nhà đồng sáng lập Thinking Machines Lab khác là Andrew Tulloch cũng rời đi để sang Meta Platforms.
Được đồng sáng lập và điều hành bởi bà Mira Murati (cựu giám đốc công nghệ OpenAI), Thinking Machines Lab đã tìm kiếm thêm vốn những tháng gần đây, có thể đưa định giá công ty lên tới 50 tỉ USD. Tuy nhiên, những sự ra đi này đã làm các nhà đầu tư lo lắng, đặt nhiều câu hỏi hơn với các nhà sáng lập AI về động lực của họ.
“Động lực là tài chính hay mong muốn thực sự tạo ra tác động? Họ có sẵn sàng gắn bó trong 10 năm không? Hay họ cần phải trả tiền cho bốn căn nhà?”, Dave Munichiello, đối tác điều hành tại quỹ GV và là nhà đầu tư vào Flapping Airplanes, đặt câu hỏi.
Không cố tuyển những nhà nghiên cứu nổi tiếng nhất
Chiến lược của Flapping Airplanes để cạnh tranh trong cuộc chiến nhân tài khốc liệt là không cố gắng tuyển những nhà nghiên cứu nổi tiếng nhất. Thay vào đó, Flapping Airplanes tập trung tuyển những gương mặt mới, lẽ ra sẽ theo học tiến sĩ hoặc làm việc tại các quỹ giao dịch định lượng. Họ đã mời các huyền thoại AI như Andrej Karpathy (thành viên sáng lập OpenAI) cùng Jeff Dean (giám đốc khoa học tại Google DeepMind) làm cố vấn và nhà đầu tư thiên thần. Một hướng quan tâm ban đầu của Ben Spector và các cộng sự là huấn luyện mô hình AI với ít dữ liệu hơn.
Hiện Flapping Airplanes có 11 nhân viên, trong đó có Asher Spector (em trai Ben Spector và đồng sáng lập neolab này, vừa hoàn thành tiến sĩ thống kê tại Đại học Stanford), Aidan Smith (đồng sáng lập neolab 21 tuổi nhận được Thiel Fellowship) cùng với một học sinh trung học 18 tuổi. Các nhà đầu tư rất thích những nhân sự trẻ này.
Thiel Fellowship là một chương trình học bổng - khởi nghiệp do tỷ phú công nghệ Peter Thiel (đồng sáng lập PayPal, nhà đầu tư sớm của Facebook) sáng lập vào năm 2010.
Chương trình này trả 100.000 USD trong vòng 2 năm cho những người trẻ (thường dưới 23 tuổi) để họ không theo học đại học hoặc bỏ học giữa chừng, từ đó toàn thời gian theo đuổi các dự án khởi nghiệp, nghiên cứu công nghệ hoặc ý tưởng kinh doanh của riêng mình.
Mục tiêu của Thiel Fellowship là tìm kiếm những người trẻ có tiềm năng đặc biệt và tin rằng trong một số trường hợp, việc rời khỏi hệ thống giáo dục truyền thống có thể giúp họ tạo ra các đột phá lớn nhanh hơn so với con đường học thuật thông thường.
“Tôi rất quan tâm đến những người 22 tuổi ngày nay. Họ sẽ dành 10 năm tới để tìm kiếm AGI”, David Cahn, đối tác tại quỹ Sequoia Capital và là nhà đầu tư vào Flapping Airplanes, cho hay.
AGI (AI tổng quát) được xem là siêu AI có khả năng hiểu, học hỏi và thực hiện các nhiệm vụ đa dạng một cách linh hoạt giống hay vượt trội con người.
“Những thành tựu khoa học tốt nhất trong lịch sử thường được thực hiện bởi những người ở độ tuổi khoảng 24 đến 27”, David Cahn nói thêm, nhắc tới “năm kỳ diệu” của Albert Einstein khi ông công bố loạt bài báo có ảnh hưởng lớn ở tuổi 26.
Mức độ biến động lớn trong giới học thuật
Làn sóng tài năng trẻ đổ về startup AI đồng nghĩa với việc có ít nhà nghiên cứu thuần học thuật hơn. Stefano Ermon, giáo sư khoa học máy tính tại Đại học Stanford, cho biết đây là mức độ biến động lớn nhất mà ông từng thấy trong giới học thuật trong suốt một thập kỷ giảng dạy. “Sẽ có ít người theo đuổi vị trí học thuật hơn và có lẽ sẽ khó đào tạo thế hệ tiếp theo”, Stefano Ermon nói.
Ngoài ra, các nhà nghiên cứu cũng nhận ra rằng cơ hội huy động vốn đầu tư mạo hiểm lớn một cách nhanh chóng và dễ dàng có thể sẽ không kéo dài lâu.
Tháng 11.2025, Stefano Ermon thông báo ông đã huy động được 50 triệu USD cho Inception, neolab tập trung phát triển các mô hình khuếch tán để tạo văn bản và mã.
“Đây là lần đầu tiên tôi cảm thấy rằng tiềm năng là cực kỳ lớn và chúng tôi ở vị thế rất đặc biệt để theo đuổi điều này. Bây giờ hoặc không bao giờ”, ông nói.