Cần Thơ phát triển nhân lực KHCN, kiến tạo hệ sinh thái ĐMST vùng

Nhân lực KHCN là điểm nghẽn lớn nhất

Cần Thơ đang sở hữu nhiều lợi thế để trở thành trung tâm KHCN của vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Hạ tầng giao thông, logistics ngày càng hoàn thiện; nhiều trường đại học, viện nghiên cứu tập trung trên địa bàn; cùng với đó là nguồn tài nguyên sinh học phong phú và dư địa rất lớn trong phát triển nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế xanh và thích ứng biến đổi khí hậu.

Tuy nhiên, theo GS.TS. Nguyễn Trường Thịnh, Phó Hiệu trưởng Trường Công nghệ và Thiết kế, Viện trưởng Viện Công nghệ thông minh và tương tác, Đại học Kinh tế TP. HCM (UEH), những lợi thế này vẫn chưa được chuyển hóa thành sức mạnh cạnh tranh. Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay chính là thiếu nguồn nhân lực KHCN chất lượng cao và doanh nghiệp đủ năng lực hấp thụ công nghệ.

Thực tế cho thấy, lực lượng nghiên cứu và phát triển (R&D) của vùng còn mỏng; mô hình liên kết giữa Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp chưa phát huy hiệu quả; doanh nghiệp công nghệ còn ít; hệ sinh thái ĐMST chưa hình thành đầy đủ. Điều này khiến chuỗi nghiên cứu, chuyển giao và thương mại hóa công nghệ chưa tạo được tác động lan tỏa.

Theo phân tích của GS.TS. Nguyễn Trường Thịnh, Cần Thơ hiện chưa có đủ lực lượng doanh nghiệp công nghệ mạnh, đội ngũ chuyên gia dẫn dắt cũng như hệ sinh thái để kết nối người nghiên cứu, người ứng dụng và nhà đầu tư. Khi doanh nghiệp có năng lực công nghệ thấp trong khi nguồn nhân lực công nghệ cao còn thiếu, toàn bộ chuỗi ĐMST sẽ bị hạn chế.

Trong khi đó, những thách thức từ biến đổi khí hậu, cạnh tranh vùng và tốc độ phát triển công nghệ ngày càng nhanh đòi hỏi ĐBSCL phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức và ĐMST thay vì chỉ dựa vào lợi thế tài nguyên.

Học kinh nghiệm quốc tế để hình thành hệ sinh thái đổi mới

Theo GS.TS. Nguyễn Trường Thịnh, kinh nghiệm từ nhiều quốc gia phát triển cho thấy, nhân lực chất lượng cao chỉ có thể được hình thành trong một hệ sinh thái ĐMST hoàn chỉnh.

Tại Mỹ, mô hình hợp tác giữa đại học - doanh nghiệp - nhà nước đã tạo nên những trung tâm ĐMST hàng đầu thế giới. Các trường đại học không chỉ đào tạo mà còn phối hợp doanh nghiệp xây dựng chương trình thực tập dài hạn, đặt hàng nghiên cứu, tài trợ học bổng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Mô hình của Kettering University được xem là điển hình khi sinh viên vừa học vừa làm có hưởng lương tại doanh nghiệp, tích lũy tới hai năm kinh nghiệm trước khi tốt nghiệp. Nhờ đó, sinh viên có việc làm sớm, doanh nghiệp có nguồn nhân lực đáp ứng ngay yêu cầu sản xuất.

Đức lại nổi bật với mô hình "Dual System", kết hợp đào tạo tại trường và doanh nghiệp thông qua hợp đồng đào tạo. Người học vừa tiếp thu kiến thức học thuật vừa rèn luyện kĩ năng nghề nghiệp ngay trong môi trường sản xuất thực tế. Đây được xem là cầu nối hiệu quả giữa giáo dục và thị trường lao động.

Singapore lựa chọn hướng phát triển dựa trên học tập suốt đời, đào tạo theo nhiệm vụ nghiên cứu, nền tảng đổi mới mở, cùng mạng lưới thu hút nhân tài toàn cầu. Quốc đảo này xây dựng bản đồ kỹ năng, chương trình R&D quốc gia, cơ chế thử nghiệm công nghệ (sandbox) và mạng lưới giáo sư quốc tế nhằm tạo nguồn nhân lực công nghệ chất lượng cao.

Trong khi đó, Israel biến điều kiện tự nhiên khắc nghiệt thành lợi thế bằng việc phát triển hệ sinh thái nghiên cứu nông nghiệp hiện đại. Từ vùng sa mạc Negev, quốc gia này đã tạo nên trung tâm nghiên cứu nông nghiệp nổi tiếng thế giới với công nghệ tưới nhỏ giọt, đồng thời xây dựng tư duy ĐMST ngay trong đào tạo.

Theo GS.TS. Nguyễn Trường Thịnh, bài học rút ra cho Cần Thơ là cần phát triển chương trình đào tạo thực hành theo mô hình "Dual Mekong", mở rộng học kì doanh nghiệp, thành lập quỹ nghiên cứu, chia sẻ hạ tầng phòng thí nghiệm, xây dựng văn phòng chuyển giao công nghệ chuyên nghiệp và tăng cường liên kết quốc tế trong đào tạo, nghiên cứu.

Kiến tạo hệ sinh thái ĐMST mở cho ĐBSCL

Bên cạnh phát triển nguồn nhân lực, TS. Phạm Thị Hồng Phượng, Trưởng Cộng đồng Ecotech – Techfest Việt Nam; Cố vấn cao cấp Trung tâm ĐMST, Khởi nghiệp và Chuyển giao công nghệ, Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM; Chuyên gia Hệ sinh thái Khởi nghiệp sáng tạo Quốc gia (NSSC), cho rằng xây dựng hệ sinh thái ĐMST mở sẽ là động lực thúc đẩy doanh nghiệp tư nhân tại ĐBSCL phát triển.

Hiện nay, phần lớn doanh nghiệp của vùng vẫn hoạt động trong các lĩnh vực nông nghiệp, chế biến thực phẩm và du lịch nhưng chưa tận dụng tốt công nghệ mới. Khó khăn lớn nhất là thiếu nguồn lực đầu tư R&D, hạn chế về chuyển đổi số, khó tiếp cận vốn và công nghệ hiện đại.

Theo TS. Phạm Thị Hồng Phượng, giải pháp đầu tiên là hình thành văn hóa sáng tạo ngay trong doanh nghiệp thông qua các chương trình đào tạo, cuộc thi sáng kiến, cơ chế khuyến khích cải tiến kỹ thuật và đổi mới quản trị.

Song song đó, doanh nghiệp cần mạnh dạn ứng dụng các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data), hệ thống ERP, CRM, tự động hóa sản xuất và phát triển các sản phẩm nông nghiệp công nghệ cao, du lịch thông minh, logistics số.

Theo các chuyên gia, Nhà nước cũng cần hoàn thiện chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính, mở rộng các quỹ đầu tư ĐMST và quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư nghiên cứu, chuyển đổi số và thương mại hóa công nghệ.

Với lợi thế là trung tâm vùng ĐBSCL, Cần Thơ hoàn toàn có thể trở thành trung tâm ĐMST về nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu, công nghệ nước lợ - nước mặn, logistics nông sản và công nghệ sinh học.

Khi nguồn nhân lực chất lượng cao được đào tạo theo chuẩn quốc tế, doanh nghiệp đủ năng lực hấp thụ công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo được hình thành đồng bộ, thành phố sẽ có điều kiện dẫn dắt phát triển KHCN của toàn vùng, góp phần đưa ĐBSCL bước vào giai đoạn tăng trưởng dựa trên tri thức, sáng tạo và giá trị gia tăng cao.