Cần Thơ xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thúc đẩy tăng trưởng bền vững

TS. Ngô Anh Tín, Giám đốc Sở KH&CN TP. Cần Thơ, cho rằng: “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST & CĐS) đang trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới. Với vai trò trung tâm của Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), TP. Cần Thơ đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá, không chỉ nâng cao chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) mà còn hình thành hệ sinh thái ĐMST có sức lan tỏa cho toàn vùng. Chính vì vậy, Cần Thơ đang tìm các giải pháp phát triển KHCN và ĐMST”.

Từ lợi thế trung tâm vùng đến khát vọng dẫn dắt ĐMST

Ba năm gần đây, Chỉ số ĐMST của Cần Thơ liên tục được cải thiện. Đặc biệt, năm 2025, thành phố lần đầu tiên lọt vào nhóm 10 địa phương dẫn đầu cả nước, phản ánh hiệu quả của cải cách hành chính, CĐS và các chính sách hỗ trợ ĐMST.

Không chỉ cải thiện thứ hạng, Cần Thơ còn sở hữu nhiều lợi thế mà ít địa phương trong vùng có được. Sau khi mở rộng không gian phát triển, thành phố hội tụ hệ thống đại học, viện nghiên cứu, bệnh viện tuyến cuối, sân bay quốc tế, trung tâm logistics, cảng biển cùng mạng lưới doanh nghiệp ngày càng phát triển. Đây là nền tảng để hình thành trung tâm ĐMST của toàn ĐBSCL.

Theo phân tích của PGS. TS Phan Thị Bích Nguyệt, Chủ tịch Ban điều hành UEH Alumni, Đại học Kinh tế TP. HCM, tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn mới không còn dựa chủ yếu vào vốn và lao động mà phải dựa trên KHCN, ĐMST & CĐS. Các nghiên cứu kinh tế hiện đại đều khẳng định tri thức, công nghệ và năng lực sáng tạo là nguồn lực quyết định năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Đối với Cần Thơ, điều này càng có ý nghĩa khi thành phố được xác định là đầu tàu phát triển của ĐBSCL. Nếu tận dụng tốt vai trò trung tâm nghiên cứu, đào tạo, logistics và nông nghiệp công nghệ cao, Cần Thơ không chỉ tạo giá trị gia tăng cho địa phương mà còn kéo theo sự phát triển của toàn vùng.

Những điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ

Mặc dù đạt nhiều kết quả tích cực, các chuyên gia đều cho rằng hệ sinh thái ĐMST của Cần Thơ vẫn tồn tại không ít hạn chế.

Điểm yếu lớn nhất là đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D) còn thấp, số doanh nghiệp công nghệ chưa nhiều, hoạt động thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn hạn chế. Đầu vào đổi mới sáng tạo đã được cải thiện nhưng đầu ra chưa tương xứng với tiềm năng, thể hiện qua số lượng bằng sáng chế, doanh nghiệp công nghệ cao và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo còn khiêm tốn.

Một điểm nghẽn khác là thiếu doanh nghiệp dẫn dắt. ĐBSCL hiện chưa hình thành nhiều doanh nghiệp quy mô lớn trong các lĩnh vực công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn hay công nghệ sinh học. Khi thiếu các "đầu tàu" ĐMST, việc hình thành chuỗi giá trị công nghệ và thị trường ĐMST gặp nhiều khó khăn.

PGS. TS Vũ Văn Tích, Phó giám đốc Học viện Chiến lược KH & CN, Bộ KH & CN, cho rằng: “Nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc hoạt động ĐMST vẫn thiên về quản lí hành chính thay vì xây dựng hệ sinh thái; nguồn lực KHCN còn phân tán; liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, nhà đầu tư và người sản xuất chưa thật sự chặt chẽ.”

Trong khi đó, PGS. TS. Phan Thị Bích Nguyệt cho rằng, Cần Thơ cần coi ĐMST là động lực của tăng trưởng kinh tế chứ không chỉ là nhiệm vụ của ngành KHCN. Thành phố phải chuyển mạnh sang mô hình phát triển dựa trên tri thức, dữ liệu và công nghệ.

Xây dựng hệ sinh thái ĐMST mang tầm vùng

Các chuyên gia thống nhất rằng giải pháp quan trọng nhất là kiến tạo một hệ sinh thái ĐMST hoàn chỉnh, trong đó chính quyền giữ vai trò dẫn dắt, trường đại học và viện nghiên cứu ra tri thức, doanh nghiệp thương mại hóa công nghệ, còn các quỹ đầu tư đóng vai trò cung cấp nguồn lực tài chính.

Đối với Cần Thơ, việc xây dựng trung tâm dữ liệu vùng, nền tảng chia sẻ dữ liệu, các trung tâm ĐMST, vườn ươm doanh nghiệp và mạng lưới kết nối giữa các địa phương sẽ tạo nên sức mạnh cộng hưởng cho toàn ĐBSCL.

Song song đó, thành phố cần ưu tiên đầu tư cho nghiên cứu và phát triển; hình thành các chương trình khoa học quy mô lớn gắn với nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ sinh học, AI, logistics thông minh, kinh tế số và chuyển đổi xanh. Đây đều là những lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao và phù hợp với lợi thế của vùng.

Một nhiệm vụ khác là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Cần Thơ sở hữu hệ thống trường đại học lớn, nhưng cần tăng cường liên kết đào tạo với doanh nghiệp, hình thành các trung tâm nghiên cứu mạnh và thu hút chuyên gia quốc tế để nâng cao năng lực nghiên cứu, ĐMST.

Các chuyên gia cũng đề xuất tăng cường cơ chế đặt hàng nghiên cứu từ doanh nghiệp; khuyến khích thương mại hóa kết quả nghiên cứu; phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp ĐMST; mở rộng hợp tác quốc tế để tiếp cận công nghệ tiên tiến và kinh nghiệm quản trị hiện đại.

Ông Nguyễn Văn Khởi, Phó chủ tịch UBND TP. Cần Thơ, cho rằng khi KHCN, ĐMST & CĐS được đặt vào trung tâm của chiến lược phát triển, Cần Thơ không chỉ nâng cao Chỉ số ĐMST mà còn tạo dựng nền tảng cho mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, góp phần nâng cao năng suất, sức cạnh tranh và phát triển bền vững của toàn vùng ĐBSCL trong những năm tới.