CEO Microsoft: Nỗ lực loại Sam Altman khỏi OpenAI là 'nghiệp dư'

Phiên tòa liên bang trong vụ Elon Musk kiện OpenAI và Sam Altman diễn ra ở thành phố Oakland (bang California, Mỹ).

Hôm 11/5, ông Satya Nadella, Giám đốc điều hành Microsoft, nói với bồi thẩm đoàn rằng chưa bao giờ nhận được “câu trả lời cụ thể” về lý do hội đồng quản trị OpenAI sa thải Sam Altman, viện dẫn những lo ngại về sự thiếu trung thực, trước khi phục chức cho ông chỉ vài ngày sau đó.

Vụ việc này đã phủ bóng đen lên danh tiếng của Sam Altman, điều mà Elon Musk tận dụng để công kích đối thủ bằng biệt danh “Sam lừa đảo”, khi theo đuổi vụ kiện với lập luận rằng OpenAI đã phản bội sứ mệnh từ thiện ban đầu.

Hội đồng quản trị OpenAI khi đó thông báo Sam Altman bị sa thải vì “không luôn nói thẳng và minh bạch trong mọi trường hợp”, điều mà Satya Nadella đồng ý là đủ cơ sở để cách chức một giám đốc điều hành. Tuy nhiên, khi luật sư của Elon Musk hỏi vì sao ông vẫn ủng hộ Sam Altman, Satya Nadella đáp: “Mỗi khi tôi hỏi cụ thể vì sao Sam bị sa thải, hội đồng quản trị OpenAI chưa bao giờ cho tôi một câu trả lời rõ ràng. Đó là sự nghiệp dư, theo quan điểm của tôi”.

Satya Nadella đang làm chứng trong vụ kiện do Elon Musk khởi xướng, trong đó Microsoft bị cáo buộc “tiếp tay và hỗ trợ” OpenAI cùng Sam Altman từ bỏ sứ mệnh phi lợi nhuận để trở thành doanh nghiệp vì lợi nhuận. Microsoft là nhà đầu tư lớn vào OpenAI (hơn 13 tỉ USD).

Nếu Elon Musk thắng kiện, kế hoạch IPO (chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng) trong năm nay của OpenAI, startup AI trị giá 852 tỉ USD, có thể bị đảo lộn.

Ilya Sutskever khai trước tòa rằng: “Quy trình của hội đồng quản trị có vẻ quá vội vàng. Nhóm thành viên hội đồng quản trị này không có nhiều kinh nghiệm trong các vấn đề như vậy… Họ cũng nhận được lời khuyên pháp lý không thực sự tốt”.

Ilya Sutskever là đồng sáng lập OpenAI, cựu nhà khoa học trưởng và thành viên hội đồng quản trị vào năm 2023.

Ông cho biết “không hào hứng” với các cuộc thảo luận giữa các giám đốc độc lập của OpenAI về khả năng sáp nhập với đối thủ Anthropic, vì điều đó “sẽ giết chết một giấc mơ”.

Cuối cùng, Ilya Sutskever đổi ý và góp phần đưa Sam Altman trở lại vị trí CEO. Ilya Sutskever rời OpenAI vào tháng 5/2024, sau đó thành lập công ty khởi nghiệp AI Safe Superintelligence.

Nhà khoa học AI nói trước tòa rằng cổ phần cá nhân của ông tại OpenAI hiện trị giá khoảng 7 tỉ USD.

Ilya Sutskever nhớ lại rằng khi Elon Musk rời OpenAI năm 2018, tỉ phú này từng nói công ty có “dưới 1%” cơ hội thành công nếu không có sự hỗ trợ của ông.

Khi được thẩm phán liên bang Yvonne Gonzalez Rogers hỏi AI đã phát triển ra sao kể từ thời điểm đó, Ilya Sutskever đáp: “Đó là sự khác biệt giữa một con kiến và một con mèo”.

Satya Nadella: Không muốn OpenAI trở thành Microsoft

Lời khai từ Satya Nadella trước đó trong ngày cho thấy ông từng lo ngại về vị thế chiến lược của Microsoft khi OpenAI thành công về mặt kỹ thuật và mức độ phổ biến ngày càng tăng.

Trước khi đầu tư 10 tỉ USD vào OpenAI đầu năm 2023, Satya Nadella đã gửi email cho các giám đốc cấp cao Microsoft năm 2022 để “tìm ra cách tiếp tục hợp tác theo hướng phù hợp hơn”.

“Tôi không muốn Microsoft là IBM, còn OpenAI trở thành Microsoft”, ông viết.

Năm 1980, IBM ký thỏa thuận không độc quyền phân phối hệ điều hành DOS từ Microsoft trên máy tính cá nhân (PC) của mình. Thỏa thuận này cho phép Microsoft bán DOS cho nhiều nhà sản xuất PC khác, khiến phần mềm trở nên phổ biến khắp thị trường. Sau đó, Microsoft tiếp tục cấp phép hệ điều hành Windows cho các nhà sản xuất thiết bị, củng cố vị thế thống trị trong ngành CNTT.

“Cuối cùng Microsoft đã trở thành công ty lớn và quan trọng hơn IBM, đúng không?”, Steven Molo, luật sư của Elon Musk, hỏi.

“Đúng vậy”, Satya Nadella trả lời.

Khi được hỏi ý nghĩa email đó gửi các giám đốc cấp cao Microsoft năm 2022, Satya Nadella cho biết muốn tránh “rơi vào tình huống mà công ty không có đủ quyền tự chủ chiến lược”.

Vài tháng sau, Satya Nadella tiếp tục gửi email cho Amy Hood (Giám đốc tài chính Microsoft) để giải thích rõ hơn mối lo ngại: “Hiện chúng ta chỉ là một lớp rất mỏng nằm trên Nvidia và toàn bộ tài sản trí tuệ đều nằm trong tay OpenAI… Nếu chúng ta chi số tiền lớn như vậy mà không kiểm soát được vận mệnh của mình thì điều đó vô nghĩa”.

Từ đó đến nay, Microsoft đã đạt được một số thỏa thuận với OpenAI để tái cấu trúc mối quan hệ và cố gắng tăng cường tính độc lập của mình trong lĩnh vực AI.

Tháng 10/2025, OpenAI hoàn tất tái cấu trúc, củng cố mô hình phi lợi nhuận nắm cổ phần trong mảng vì lợi nhuận. Microsoft tiết lộ sở hữu khoảng 27% cổ phần trong đơn vị vì lợi nhuận của OpenAI, trị giá khoảng 135 tỉ USD.

Mối quan hệ giữa OpenAI và Microsoft gần đây xuất hiện dấu hiệu căng thẳng, dù cả hai vẫn khẳng định đây là quan hệ chiến lược cốt lõi. Cuối tháng 4, đúng ngày bắt đầu chọn bồi thẩm đoàn cho vụ Elon Musk kiện Sam Altman, hai công ty công bố thỏa thuận hợp tác mới cho phép OpenAI giới hạn chia sẻ doanh thu và phục vụ khách hàng trên bất kỳ nhà cung cấp đám mây nào.

OpenAI cho biết thỏa thuận nhằm “đơn giản hóa quan hệ hợp tác và cách chúng tôi làm việc cùng nhau”.

Theo các tài liệu được công bố tại phiên tòa, Microsoft năm 2016 từng cung cấp cho OpenAI quyền truy cập điện toán đám mây với mức giảm giá rất lớn. Đến năm 2018, khi chi phí điện toán của OpenAI tăng mạnh, Satya Nadella nói rằng Microsoft “không còn thoải mái khi xem đó là chi phí tiếp thị”.

Steven Molo hỏi: “Đây có phải lúc ông bắt đầu nghĩ rằng ‘đã đủ tính từ thiện rồi, giờ phải kinh doanh’ không?”. Satya Nadella trả lời: “Đúng”.

Microsoft lần lượt đầu tư 1 tỉ USD vào OpenAI năm 2019, 2 tỉ USD năm 2021 và thêm 10 tỉ USD năm 2023, góp phần hỗ trợ quá trình chuyển đổi của OpenAI từ phòng nghiên cứu AI nhỏ thành một trong những công ty vì lợi nhuận giá trị nhất thế giới.

“Khoản đầu tư đó đã mang lại kết quả cực kỳ tốt cho Microsoft, đúng không?”, Steven Molo hỏi Satya Nadella hôm 11/5. CEO Microsoft đáp: “Bởi chúng tôi là những người duy nhất chấp nhận rủi ro”.

Satya Nadella nói trong những năm đầu hợp tác, Microsoft cung cấp cho OpenAI mức giảm giá lớn về tài nguyên điện toán, đồng thời tin rằng công ty sẽ thu được lợi ích về mặt tiếp thị từ việc này.

Trong đoạn ghi hình lời khai được phát hôm 11/5, Michael Wetter, giám đốc phát triển doanh nghiệp tại Microsoft, cho biết công ty đã ghi nhận doanh thu khoảng 9,5 tỉ USD thông qua quan hệ đối tác với OpenAI tính đến tháng 3/2025.

Ilya Sutskever dành 1 năm thu thập bằng chứng chống Sam Altman

Tại tòa hôm 11/5, Ilya Sutskever khai rằng dành khoảng 1 năm để thu thập bằng chứng cho hội đồng quản trị OpenAI, nhằm chứng minh Sam Altman “nói dối lặp đi lặp lại”.

Ilya Sutskever xác nhận đã nghĩ đến việc hành động để loại Sam Altman khỏi vị trí CEO ít nhất một năm trước cuộc bỏ phiếu của hội đồng quản trị vào tháng 11.2023 nhằm sa thải Altman.

Nhà khoa học AI nổi tiếng cho biết đã chuẩn bị một tài liệu tập hợp bằng chứng về sự thiếu trung thực của Sam Altman theo yêu cầu từ hội đồng quản trị OpenAI. Ông xác nhận hành vi của Sam Altman bao gồm “làm suy yếu và gây chia rẽ giữa các lãnh đạo cấp cao”.

Ngoài ra, Ilya Sutskever nói đã thảo luận về việc loại bỏ Sam Altman với giám đốc công nghệ khi đó là Mira Murati trong thời gian dài.

Trong một bản lấy lời khai trước đó, Ilya Sutskever từng nói tài liệu của ông dài tới 52 trang.

Ilya Sutskever khai trước tòa án rằng hành vi của Sam Altman “không phù hợp với bất kỳ mục tiêu lớn lao nào”, gồm cả việc tạo ra AI tổng quát (AGI) an toàn. AGI được xem là dạng AI có khả năng hiểu, học hỏi và thực hiện nhiều nhiệm vụ linh hoạt tương đương hoặc vượt trội con người.

Ilya Sutskever đóng vai trò then chốt trong vụ sa thải rồi tái bổ nhiệm Sam Altman chỉ sau vài ngày đầy kịch tính vào tháng 11.2023. Khi đó, ông là thành viên hội đồng quản trị OpenAI và đã góp phần dàn xếp việc sa thải Altman, nhưng sau đó bày tỏ hối tiếc vì “tham gia vào hành động này”, đồng thời bỏ phiếu phục chức cho Sam Altman.

Từ đó đến nay, Sam Altman tiếp tục điều hành OpenAI và trở thành nhân vật trung tâm trong cuộc chiến pháp lý giữa công ty khởi nghiệp AI phát triển ChatGPT với Elon Musk.

Lời khai của Ilya Sutskever diễn ra trong tuần thứ ba của phiên tòa có thể quyết định tương lai OpenAI. Công ty đang huy động hàng tỉ USD từ các nhà đầu tư để mở rộng năng lực tính toán trước khả năng IPO với định giá 1.000 tỉ USD trong năm nay.

Ilya Sutskever từng làm việc tại Google và khai rằng gã khổng lồ công nghệ Mỹ từng đề nghị trả tới 6 triệu USD mỗi năm để giữ ông ở lại thay vì sang OpenAI.

Elon Musk đồng sáng lập OpenAI nhưng rời hội đồng quản trị năm 2018 vì bất đồng quan điểm về vai trò lãnh đạo. Tỉ phú giàu nhất thế giới cáo buộc OpenAI cùng Sam Altman từ bỏ gốc rễ phi lợi nhuận để trở thành doanh nghiệp vì lợi nhuận nhằm làm giàu cho chính họ. Elon Musk yêu cầu OpenAI và Microsoft bồi thường 150 tỉ USD, đồng thời yêu cầu cách chức Sam Altman và Chủ tịch Greg Brockman.

Trong tuần đầu của phiên tòa, Elon Musk khai rằng ông biết về các cuộc thảo luận ban đầu liên quan đến việc chuyển OpenAI sang mô hình vì lợi nhuận, nhưng Sam Altman đã trấn an tổ chức vẫn sẽ duy trì tính phi lợi nhuận.

Thẩm phán liên bang Yvonne Gonzalez Rogers cho biết phần tranh luận cuối cùng của phiên tòa sẽ diễn ra vào 14/5.