Cha mẹ nghiện điện thoại khiến con cái bất an hơn?

Tuy nhiên, một nghiên cứu mới cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở việc trẻ sử dụng điện thoại quá nhiều, mà còn ở chính thói quen nghiện điện thoại của cha mẹ. Khi người lớn thường xuyên dán mắt vào màn hình, trẻ có thể cảm thấy bị bỏ rơi, thiếu kết nối cảm xúc và hình thành những bất an kéo dài đến tuổi trưởng thành.

Khi điện thoại trở thành “đối thủ cạnh tranh” sự chú ý của cha mẹ

Tác động của công nghệ đối với trẻ em từ lâu đã là chủ đề được quan tâm trên toàn thế giới. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc tiếp xúc với màn hình từ quá sớm có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thần kinh, khả năng tập trung, kỹ năng giao tiếp và sức khỏe tâm lí của trẻ.

Vì vậy, tại nhiều quốc gia như Tây Ban Nha, các trường học và phụ huynh đang nỗ lực hạn chế thời gian trẻ sử dụng máy tính, máy tính bảng hay điện thoại thông minh. Tuy nhiên, một yếu tố quan trọng thường bị bỏ qua là cách người lớn sử dụng thiết bị số trước mặt con cái.

Nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Frontiers in Psychology cho thấy thanh thiếu niên có cha mẹ thường xuyên bị phân tâm bởi điện thoại thông minh có xu hướng thể hiện mức độ bất an cao hơn trong các mối quan hệ xã hội và cảm xúc.

Nhóm nghiên cứu do Tiến sĩ Don Grant thuộc Trung tâm Nghiên cứu và Đổi mới Newport Healthcare (Mỹ) thực hiện đã khảo sát 600 thanh thiếu niên từ 12 đến 17 tuổi. Các em được yêu cầu đánh giá mức độ cha mẹ sử dụng điện thoại, cảm nhận về việc thiết bị này ảnh hưởng như thế nào đến sự chú ý, khả năng lắng nghe và tương tác của cha mẹ với mình.

Kết quả cho thấy một mối tương quan rõ ràng: những thanh thiếu niên cảm thấy cha mẹ thường xuyên ưu tiên điện thoại hơn các cuộc trò chuyện trực tiếp có xu hướng đạt điểm cao hơn trong các thang đo về sự bất an và lo lắng trong các mối quan hệ.

Theo Grant, quy mô của hiện tượng này lớn hơn nhiều so với những gì ông từng nghĩ. Ông cho rằng thế hệ Millennials – những người trưởng thành cùng sự bùng nổ của Internet và hiện đang bước vào giai đoạn làm cha mẹ – có thể dễ bị phụ thuộc vào các thiết bị số hơn các thế hệ trước, từ đó vô tình tạo ra tác động tiêu cực đối với con cái.

Hiện tượng này thậm chí đã có một thuật ngữ riêng trong tiếng Anh: phubbing – sự kết hợp giữa “phone” (điện thoại) và “snubbing” (phớt lờ), dùng để mô tả hành vi bỏ qua người đối diện để tập trung vào điện thoại.

Theo Walter Jones, đại diện nền tảng Mobile-Free Adolescence, nhiều trẻ em cho biết các em thường phải lặp lại câu nói nhiều lần vì cha mẹ không thực sự lắng nghe. Một số em cảm thấy như đang cạnh tranh với chính chiếc điện thoại để giành lấy sự chú ý từ những người thân yêu nhất trong gia đình.

Các chuyên gia cảnh báo rằng khi tình trạng này kéo dài, trẻ có thể hình thành cảm giác bị xem nhẹ hoặc không đủ quan trọng, từ đó ảnh hưởng đến cách các em xây dựng lòng tự tin và các mối quan hệ trong tương lai.

Cai nghiện điện thoại: Trách nhiệm không thể bỏ qua của cha mẹ

Trong những năm gần đây, tác hại của việc trẻ em tiếp xúc quá nhiều với màn hình đã được chứng minh qua hàng loạt nghiên cứu. Hiệp hội Nhi khoa Tây Ban Nha khuyến nghị trẻ dưới 6 tuổi không nên tiếp xúc với màn hình, trong khi trẻ từ 7 đến 12 tuổi chỉ nên sử dụng tối đa một giờ mỗi ngày, bao gồm cả thời gian học tập.

Một phân tích tổng hợp dựa trên dữ liệu của khoảng 300.000 trẻ em cũng cho thấy những trẻ sử dụng thiết bị điện tử nhiều hơn ở tuổi lên 5 thường gặp nhiều vấn đề hơn về nhận thức và hành vi khi lên 7 tuổi.

Bên cạnh đó, điện thoại thông minh còn là cánh cửa dẫn trẻ đến với mạng xã hội, nội dung độc hại hoặc thậm chí các hoạt động vi phạm pháp luật trên môi trường trực tuyến. Đây là lí do nhiều quốc gia đang cân nhắc siết chặt việc trẻ vị thành niên sử dụng mạng xã hội.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc chỉ tập trung kiểm soát trẻ là chưa đủ. Trẻ học hỏi thông qua quan sát nhiều hơn là những lời dạy bảo. Nếu cha mẹ liên tục kiểm tra tin nhắn, lướt mạng xã hội hoặc trả lời công việc trong mọi hoàn cảnh, trẻ sẽ coi đó là hành vi bình thường.

Diego Hidalgo, nhà sáng lập phong trào Off Movement, một sáng kiến nhằm giảm sự phụ thuộc vào công nghệ cho rằng trẻ em luôn quan sát những người đóng vai trò hình mẫu trong cuộc sống của chúng. Khi chứng kiến cha mẹ thường xuyên mất tập trung và không dành sự chú ý trọn vẹn cho người thân, trẻ rất dễ tái tạo chính hành vi đó trong tương lai.

Điều đáng lo ngại là điện thoại thông minh mới chỉ thực sự phổ biến trong hơn một thập kỷ qua. Năm 2013 là lần đầu tiên doanh số smartphone vượt điện thoại truyền thống. Điều đó đồng nghĩa xã hội vẫn đang trong giai đoạn đầu tìm hiểu những hệ lụy lâu dài của cuộc sống gắn liền với màn hình.

Tiến sĩ Grant nhớ lại một câu chuyện khiến ông suy nghĩ rất nhiều. Một đồng nghiệp của ông, là nhà tâm lí học lâm sàng, từng kể rằng con gái đã hỏi: “Mẹ yêu điện thoại hơn yêu con phải không?”. Câu hỏi đơn giản ấy khiến người mẹ hoàn toàn sững sờ.

Theo các chuyên gia, giải pháp không nằm ở việc cấm hoàn toàn công nghệ mà là xây dựng những quy tắc sử dụng lành mạnh trong gia đình. Một trong những khuyến nghị phổ biến là đặt điện thoại ở một vị trí cố định trong nhà thay vì luôn mang theo bên mình. Điều này giúp giảm sự cám dỗ phải liên tục kiểm tra thông báo.

Ngoài ra, các bữa ăn gia đình nên trở thành khoảng thời gian không có màn hình. Đây là cơ hội để các thành viên trò chuyện, chia sẻ và duy trì kết nối cảm xúc mà không bị gián đoạn bởi tin nhắn hay mạng xã hội.

Các chuyên gia cũng khuyến khích thiết lập những khoảng thời gian hoàn toàn dành cho tương tác trực tiếp giữa các thành viên trong gia đình. Trong phần lớn trường hợp, mọi thông báo đều có thể chờ đợi. Nếu có tình huống thực sự khẩn cấp, người khác hoàn toàn có thể gọi điện thay vì gửi tin nhắn.

Trong cuộc chiến bảo vệ trẻ em trước những tác động tiêu cực của công nghệ, điện thoại không chỉ là vấn đề của trẻ. Nghiên cứu mới cho thấy cha mẹ cũng cần nhìn lại chính thói quen của mình. Bởi đôi khi, điều trẻ cần nhất không phải là một thiết bị mới hay một ứng dụng giáo dục hiện đại, mà đơn giản chỉ là sự chú ý trọn vẹn từ những người thân yêu nhất.