Chatbot AI quá thông minh và cảm xúc sẽ làm thui chột tình yêu và hôn nhân

Trong vài năm trở lại đây, sự phát triển của AI tạo sinh đã tạo ra một xu hướng mới trên toàn cầu: Chatbot AI không chỉ trả lời câu hỏi mà còn trở thành người bạn tâm sự, cố vấn và thậm chí là "người yêu" của nhiều người dùng.

Mối lo chatbot AI thay thế các mối quan hệ thực và làm giảm tỉ lệ sinh

Theo nhiều chuyên gia, ngày càng nhiều thanh niên, đặc biệt là phụ nữ trẻ, dành nhiều thời gian trò chuyện với các chatbot AI được thiết kế có tính cách giống con người. Họ chia sẻ những tâm tư, áp lực trong cuộc sống, những vấn đề cá nhân và dần hình thành sự gắn bó về mặt cảm xúc với các hệ thống này.

Chính phủ Trung Quốc thậm chí còn cho rằng nếu xu hướng này tiếp tục lan rộng, nó có thể tác động tiêu cực đến tỉ lệ kết hôn và sinh con vốn đang giảm mạnh trong nhiều năm qua. Vì vậy, Bắc Kinh gần đây đã ban hành các quy định mới nhằm hạn chế cái mà họ gọi là "sự phụ thuộc cảm xúc" vào AI.

Các quy định tập trung vào những chatbot được xây dựng như bạn tâm giao hoặc được thiết kế với cá tính, cách giao tiếp và hành vi giống con người. Theo giới quan sát, động lực quan trọng phía sau các chính sách này là cuộc khủng hoảng nhân khẩu học mà Trung Quốc đang phải đối mặt. Tỉ lệ sinh của nước này liên tục giảm kể từ năm 2016, trong khi số lượng các cặp kết hôn cũng giảm trong chín năm liên tiếp.

Matt Sheehan, chuyên gia nghiên cứu về công nghệ và chính sách Trung Quốc, đặt ra một giả định đáng chú ý: Điều gì sẽ xảy ra nếu chỉ trong vài năm tới có tới hàng chục triệu phụ nữ Trung Quốc coi chatbot AI là bạn đời và không còn nhu cầu tìm kiếm một mối quan hệ ngoài đời thực?

Theo ông, đây chính là kịch bản mà chính phủ Trung Quốc muốn ngăn chặn. Không chỉ lo ngại về dân số, Bắc Kinh còn cho rằng việc quá gắn bó với chatbot AI có thể tạo ra nhiều hệ lụy tâm lí, khiến người dùng dần rút lui khỏi các mối quan hệ xã hội và thị trường hôn nhân. Do đó, mục tiêu của chính phủ không chỉ là kiểm soát AI mà còn khuyến khích người dân xây dựng những mối quan hệ thực sự với con người.

Chatbot AI mang lại lợi ích nhưng cũng đặt ra nhiều câu hỏi xã hội

Không chỉ Trung Quốc, nhiều quốc gia cũng bắt đầu quan tâm đến những tác động xã hội của chatbot AI. Lee Chambers, nhà sáng lập tổ chức Male Allies UK, cho rằng nhiều thanh thiếu niên ngày nay cảm thấy chatbot thấu hiểu mình hơn cả cha mẹ hoặc bạn bè. Ông đặc biệt lo ngại đối với nam giới trẻ tuổi.

Theo Chambers, nếu một chàng trai học cách trò chuyện với phụ nữ chủ yếu thông qua chatbot, vốn luôn kiên nhẫn, không phản đối và gần như luôn đồng tình với người dùng, họ có thể hình thành những kì vọng thiếu thực tế về các mối quan hệ ngoài đời.

Điều này khiến kĩ năng giao tiếp và khả năng xây dựng các mối quan hệ lành mạnh bị ảnh hưởng. Tại Trung Quốc, các chuyên gia xã hội học cũng nhìn nhận vấn đề ở góc độ khác.

Nhà xã hội học Leta Hong Fincher, người nghiên cứu vai trò của phụ nữ trong xã hội Trung Quốc, cho rằng chính phủ nước này coi tỉ lệ sinh thấp là mối đe dọa đối với tăng trưởng kinh tế và ổn định chính trị.

Theo bà, thay vì chỉ xem việc phụ nữ được học hành nhiều hơn là một bước tiến của xã hội, Bắc Kinh ngày càng nhấn mạnh vai trò truyền thống của phụ nữ trong gia đình với tư cách là người vợ và người mẹ.

Trong hoàn cảnh đó, sự phổ biến của chatbot AI càng khiến chính phủ lo ngại vì có thể làm giảm động lực kết hôn của giới trẻ. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cũng cho rằng chatbot AI không phải là nguyên nhân duy nhất khiến tỉ lệ sinh giảm.

Chi phí nhà ở tăng cao, áp lực công việc, chi phí nuôi dạy con, cùng sự thay đổi trong quan niệm về hôn nhân và cuộc sống cá nhân mới là những yếu tố có ảnh hưởng sâu rộng hơn. Thực tế cũng cho thấy việc ngừng cung cấp chatbot AI có thể gây ra những tác động tâm lí đáng kể đối với một số người dùng.

Một trường hợp từng thu hút sự chú ý là Yu Miao, 27 tuổi, sống tại tỉnh Chiết Giang. Cô mô tả chatbot AI của mình là "người yêu, bạn bè và cả người thân trong gia đình". Khi biết ByteDance sẽ ngừng cung cấp dịch vụ này để tuân thủ các quy định mới, Yu Miao rơi vào trạng thái suy sụp nghiêm trọng, thậm chí phải nghỉ việc. Câu chuyện đó cho thấy chatbot AI không còn đơn thuần là một công cụ công nghệ mà đã trở thành một phần trong đời sống cảm xúc của một bộ phận người dùng.

Điều này đặt ra bài toán khó cho các nhà quản lí. Một mặt, AI có thể giúp giảm cảm giác cô đơn, hỗ trợ sức khỏe tinh thần và mang lại sự an ủi cho những người gặp khó khăn trong giao tiếp xã hội. Mặt khác, nếu sự gắn bó với chatbot thay thế hoàn toàn các mối quan hệ giữa người với người, những tác động lâu dài đối với cấu trúc gia đình, thị trường lao động và nhân khẩu học có thể rất sâu rộng.