Chiến lược tài chính toàn diện: Khi công nghệ tái định nghĩa bình đẳng kinh tế
Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 được ban hành đã chính thức đặt nền móng cho một chương mới của nền kinh tế số Việt Nam.
Chiến lược tài chính toàn diện: Những cột mốc tham vọng và tư duy phát triển mới
Quyết định số 928/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 được ban hành đã chính thức đặt nền móng cho một chương mới của nền kinh tế số Việt Nam.
Trong cuộc đua đưa dịch vụ tài chính phủ kín đến 95% dân số, công nghệ tài chính (Fintech) không còn là một lựa chọn bổ sung, mà đã trở thành xung lực cốt lõi, bước chuyển hóa mang tính quyết định để đưa các mục tiêu vĩ mô từ trang giấy chạm đến đời sống thực tế.
Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 tiếp tục khẳng định một triết lý nhất quán nhưng có sự nâng cấp mạnh mẽ về mặt công nghệ: "Lấy đối tượng của tài chính toàn diện làm trung tâm, lấy công nghệ hiện đại, đổi mới sáng tạo làm thành tố quan trọng thúc đẩy".
Mục tiêu cụ thể đến năm 2030 được định vị bằng những con số vô cùng thách thức: 95% dân số từ 15 tuổi trở lên sở hữu tài khoản giao dịch; giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đạt tốc độ tăng trưởng bứt phá, phấn đấu gấp 30 lần quy mô GDP; ít nhất 30% người trưởng thành có tiền gửi tiết kiệm tại các tổ chức tín dụng; và dư nợ nông nghiệp, nông thôn đạt khoảng 25% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.
Nhìn vào hệ chỉ số này, giới quan sát nhận định đây không đơn thuần là sự mở rộng quy mô thương mại của ngành ngân hàng, mà là một cuộc cách mạng về hạ tầng an sinh và bình đẳng cơ hội kinh tế. Nhóm đối tượng ưu tiên được gọi tên rõ ràng trong chiến lược bao gồm người dân nông thôn, vùng sâu vùng xa, hộ nghèo và các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs).
Đây vốn là những phân khúc khách hàng "dưới chuẩn" hoặc nằm ngoài tầm với của hệ thống chi nhánh vật lý truyền thống do rào cản về chi phí vận hành. Khi trục trung tâm của chiến lược dịch chuyển sang công nghệ, khoảng cách địa lý và ranh giới thu nhập sẽ dần bị xóa nhòa, mở ra cơ hội tiếp cận công bằng cho mọi thành phần trong nền kinh tế.
Trao đổi với phóng viên Một Thế Giới, TS Nguyễn Thanh Mai (Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, công nghệ định danh điện tử (eKYC) kết hợp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư thông qua ứng dụng VNeID và căn cước công dân gắn chip đã làm thay đổi hoàn toàn cuộc chơi
Quy trình mở tài khoản từ chỗ mất vài ngày với hàng loạt giấy tờ phức tạp, nay được rút gọn trong vòng chưa đầy ba phút ngay trên một chiếc điện thoại thông minh giá rẻ. Việc giảm thiểu chi phí cận biên về mức gần như bằng không cho mỗi tài khoản mới chính là cơ sở để các giải pháp Fintech thẩm thấu sâu vào đời sống của người dân vùng sâu, vùng xa, biến chiếc điện thoại di động thành một "ngân hàng bỏ túi" thực thụ.
Sự chuyển dịch mang tính chiến lược này đang âm thầm làm thay đổi phương thức sinh kế của hàng triệu nông dân.
Chị Vàng Thị Mai, chủ một hợp tác xã dệt thổ cẩm tại huyện biên giới Simacai (Lào Cai), chia sẻ rằng trước đây, mỗi chuyến đi thanh toán tiền nguyên liệu hay nhận tiền hàng dưới xuôi đều gắn liền với hàng chục cây số đường rừng và nỗi lo thường trực về rủi ro tiền mặt.
Giờ đây, với sự hiện diện của các mã QR và ví điện tử được các doanh nghiệp công nghệ tài chính đưa về tận bản, dòng vốn luân chuyển của hợp tác xã đã được kích hoạt tức thì. Khách hàng ở các đô thị lớn chỉ cần một thao tác quét mã, dòng tiền lập tức đổ về tài khoản của người làm nghề, giúp họ tái quay vòng vốn nhanh chóng mà không còn phụ thuộc vào khoảng cách địa lý.
Một trong những chỉ tiêu cân não nhất của Chiến lược 2026 - 2030 là đưa dư nợ nông nghiệp nông thôn đạt 25% và khơi thông dòng vốn cho ít nhất 300.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs). Đây là khu vực vốn dĩ luôn khát vốn nhưng lại khó tiếp cận tín dụng ngân hàng nhất do thiếu tài sản thế chấp và hệ thống báo cáo tài chính không đạt chuẩn. Fintech bước vào không gian này với tư cách là người tái định nghĩa khái niệm "uy tín tín dụng".
Dưới sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là thế hệ Agentic AI (AI tự chủ) và công nghệ phân tích dữ liệu lớn (Big Data), các nền tảng Fintech hiện nay có khả năng xây dựng các mô hình chấm điểm tín dụng thay thế.
Thay vì nhìn vào sổ đỏ hay báo cáo kiểm toán, AI sẽ phân tích hành vi dòng tiền giao dịch hằng ngày, lịch sử thanh toán hóa đơn điện nước, cước viễn thông, hay doanh số bán hàng trên các sàn thương mại điện tử để phác họa năng lực tài chính thực tế của đối tượng đi vay.
Hệ thống đánh giá tự động này đã cứu sống không ít doanh nghiệp trong các giai đoạn ngặt nghèo của thị trường. Ông Trần Đình Huân - Giám đốc một startup logistics quy mô nhỏ tại Gia Lâm (Hà Nội) - thừa nhận, đối với các doanh nghiệp vận tải nhỏ, cơ hội kinh doanh thường xuất hiện và biến mất trong vòng vài tiếng đồng hồ. Nếu tuân theo quy trình thẩm định truyền thống kéo dài từ một đến hai tuần, doanh nghiệp chắc chắn sẽ mất hợp đồng.
Việc các nền tảng công nghệ kết nối dữ liệu trực tiếp với ngân hàng để phê duyệt hạn mức tín dụng lưu động lên tới hàng trăm triệu đồng hoàn toàn trực tuyến trong vòng hai giờ đã mở ra một kênh tiếp cận vốn linh hoạt chưa từng có cho khối kinh tế tư nhân quy mô nhỏ.
Rào cản an ninh mạng và thách thức từ nhận thức số
Dù bức tranh Fintech mang lại nhiều gam màu lạc quan, hành trình hiện thực hóa Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 tuyệt đối không phải là một con đường trải đầy hoa hồng. Tốc độ chuyển đổi số càng nhanh, biên độ tổn thương của hệ thống trước các làn sóng tội phạm công nghệ cao càng lớn.
Nhìn nhận về thách thức này, giới chuyên gia khuyến nghị rằng nếu Fintech đi nhanh về mặt giải pháp kỹ thuật, thì hành lang pháp lý và công tác giáo dục tài chính phải đi chắc về mặt nền tảng. Việc thúc đẩy tài chính toàn diện không thể chỉ dừng lại ở chỉ số số lượng tài khoản được mở, mà phải đo lường bằng tỷ lệ tài khoản hoạt động an toàn và an toàn.
Do đó, một chiến dịch đồng bộ về "Công dân số" và giáo dục tài chính quốc gia cần phải được triển khai song song. Các doanh nghiệp Fintech buộc phải nâng cấp hàng rào kỹ thuật, áp dụng nghiêm ngặt các bộ giải pháp bảo mật sinh trắc học sâu, đồng thời đơn giản hóa giao diện cảnh báo rủi ro.
Chỉ khi người dân được trang bị đầy đủ kiến thức để tự bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhận diện được các ứng dụng lừa đảo, thì hệ sinh thái tài chính toàn diện của Việt Nam mới có thể phát triển bền vững trên một nền tảng an toàn và tin cậy tuyệt đối.
