'Chiêu' có thể giúp doanh nghiệp vượt qua mức thuế bổ sung 12,5%

Dệt may Việt Nam đang đứng trước bài toán khó: tiếp tục khai thác thị trường Mỹ với sức mua lớn nhưng đối mặt rủi ro thuế quan, hay chuyển hướng sang những thị trường có mức thuế thuận lợi hơn nhưng yêu cầu tiếp cận ngày càng khắt khe.

Theo Tiến sĩ Huỳnh Thanh Điền (chuyên gia tài chính), thị trường châu Âu vẫn là một lựa chọn đáng quan tâm, song việc đưa hàng vào khu vực này không dễ dàng, ngay cả khi lợi thế thuế quan được cải thiện. Doanh nghiệp còn phải đáp ứng những yêu cầu về tiêu chuẩn sản phẩm, môi trường, trách nhiệm xã hội và tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Trong tình hình đó, Mỹ vẫn giữ vai trò quan trọng đối với doanh nghiệp dệt may Việt Nam. Theo ông Điền, đây vẫn là thị trường tương đối dễ tiếp cận hơn một số thị trường khác, dù thuế quan cao. Vấn đề lớn hiện giờ là doanh nghiệp phải đối diện nguy cơ chịu mức thuế bổ sung 12,5% liên quan đến Mục 301, cao hơn mức 10% so với một số quốc gia cạnh tranh.

WRAP giúp dệt may Việt Nam vượt qua bài test Mục 301?

Tại hội thảo "Xây dựng chuỗi cung ứng dệt may bền vững trong bối cảnh biến động địa chính trị và thuế quan" ngày 15/10, bà Nguyễn Thị Thủy, chuyên gia dịch vụ chuỗi cung ứng Tập đoàn SGS Việt Nam (tổ chức hàng đầu thế giới về kiểm định, thử nghiệm, giám định và chứng nhận chất lượng có trụ sở chính tại Thụy Sĩ) giới thiệu một số nền tảng có thể giúp doanh nghiệp chứng minh sự tuân thủ các tiêu chuẩn và giảm rủi ro khi xuất khẩu.

Riêng với vấn đề lao động, bà Thủy nhấn mạnh vào WRAP- chương trình đánh giá và chứng nhận liên quan đến trách nhiệm xã hội trong sản xuất, với các nguyên tắc bao gồm điều kiện lao động, an ninh, tính minh bạch và những yêu cầu khác trong hoạt động của nhà máy. Theo bà, chương trình có thể hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng hồ sơ chứng minh mức độ tuân thủ, đặc biệt đối với vấn đề lao động cưỡng bức đang được quan tâm tại thị trường Mỹ.

Bà Thủy thông tin hiện có 637 doanh nghiệp thuộc các ngành dệt may và da giày tham gia chương trình WRAP năm 2026 và được cấp giấy chứng nhận là đáp ứng đầy đủ và tuân thủ lao động theo Mục 301. Con số này cho thấy các chương trình đánh giá và chứng nhận trách nhiệm xã hội đang được quan tâm trong cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu.

Theo bà Thủy, doanh nghiệp thực hiện đánh giá WRAP và đáp ứng yêu cầu có thể được cấp chứng nhận về mức độ tuân thủ các tiêu chuẩn lao động liên quan. Hồ sơ này được kì vọng hỗ trợ quá trình chứng minh nguồn gốc, điều kiện sản xuất và việc không sử dụng lao động cưỡng bức khi hàng hóa làm thủ tục nhập khẩu vào Mỹ.

Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận này là chuyển từ việc xử lí rủi ro sau khi phát sinh sang chủ động xây dựng bằng chứng tuân thủ ngay tại nhà máy. Thay vì chỉ cam kết bằng văn bản, doanh nghiệp cần tổ chức dữ liệu, lưu giữ hồ sơ và chuẩn hóa quy trình để chứng minh điều kiện lao động trong thực tế.

Nếu được phía Mỹ công nhận trong cơ chế xử lí phù hợp, bộ hồ sơ này có thể giúp doanh nghiệp giảm nguy cơ bị xem là không đáp ứng yêu cầu về lao động cưỡng bức. Đây là lợi ích quan trọng, bởi những nghi vấn liên quan đến điều kiện lao động có thể kéo theo việc kiểm tra, xác minh và gây gián đoạn hoạt động xuất khẩu.

Dù vậy, cần phân biệt rõ giữa chứng nhận tuân thủ và quyền được miễn thuế. Bà Thủy trình bày rằng doanh nghiệp có chứng nhận WRAP phù hợp có thể xuất trình hồ sơ để hàng hóa được xem xét không chịu mức thuế bổ sung liên quan đến lao động cưỡng bức. Tất nhiên, để biến khả năng này thành lợi ích thực tế, doanh nghiệp cần xác định chính xác loại chứng nhận được chấp nhận, phạm vi áp dụng, thủ tục khai báo và cơ quan có thẩm quyền xác nhận. Nói cách khác, WRAP có thể là công cụ hỗ trợ chứng minh sự tuân thủ, mở thêm một con đường chủ động tránh mức thuế do Mục 301 quy định.

Không chỉ cần chứng nhận, doanh nghiệp phải minh bạch toàn chuỗi

Ngay cả khi WRAP tạo ra một cơ chế thuận lợi hơn cho việc chứng minh tuân thủ lao động, doanh nghiệp dệt may cũng không thể chỉ tập trung vào một chứng nhận để giải quyết toàn bộ rủi ro xuất khẩu. Những yêu cầu về môi trường, phát thải carbon, trách nhiệm xã hội và truy xuất dữ liệu ngày càng liên kết chặt chẽ với nhau trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bà Thủy giới thiệu một số chương trình và nền tảng đánh giá khác, trong đó có Higg FEM về quản lí môi trường tại cơ sở sản xuất và SBTi, hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính. Theo bà, việc sử dụng những nền tảng phù hợp giúp doanh nghiệp hệ thống hóa dữ liệu, đáp ứng yêu cầu của khách hàng và hạn chế tình trạng phải trải qua nhiều đợt đánh giá trùng lặp.

Một số nền tảng có thể sử dụng miễn phí, trong khi những chương trình khác phát sinh chi phí tùy theo thị trường và yêu cầu của từng khách hàng. Doanh nghiệp vì thế cần lựa chọn công cụ dựa trên nhu cầu thực tế, thay vì chạy theo càng nhiều chứng nhận càng tốt.

Lợi ích lớn hơn nằm ở việc chuẩn hóa cách quản trị. Khi dữ liệu về lao động, môi trường và hoạt động sản xuất được tổ chức nhất quán, doanh nghiệp có thể chủ động cung cấp bằng chứng cho khách hàng, rút ngắn thời gian chuẩn bị hồ sơ và giảm chi phí đánh giá lặp lại. Đây cũng là nền tảng để ứng phó khi các thị trường xuất khẩu tăng cường kiểm soát trách nhiệm trong chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ nguồn lực để triển khai cùng lúc nhiều chương trình. Các nhà máy cần xác định thị trường mục tiêu, yêu cầu của khách hàng và rủi ro pháp lí ưu tiên để phân bổ chi phí hợp lí. Với những doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào đơn hàng Mỹ, việc làm rõ cơ chế áp dụng WRAP đối với các yêu cầu liên quan đến lao động cưỡng bức cần được đặt lên hàng đầu.

Về phía ngành, hiệp hội và các đơn vị tư vấn có thể hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật quy định, giải thích quy trình đánh giá và chuẩn hóa danh mục hồ sơ. Quan trọng hơn, doanh nghiệp cần được hướng dẫn cách xác minh hiệu lực của chứng nhận với nhà nhập khẩu và cơ quan chức năng, tránh đầu tư vào một chương trình nhưng vẫn không đạt điều kiện pháp lí để hưởng lợi.

WRAP vì vậy có thể mở ra một hướng tiếp cận đáng cân nhắc cho ngành dệt may Việt Nam trước sức ép từ Mục 301 dù đây không phải là chìa khóa vạn năng bảo đảm miễn thuế. Giá trị thực sự của chứng nhận chỉ được xác lập khi tiêu chuẩn được thực hiện tại nhà máy, dữ liệu đủ minh bạch và cơ chế công nhận của Mỹ được xác nhận rõ ràng.

Với doanh nghiệp xuất khẩu, mục tiêu không đơn thuần là sở hữu một tấm chứng chỉ, mà là xây dựng năng lực chứng minh sự tuân thủ một cách đáng tin cậy và nhất quán.