Chính phủ quyết liệt thúc đẩy phát triển chip bán dẫn chuyên dụng

Ngày 10/9/2026, Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn phối hợp cùng Cục Công nghiệp công nghệ thông tin đã tổ chức hội thảo “Thách thức và giải pháp thúc đẩy phát triển chip bán dẫn chuyên dụng tại Việt Nam”. Sự kiện quy tụ nhiều chuyên gia, lãnh đạo các cơ quan quản lí và các tập đoàn công nghệ lớn trong và ngoài nước như Tập đoàn Geleximco, Tập đoàn Qualcomm. Hội thảo tập trung thảo luận các giải pháp đồng bộ nhằm tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy ngành công nghiệp bán dẫn tự chủ công nghệ trong giai đoạn phát triển mới.

Tầm quan trọng chiến lược của ngành công nghiệp bán dẫn

Bán dẫn đã trở thành nền tảng cốt lõi của kinh tế hiện đại và nhiều ngành công nghiệp mũi nhọn. Năng lực về công nghiệp bán dẫn không chỉ quyết định sức cạnh tranh của doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành an toàn của hạ tầng thiết yếu, mức độ tự chủ công nghệ, sự phát triển kinh tế và năng lực bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia. Trong bức tranh đó, các sản phẩm vi mạch chuyên dụng giữ một vị trí đặc biệt quan trọng.

Theo các chuyên gia tại hội thảo, chip chuyên dụng là các vi mạch được thiết kế theo một bài toán cụ thể, tối ưu cho một nhóm chức năng, môi trường vận hành và yêu cầu xác định. Khác với chip thông dụng, giá trị của dòng sản phẩm này nằm ở khả năng giải quyết chính xác yêu cầu của sản phẩm và ngành sử dụng. Các ứng dụng thực tế rất đa dạng như chip AI cho camera tại biên xử lí hình ảnh nhanh và tiết kiệm điện, chip điều khiển UAV hoặc robot đòi hỏi độ tin cậy cao, chip công suất chịu nhiệt độ khắc nghiệt, hay chip bảo mật tạo gốc tin cậy từ phần cứng.

Việt Nam đã xác định rõ hướng đi này thông qua nhiều chủ trương và văn bản pháp lí quan trọng. Cụ thể, Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí đột phá chiến lược, yêu cầu từng bước làm chủ công nghệ bán dẫn. Quyết định số 1018/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn 2050 đã lựa chọn công thức C=SET+1, trong đó chữ S đại diện cho Specialized (chip chuyên dụng). Tiếp đó, Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg xác định công nghệ chip bán dẫn và các sản phẩm chip chuyên dụng là nhóm công nghệ, sản phẩm chiến lược cần ưu tiên phát triển.

Lựa chọn này hoàn toàn phù hợp với thực tiễn khi Việt Nam đã hình thành đội ngũ thiết kế chip, có ngành điện tử phát triển mạnh và sở hữu thị trường tiêu thụ lớn trong các lĩnh vực viễn thông, AI, ô tô điện, năng lượng hay chuyển đổi số.

Những "nút thắt" cản trở sự phát triển

Dù cơ hội mở ra rất lớn, khoảng cách từ một bản thiết kế trên giấy đến sản phẩm thương mại thực tế vẫn còn rất xa. Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, chỉ ra rằng khó khăn lớn nhất trong ngành công nghiệp bán dẫn hiện nay là chi phí nghiên cứu và phát triển quá cao. Doanh nghiệp muốn thiết kế chip phải tiếp cận các bộ công cụ EDA và thư viện IP bản quyền đắt đỏ. Chỉ riêng khâu sản xuất thử (tape-out) đã tiêu tốn hàng triệu USD và luôn tiềm ẩn rủi ro kĩ thuật.

Bên cạnh đó, hệ sinh thái công nghiệp phụ trợ của Việt Nam chưa hoàn chỉnh. Thiếu sự đồng bộ từ khâu chế tạo, đóng gói, kiểm thử đến chứng nhận chất lượng. Các doanh nghiệp có đơn hàng nhỏ rất khó tiếp cận dịch vụ đóng gói, kiểm thử quốc tế với mức chi phí hợp lí. Hơn nữa, sau khi có mẫu chip, quá trình hoàn thiện phần mềm, bo mạch, đánh giá độ tin cậy và tích hợp vào sản phẩm đòi hỏi nhiều thời gian cùng nguồn lực lớn.

Một thách thức mang tính vòng luẩn quẩn là "bài toán con gà - quả trứng". Doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc gọi vốn đầu tư khi chưa có khách hàng đầu tiên; ngược lại, khách hàng cũng không sẵn sàng đặt mua nếu con chip chưa được kiểm chứng hiệu năng trên thực tế. Vòng luẩn quẩn này khiến nhiều dự án tâm huyết phải dừng lại ở giai đoạn nghiên cứu. Đồng thời, sự thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao như kĩ sư thiết kế, kiểm thử và chuyên gia vật liệu cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về chiến lược đào tạo dài hạn.

Giải pháp kiến tạo thị trường và tháo gỡ khó khăn

Để giải quyết triệt để các điểm nghẽn, giải pháp trọng tâm là xây dựng hệ sinh thái hoàn chỉnh thay vì hỗ trợ đơn lẻ từng doanh nghiệp. Bộ Khoa học và Công nghệ đang hoàn thiện hồ sơ trình Thủ tướng Chính phủ ban hành danh mục khoảng 20 nhóm chip chuyên dụng được Nhà nước ưu tiên đặt hàng. Danh mục này tập trung vào các lĩnh vực như AI, điện toán biên, viễn thông thế hệ mới, cảm biến, IoT, điện tử công suất và bảo mật phần cứng, qua đó tạo tín hiệu thị trường rõ ràng cho hoạt động đầu tư nghiên cứu.

Nhà nước cũng định hướng xây dựng chương trình hỗ trợ xuyên suốt từ khâu nghiên cứu, thiết kế, sản xuất thử, đo kiểm đến thương mại hóa. Thay vì chỉ tài trợ đơn thuần, chính sách mới hướng tới việc chia sẻ rủi ro với doanh nghiệp trong giai đoạn đầu và quản lí theo các mốc kết quả kĩ thuật cụ thể.

Một bước đột phá mang tính chiến lược là sử dụng các dự án đầu tư công, chương trình chuyển đổi số quốc gia và hạ tầng trọng điểm làm "khách hàng đầu tiên" cho sản phẩm nội địa. Song song với đó, hệ thống tiêu chuẩn, phòng thử nghiệm và cơ chế chứng nhận chất lượng sẽ được củng cố để nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm.

Thúc đẩy hợp tác quốc tế, mở rộng chiến lược R&D và vai trò của hạ tầng dùng chung

Tại hội thảo, các đại biểu thống nhất rằng trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, không một quốc gia nào có thể tự chủ hoàn toàn nếu đứng độc lập. Tự chủ chính là việc làm chủ các khâu quyết định như kiến trúc hệ thống, thiết kế, xác minh, dữ liệu kiểm thử và quyền chủ động lựa chọn đối tác cung ứng.

Bà An Chen, Phó Chủ tịch phụ trách Công nghệ và R&D của Qualcomm, khẳng định tập đoàn công nghệ này đang tiến hành mở rộng mạnh mẽ các Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển (R&D) tại Việt Nam. Định hướng chiến lược của Qualcomm không dừng lại ở các hoạt động gia công đơn thuần mà hướng tới việc giải quyết bài toán cốt lõi: kết hợp chặt chẽ bốn lĩnh vực trọng yếu gồm trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ bán dẫn, phát triển phần mềm và kĩ thuật hệ thống.

Bà An Chen nhấn mạnh rằng Qualcomm đặt mục tiêu đồng hành cùng Việt Nam trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, giúp đội ngũ kĩ sư trong nước làm chủ trọn vẹn chu trình thiết kế vi mạch khép kín (end-to-end). Quá trình này sẽ trải dài từ khâu Front-end bao gồm thiết kế kiến trúc và logic, cho đến khâu Back-end bao gồm thực hiện layout và tape-out, qua đó tạo tiền đề vững chắc hướng tới năng lực tự chủ thiết kế các dòng vi mạch SoC (System on a Chip) phức tạp trong tương lai.

Bên cạnh sự tham gia của các tập đoàn quốc tế, các tập đoàn kinh tế trong nước cũng tích cực định hình chuỗi giá trị. Tập đoàn Geleximco đang xúc tiến thủ tục đầu tư xây dựng nhà máy sản xuất chip hiện đại tại Hưng Yên, dự kiến chính thức khởi công vào tháng 11/2026 và đưa các sản phẩm thương mại ra thị trường vào đầu năm 2028. Doanh nghiệp này cam kết sẽ ưu tiên thử nghiệm và tích hợp các dòng vi mạch điều khiển, cảm biến cũng như chip công suất do chính đội ngũ kỹ sư Việt Nam thiết kế vào các dòng xe điện và hệ sinh thái công nghiệp của tập đoàn, qua đó giải quyết triệt để bài toán đầu ra cho sản phẩm nội địa.

Về phía cơ quan hỗ trợ chuyên môn, Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn đóng vai trò hạt nhân trong việc điều phối hạ tầng dùng chung. Hạ tầng này bao gồm hệ thống công cụ EDA tiên tiến, các thư viện IP bản quyền, phòng thí nghiệm chuẩn hóa, hỗ trợ rà soát thiết kế trước khi đưa đi sản xuất thử, tổ chức các đợt chế tạo đa dự án (MPW) cũng như kết nối mạng lưới doanh nghiệp thiết kế với các đơn vị chế tạo và đóng gói.

Với sự vào cuộc quyết liệt của Chính phủ, các bộ ngành, sự cam kết đồng hành lâu dài từ các tập đoàn công nghệ toàn cầu như Qualcomm, sự dấn thân của các doanh nghiệp trong nước như Geleximco cùng nỗ lực nội sinh mạnh mẽ, ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đang đứng trước những thời cơ lịch sử để bứt phá, vượt qua mọi điểm nghẽn, gia tăng hàm lượng giá trị nội địa và khẳng định vị thế vững chắc trên bản đồ công nghệ khu vực cũng như quốc tế.