Chính thức thông qua Luật AI, cân bằng giữa an toàn và đổi mới

Chiều 10.12.2025, tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo (AI) với 429/434 đại biểu tán thành.

Việc ban hành Luật AI đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia tiên phong trên thế giới thiết lập khung pháp lý cho lĩnh vực công nghệ có tốc độ phát triển nhanh này.

Lựa chọn mô hình "an toàn mới, phát triển mạnh"

Trong phần báo cáo giải trình, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định sự cần thiết của việc sớm ban hành Luật AI để tạo khuôn khổ pháp lý cho phát triển bền vững và quản trị rủi ro AI.

Việt Nam đã nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và chọn cách tiếp cận độc đáo: "Việt Nam chọn cách tiếp cận kết hợp có chọn lọc, bảo đảm hài hòa cả an toàn và phát triển. An toàn thì cao hơn mức cơ bản của Hàn Quốc nhưng nhẹ hơn và ít thủ tục hơn của châu Âu. Phát triển thì mạnh mẽ như của Nhật Bản. Đây là mô hình phù hợp với điều kiện Việt Nam", Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh.

Luật được xây dựng theo hình thức luật khung ngắn gọn (dài 20 trang với 35 Điều), chỉ quy định nguyên tắc và khuôn khổ chung, còn các nội dung kỹ thuật sẽ được quy định chi tiết tại các nghị định, đảm bảo tính linh hoạt phù hợp với tốc độ đổi mới của công nghệ.

Chỉ điều chỉnh "đầu ra" và giảm mức rủi ro

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của luật là không điều chỉnh mô hình AI. Luật tôn trọng sáng tạo nội bộ của doanh nghiệp và chỉ điều chỉnh đầu ra và hành vi sử dụng AI, cùng với rủi ro gây ra đối với xã hội. Đây là thông lệ quốc tế nhằm bảo đảm không cản trở đổi mới sáng tạo.

Dự thảo đã điều chỉnh, giảm từ 4 xuống còn 3 mức rủi ro (thấp, trung bình và cao), kèm theo một điều khoản về các hành vi bị cấm tuyệt đối, giúp phân tầng quản lý rõ ràng và minh bạch.

Cơ chế hậu kiểm và bồi thường nghiêm ngặt

Đối với các hệ thống AI rủi ro cao, luật áp dụng cơ chế quản lý thông thoáng nhưng nghiêm minh: Doanh nghiệp phải tự chuẩn bị hồ sơ đánh giá an toàn trước khi triển khai nhưng không phải xin phép cơ quan quản lý. Cơ quan quản lý sẽ thực hiện hậu kiểm thông qua hồ sơ này.

Mặc dù AI không được xếp vào nhóm nguồn nguy hiểm cao độ (vì rủi ro từ quyết định chứ không phải vật lý), luật đã bổ sung cơ chế bồi thường nghiêm ngặt để bảo vệ người dân. Theo đó, luật quy định bồi thường toàn bộ thiệt hại và đặt ra trách nhiệm bồi thường ngay cả khi không có lỗi cho các chủ thể liên quan, cùng với chế tài đình chỉ cung cấp dịch vụ. Mức phạt theo doanh thu đã được loại bỏ.

Chính sách thúc đẩy hệ sinh thái AI

Bên cạnh việc quản lý rủi ro, Luật AI còn đưa ra hàng loạt các chính sách thúc đẩy phát triển: phát triển hạ tầng AI và mở rộng tiếp cận dữ liệu dùng chung; hỗ trợ thử nghiệm mô hình mới (sandbox); ưu đãi cho các doanh nghiệp AI, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) ứng dụng công nghệ.

Các chính sách này nhằm mục tiêu hình thành một hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo tự chủ, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Với việc Luật AI được thông qua, Việt Nam đã chính thức thiết lập một hành lang pháp lý vững chắc, hứa hẹn một kỷ nguyên phát triển AI có trách nhiệm và an toàn trong thập kỷ tới.