Chữ kí số: Hạ tầng niềm tin thúc đẩy kinh tế số vùng Đông Nam bộ và ĐBSCL

Trong tiến trình chuyển đổi số (CĐS), chữ kí số (CKS) không chỉ là công cụ kí văn bản điện tử mà còn là một cấu phần của hạ tầng niềm tin số. Tại Hội thảo Phát triển chữ kí số và dịch vụ tin cậy khu vực Đông Nam bộ, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đầu tháng 9 tại Cần Thơ, ông Phạm Quốc Hoàn, Phó giám đốc Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia, nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ phát triển CKS sang xây dựng hệ sinh thái dịch vụ tin cậy.

- Thưa ông Phạm Quốc Hoàn, vì sao cần nhìn nhận CKS rộng hơn một công cụ kĩ thuật và vai trò hiện nay như thế nào?

- Ông Phạm Quốc Hoàn: Khi hoạt động kinh tế - xã hội chuyển từ môi trường thực sang môi trường số, câu hỏi căn bản là làm thế nào các bên có thể tin tưởng nhau khi không gặp trực tiếp. Trong môi trường truyền thống, chúng ta có giấy tờ, chữ kí, con dấu và gặp mặt. Khi chuyển sang môi trường số, cần phương thức tương ứng để xác định danh tính, xác thực chủ thể, bảo đảm tính toàn vẹn dữ liệu và tạo bằng chứng cho giao dịch.

Vì vậy, cần nhìn CKS rộng hơn một công cụ kĩ thuật. CKS và các dịch vụ tin cậy là một phần của hạ tầng niềm tin số, tạo nền tảng để giao dịch điện tử được thực hiện an toàn, xác thực và được các bên công nhận.

Nếu chỉ xem CKS là sản phẩm để kí văn bản thì mới khai thác một phần giá trị. Điều quan trọng là CKS phải được tích hợp vào quy trình nghiệp vụ và nền tảng số. Khi đó, người dân, doanh nghiệp và cơ quan nhà nước có thể thực hiện công việc trên môi trường điện tử mà không phải quay lại quy trình giấy.

Có thể hình dung quá trình phát triển: từ kí trên giấy đến kí trên môi trường số, giao dịch hoàn toàn số và cuối cùng hình thành niềm tin số. Không có niềm tin số thì khó có giao dịch số quy mô lớn; không có giao dịch số quy mô lớn thì kinh tế số khó phát triển.

- Giai đoạn tới cần làm gì để chuyển từ phát triển CKS sang phát triển hệ sinh thái dịch vụ tin cậy?

Ông Phạm Quốc Hoàn: Nếu trước đây tập trung vào chứng thư số và CKS thì giai đoạn tới cần tiếp cận rộng hơn theo hướng hệ sinh thái dịch vụ tin cậy. CKS vẫn là thành phần quan trọng, nhưng phải phát triển đồng bộ xác thực điện tử, dấu thời gian, chứng thư CKS, dấu điện tử và các dịch vụ tin cậy khác.

Mục tiêu cuối cùng không nên chỉ là có bao nhiêu chứng thư số được cấp. Thước đo thực chất phải là có bao nhiêu giao dịch được thực hiện hoàn toàn trên môi trường điện tử; bao nhiêu quy trình giấy được thay thế bằng quy trình số; doanh nghiệp tiết kiệm được bao nhiêu thời gian và chi phí. Đó mới là giá trị của CĐS.

Một yêu cầu quan trọng là làm cho việc sử dụng CKS đơn giản hơn. Người dân và doanh nghiệp không nên phải hiểu công nghệ PKI mới có thể sử dụng. Dịch vụ phải thuận tiện, dễ tiếp cận và gắn với nhu cầu thực tế hiện nay thiết thực.

CKS cần đi sâu vào hợp đồng điện tử, hóa đơn điện tử, giao dịch ngân hàng, bảo hiểm, thuế, hải quan, logistics, thương mại điện tử, quản trị nội bộ; giao dịch giữa doanh nghiệp với chính quyền và giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp. Khi được tích hợp vào quy trình, CKS trở thành công cụ giảm chi phí giao dịch, rút ngắn thời gian xử lí và nâng cao năng lực cạnh tranh.

- Đối với Đông Nam bộ và ĐBSCL, ông kì vọng gì về không gian giao dịch số liên vùng?

Ông Phạm Quốc Hoàn: Đông Nam bộ và ĐBSCL có thế mạnh bổ sung lớn, từ sản xuất công nghiệp, thương mại, tài chính, logistics đến nông nghiệp, thủy sản, xuất khẩu và dịch vụ. Hai khu vực nên hướng tới một không gian giao dịch số liên vùng, trong đó doanh nghiệp, chính quyền, ngân hàng, logistics và thương mại điện tử giao dịch tin cậy.

Hãy hình dung một doanh nghiệp ở Cà Mau, Cần Thơ hay Đồng Nai có thể kí hợp đồng với doanh nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội hoặc đối tác nước ngoài mà không cần in hợp đồng, chuyển phát giấy tờ và gặp trực tiếp. Nếu quy trình được số hóa từ đầu đến cuối, thời gian và chi phí giao dịch giảm, khả năng kết nối thị trường được mở rộng hơn.

Muốn đạt mục tiêu đó, cần mở rộng các tình huống sử dụng CKS; làm cho người sử dụng dễ tiếp cận; đồng thời tạo cơ chế để các bên tin tưởng và công nhận lẫn nhau. Đây chính là bước phát triển từ CKS sang hệ sinh thái dịch vụ tin cậy.

Tôi mong các địa phương, doanh nghiệp và ngành liên quan không chỉ trao đổi về công nghệ hay số lượng thuê bao, mà tập trung tháo gỡ ba vấn đề: CKS có thể dùng ở đâu, sử dụng thế nào cho đơn giản và làm sao để các bên công nhận giao dịch của nhau.

Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia sẽ tiếp tục hoàn thiện khung pháp lí; tổ chức hội nghị tuyên truyền; hỗ trợ chuyên môn, kĩ thuật và kết nối với các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực CKS công cộng. Chi nhánh Trung tâm tại TP. Hồ Chí Minh sẽ làm đầu mối phối hợp.

Với ĐBSCL, các chuỗi giao dịch số xuyên địa phương, xuyên ngành có ý nghĩa thiết thực. Khi hợp đồng, hóa đơn, chứng từ và giao dịch được xác thực và xử lí số, doanh nghiệp giảm khâu trung gian, tăng khả năng kết nối với đối tác trong nước và quốc tế.

Điều quan trọng nhất là chuyển từ “có CKS” sang “dùng CKS”, rồi tiến tới “tin cậy số”. Khi CKS trở thành một phần tự nhiên của quy trình sản xuất, kinh doanh và quản trị, công nghệ phát huy giá trị, đóng góp trực tiếp vào phát triển kinh tế số.