Chưa cầm bằng tốt nghiệp, nhiều sinh viên đã 'cầm' sự nghiệp riêng
Thay vì chờ đến khi nhận bằng mới bắt đầu tìm việc, nhiều sinh viên các trường công nghệ đã chủ động đi làm từ năm nhất, tham gia dự án, nghiên cứu, freelance hoặc thực tập tại doanh nghiệp. Với họ, giảng đường không chỉ là nơi tích lũy kiến thức mà còn là bước đệm để thử sức với thị trường lao động.
Không đợi đến năm cuối mới bắt đầu đi làm
Ở Trường Đại học FPT, chuyện sinh viên "cầm" việc làm trước khi cầm bằng tốt nghiệp không còn là ngoại lệ. Có người bắt đầu từ những job nhỏ trên Facebook, có người biến dự án nhóm hay câu lạc bộ thành bệ phóng, có người biến kỳ thực tập bắt buộc thành bước ngoặt. Điểm chung không nằm ở công thức cố định, mà ở việc họ nắm lấy cơ hội ngay khi nó xuất hiện.
Nguyễn Phương Thy, sinh viên K17 chuyên ngành Kinh doanh quốc tế tại FPTU Cần Thơ, là một ví dụ rõ. Ngay từ năm nhất, Thy đã tham gia nghiên cứu khoa học dưới sự hướng dẫn của một giảng viên bộ môn Kỹ năng mềm và Digital Marketing. Hành trình ấy mang về cho Thy hai giải thưởng tại FPT Edu Resfest, cuộc thi nghiên cứu khoa học thường niên của Khối Giáo dục FPT, gồm một giải Ba năm 2023 và một giải Triển vọng năm 2024, cùng với ba bài nghiên cứu được đăng trên tạp chí quốc tế chuẩn Q1 và hai bài trên tạp chí Q2.
Song song với thành tích học thuật ấy là một bảng thành tích việc làm không kém phần ấn tượng. Trong thời gian còn học tại trường, Thy đảm nhận cùng lúc ba công việc, trong đó có hai vị trí làm việc trực tiếp cho doanh nghiệp Singapore. Làm việc với sếp và đồng nghiệp đến từ nhiều quốc gia, Thy học được cách tổ chức công việc khoa học hơn, giao tiếp hiệu quả hơn và giữ năng lượng tích cực trong những tình huống áp lực. Nhưng con đường đó không hề bằng phẳng ngay từ đầu. Thy từng thử sức tại một doanh nghiệp lớn, để rồi nhanh chóng nhận ra khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn, giữa kỳ vọng chung và định hướng cá nhân của mình. Chính sự chủ động nhìn lại và thay đổi đã đưa Thy đến công ty hiện tại, nơi cô gắn bó hơn một năm nay và xem đó là bước ngoặt nghề nghiệp đầu tiên trong hành trình phát triển của mình. Như Thy từng chia sẻ, đi làm sớm giúp cô hiểu mình hơn và dám chịu trách nhiệm cho những lựa chọn của bản thân.
Thy cho rằng nền tảng cho tất cả những trải nghiệm ấy đến từ những gì cô được học ở trường. Môn học Kỹ năng mềm và làm việc nhóm trang bị cho sinh viên hành trang từ viết CV, luyện phỏng vấn, đến giao tiếp chuyên nghiệp, trong khi mô hình đào tạo gắn với doanh nghiệp, chương trình học bằng tiếng Anh và các cơ hội trao đổi quốc tế giúp cô thích ứng nhanh với môi trường đa văn hóa. Với Thy, ba từ khóa gói gọn trải nghiệm học tập tại đây là năng động, thực tiễn và toàn cầu, và hiện cô vẫn đang tiếp tục hoàn thiện các công trình nghiên cứu để hướng tới một hội thảo khoa học quốc tế về kinh tế và quản lý.
Cùng cơ sở Cần Thơ, Nguyễn Thị Tiền Giang (K17 Quản trị kinh doanh) cũng không đợi năm cuối. Giang tự gây dựng và điều hành dự án cộng đồng Triết học Tuổi trẻ - không gian trực tuyến để người trẻ chia sẻ triết lý sống. Từ ý tưởng nhỏ, dự án phát triển thành cộng đồng hơn 114.000 người theo dõi với gần 40 thành viên vận hành khắp cả nước. Giang phải học cách quản lý con người, phân việc và giữ nhịp cho cả tập thể. Cùng lúc, cô làm Assistant Manager tại Ybox, cộng tác viên tuyển sinh ngay tại trường, và từng là đại sứ thương hiệu MB Bank. Nền tảng ấy giúp Giang, khi vẫn còn là sinh viên, trúng tuyển vị trí quản trị viên khách hàng ưu tiên tại Techcombank - công việc chính thức, không còn là thực tập hay cộng tác thời vụ. Điều đáng chú ý là Giang từng bắt đầu đại học với vốn tiếng Anh gần như bằng không và tính cách khá hướng nội. Những ngày đầu, phát âm và đọc hiểu trong chương trình tiếng Anh chuẩn bị của trường từng khiến cô nghĩ đến việc bỏ cuộc. Nhưng sự kiên trì đã dần mở ra cho Giang nhiều sân chơi lớn hơn: hơn mười công trình nghiên cứu được công bố, bốn hội thảo quốc tế ở Tokyo, Bắc Kinh, Bangkok và TP.HCM, cùng hai giải Best Presentation.
Ở một câu chuyện gần gũi hơn, Nguyễn Ngọc Cẩm (K18 Truyền thông đa phương tiện) bắt đầu từ cuối năm nhất với những job content freelance tìm được trên hội nhóm Facebook. Những công việc khi đó chưa lớn, nhưng đủ để cô áp dụng kiến thức và làm quen môi trường thực tế. Việc liên tục tham gia sự kiện và câu lạc bộ giúp Cẩm bước ra khỏi vùng an toàn của một cô gái vốn rụt rè. Đến cuối năm hai, cô trở thành cộng tác viên phòng PR của trường, thực tập tại công ty du lịch - dịch vụ, rồi quay lại đảm nhận vai trò VJ. Những job nhỏ ban đầu dần mở rộng thành dẫn chương trình sự kiện, trưởng nhóm dự án truyền thông, diễn giả và sản xuất phim ngắn.
Sinh viên đi làm sớm không chỉ để có thêm một dòng trong CV
Nếu chỉ dừng ở việc “có việc làm sớm”, câu chuyện sẽ thiếu chiều sâu. Giá trị thực sự nằm ở chỗ đi làm sớm giúp sinh viên trả lời những câu hỏi quan trọng trước khi tốt nghiệp: mình có thực sự phù hợp với ngành đang học không, doanh nghiệp cần gì, bản thân có khả năng gì, và liệu có nên chuyển hướng?
Dư Kim Anh (K15 Kinh doanh quốc tế) là ví dụ điển hình cho cú chuyển hướng. Sau kỳ thực tập doanh nghiệp (OJT), Kim Anh nhận ra chuyên ngành không phù hợp. Thay vì loay hoay một mình, cô chủ động nhắn tin cho người quen trong câu lạc bộ tình nguyện iGo của trường, chia sẻ mong muốn chuyển sang lĩnh vực phân tích nghiệp vụ (BA) và nhờ kết nối. CV của Kim Anh đến tay người phụ trách tuyển dụng tại FPT Smart Cloud. Sau buổi phỏng vấn, cô bắt đầu công việc huấn luyện chatbot theo yêu cầu khách hàng, kiểm định chất lượng và bảo trì dữ liệu vận hành thực tế. Công việc kéo dài khoảng mười tháng, công ty tạo điều kiện làm online xen kẽ lịch học. Song song, Kim Anh vẫn duy trì hoạt động tại ba câu lạc bộ (iGo, Guitar, Branché) và làm admin Hội săn học bổng. Khi ra trường, cô nằm trong top 5 sinh viên đầu ra khối ngành, làm BA tại TP Bank một thời gian, rồi giành học bổng toàn phần của Chính phủ Ireland (GOI-IES) - một trong những học bổng cạnh tranh nhất châu Âu với tỷ lệ trúng tuyển khoảng 1%. Kinh nghiệm thực tế mười tháng và khả năng trình bày rõ ràng hành trình chuyển hướng chính là điểm khác biệt trong hồ sơ của cô.
Phạm Thị Vân Anh (K17 Thiết kế mỹ thuật số, FPTU Hà Nội) đi theo hướng khác. FPTU là nguyện vọng một của cô từ cấp ba. Sau khi đỗ, Vân Anh đầu quân cho trung tâm mình từng học, làm việc từ 2021 đến 2024 để hỗ trợ những học sinh muốn vào FPTU nhưng còn e ngại về tài chính. Cùng lúc, cô làm cộng tác viên ban tuyển sinh của trường. Đến kỳ thực tập bắt buộc, Vân Anh ứng tuyển vào Nagakawa, từ thực tập sinh được nhận chính thức và gắn bó đến hết năm 2025. Hiện cô quay về Hải Phòng làm nhân viên kinh doanh cho một trung tâm ngoại ngữ - công việc thoạt nhìn trái ngành. Nhưng theo Vân Anh, kiến thức thiết kế không bị bỏ phí. Sale và marketing luôn đi đôi, và nền tảng thiết kế giúp cô góp ý trực tiếp cho mảng hình ảnh và thương hiệu. “Nghề chọn người,” cô đúc kết. Điều FPTU mang lại không chỉ là kiến thức chuyên môn, mà còn khả năng chủ động, kỹ năng giao tiếp và tư duy đủ cởi mở để thích nghi qua nhiều lĩnh vực.
Bùi Hoàng Đăng Quang (K16 Ngôn ngữ Anh, FPTU Hà Nội) lại cho thấy giá trị của việc tích lũy liên tục. Khi vừa bảo vệ đồ án tốt nghiệp, Quang đã có khoảng ba năm kinh nghiệm trong môi trường quốc tế. Anh từng dạy thêm tiếng Anh, nhận freelance, làm phiên dịch, và có giai đoạn quản lý một đội thiết kế - lập trình viên, đồng thời làm cầu nối với đối tác. Ở kỳ OJT, Quang tham gia nhóm EI với vai trò trợ lý văn phòng - công việc tưởng nhỏ nhưng là lần đầu tiếp xúc nhịp làm việc thực sự của doanh nghiệp. Theo Quang, lợi thế lớn nhất của sinh viên FPTU nằm ở kỹ năng mềm được lồng ghép xuyên suốt: làm việc nhóm, giao tiếp, tư duy phản biện - những thứ không chỉ đến từ bài giảng mà còn từ hoạt động câu lạc bộ. Anh nhấn mạnh ba điều với các bạn cùng ngành: xem tiếng Anh là kỹ năng để dùng chứ không phải môn để thi; chủ động tìm môi trường thực tế càng sớm càng tốt; và không ngừng bổ sung các kỹ năng liên quan như nghiên cứu, truyền thông hay công nghệ.
Ba câu chuyện này trả lời câu hỏi then chốt: đi làm sớm không chỉ để có thêm dòng trong CV. Nó giúp sinh viên kiểm nghiệm ngành học, hiểu yêu cầu thực tế của doanh nghiệp, phát hiện khả năng của bản thân và kịp thời điều chỉnh hướng đi trước khi tốt nghiệp.
Khi tấm bằng không còn là điểm bắt đầu của sự nghiệp
Thu Hảo, cựu sinh viên K14 Truyền thông đa phương tiện tại FPTU Hà Nội, từng chọn trường bằng lý do khá cảm tính: thấy trường đẹp và nghĩ truyền thông hợp với mình. Dù giành học bổng 70%, quyết định ấy chưa nhận được sự ủng hộ trọn vẹn từ gia đình, khiến Hảo luôn tự nhủ phải cố gắng nhiều hơn. Ngoài dự án trên lớp, cô chủ động tham gia ngoại khóa và trở thành Phó chủ nhiệm FU Guitar Club. Năm ba, Hảo gửi email ứng tuyển vào Schannel - hệ thống truyền thông tỷ view mà cô luôn mong muốn được làm việc. Email không nhận được hồi âm. Thay vì chờ đợi, Hảo tiếp tục tìm cơ hội khác cho kỳ thực tập. Rồi khi biết Schannel đang tuyển Admin Fanpage, cô mạnh dạn gửi CV thêm một lần và được nhận khi vẫn còn là sinh viên. Từ vị trí khởi đầu ấy, Hảo dần khẳng định năng lực và sau tốt nghiệp chính thức trở thành Content Creator tại Schannel. Một trong những kỷ niệm đáng nhớ là khi cô trở lại FPTU với vai trò PD cho chương trình Schannel Showcase, đồng hành cùng chính CLB Guitar mình từng gắn bó. Nhìn lại, Hảo không cho rằng thành công phải đến từ khởi đầu hoàn hảo. Chính những lần chưa suôn sẻ mới làm nên hành trình mà cô chưa từng muốn thay đổi bất cứ điều gì.
Những câu chuyện trên cho thấy ranh giới giữa “thời gian học” và “thời gian đi làm” đang ngày càng mờ đi. Sinh viên có thể vừa học, vừa nghiên cứu, làm dự án, freelance, thực tập và làm việc chính thức ở những mức độ khác nhau. Điểm quan trọng nhất không phải là đi làm càng sớm càng tốt, mà là sử dụng thời gian đại học để kiểm nghiệm năng lực, hiểu thị trường và xây dựng lợi thế trước khi tốt nghiệp.
Khi sinh viên được đặt vào môi trường đủ thực tế để thử sức, được rèn ngoại ngữ, kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, nghiên cứu và thích nghi, tấm bằng tốt nghiệp không còn là điểm bắt đầu duy nhất của sự nghiệp.
Vì thế, với một bộ phận sinh viên, ngày nhận bằng không còn là ngày bắt đầu sự nghiệp. Đó có thể chỉ là thời điểm họ chính thức bước sang một giai đoạn mới của hành trình đã bắt đầu từ vài năm trước.
