Chuyên gia cảnh báo: Nước đóng chai nhựa không an toàn bằng nước máy
Một nghiên cứu mới cảnh báo: Nước đóng chai có thể chứa lượng vi nhựa siêu nhỏ đủ để xâm nhập vào các cơ quan trong cơ thể và làm tăng nguy cơ ung thư.
Nghiên cứu do bà Sara Sajedi, chuyên gia hàng đầu về quản lý môi trường tại Đại học Concordia (Canada) dẫn đầu, phát hiện rằng những người thường xuyên uống nước đóng chai hấp thụ khoảng 90.000 hạt vi nhựa nhiều hơn mỗi năm so với những người chỉ uống nước máy.
Các tác động tiềm ẩn của việc nuốt phải những mảnh nhựa siêu nhỏ này đang ngày càng được làm rõ hơn trong nhiều công trình khoa học gần đây. Vi nhựa đã được liên hệ với hàng loạt vấn đề nghiêm trọng về sức khỏe như viêm mãn tính, stress oxy hóa, rối loạn nội tiết tố, vô sinh, tổn thương thần kinh và thậm chí là ung thư.
Sajedi mô tả nguy cơ sức khỏe từ chai nhựa dùng một lần là “rất nghiêm trọng”, đồng thời kêu gọi cộng đồng nâng cao nhận thức về “một vấn đề cấp bách toàn cầu”.
Bà nói uống nước từ chai nhựa là giải pháp tình thế nhưng không nên duy trì thói quen này hằng ngày và nhấn mạnh "mọi người cần hiểu rằng vấn đề không nằm ở độc tính cấp tính, mà là độc tính mãn tính - những ảnh hưởng âm thầm tích lũy theo thời gian”.
Vi nhựa xâm nhập âm thầm vào cơ thể con người
Dù có ngày càng nhiều bằng chứng cho thấy vi nhựa gây hại, các nhà khoa học cho rằng hiệu ứng lâu dài của việc phơi nhiễm vi nhựa vẫn chưa được hiểu rõ, chủ yếu do thiếu các phương pháp thử nghiệm tiêu chuẩn hóa và hệ thống giám sát toàn cầu.
Vi nhựa là những mảnh nhựa siêu nhỏ, chỉ dài vài micromet - tức khoảng 1/500 lần sợi tóc người. Chúng len lỏi vào thực phẩm, nước uống và thậm chí là không khí, khi các sản phẩm nhựa phân rã dần theo thời gian.
Trong nước đóng chai, vi nhựa hình thành ngay trong quá trình sản xuất, lưu trữ và vận chuyển, nghĩa là người uống hấp thụ trực tiếp từ chai, chứ không phải qua chuỗi thực phẩm như thường thấy.
Nhiều nghiên cứu gần đây đã phát hiện vi nhựa bên trong mô phổi người, nhau thai, sữa mẹ và thậm chí trong máu, khiến giới khoa học lo ngại về mức độ thâm nhập sâu của chúng vào cơ thể.
Một loạt bằng chứng đang tích tụ cho thấy vi nhựa có thể gây độc, ảnh hưởng đến thần kinh, viêm mãn tính và rối loạn nội tiết - chuyển hóa.
Trong bài viết đăng trên Journal of Hazardous Materials, Sajedi viết: “Chúng cũng có thể góp phần gây mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột (dysbiosis), phá vỡ sự ổn định của các vi khuẩn có lợi và có thể dẫn tới bệnh hô hấp khi hít phải.
Những rủi ro sức khỏe mạn tính đa dạng ấy cho thấy tầm quan trọng của việc nhìn nhận nghiêm túc và đối phó với tác động của vi nhựa và nano nhựa để bảo vệ sức khỏe con người”.
Phát hiện này được công bố chỉ vài ngày sau một nghiên cứu khác gây chấn động, cho thấy vi nhựa trong bao bì thực phẩm có thể làm tổn thương đường ruột, tăng nguy cơ ung thư đại tràng và trầm cảm.
Các nhà khoa học Úc đã phân tích mẫu phân của các tình nguyện viên khỏe mạnh và phát hiện vi nhựa có thể thay đổi hoạt động của hệ vi sinh vật trong ruột.
Một số biến đổi này tương tự mô hình từng được ghi nhận ở bệnh nhân trầm cảm và ung thư ruột, cho thấy các hạt nhựa siêu nhỏ có thể phá vỡ sự cân bằng nội môi của cơ thể, ảnh hưởng đồng thời đến sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.
Các chuyên gia mô tả kết quả này là “đáng chú ý”, bởi đây là nghiên cứu đầu tiên trên người chứng minh rằng vi nhựa có thể làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột.
Kêu gọi siết chặt quy định với chai nhựa dùng một lần
Hiện các nhà khoa học vẫn chưa thể xác định chính xác cơ chế khiến vi nhựa gây hại, song có một số giả thuyết nổi bật đang được xem xét: Vi nhựa có thể mang theo các chất hóa học độc hại, ảnh hưởng đến quá trình trao đổi chất của vi khuẩn đường ruột, dẫn đến thay đổi độ axit và phản ứng sinh học trong ruột.
Màng sinh học (biofilm) - tập hợp vi sinh vật sống trên bề mặt vi nhựa - có thể tạo ra “hệ sinh thái nhỏ” giúp một số loại vi khuẩn có hại phát triển mạnh, từ đó gây mất cân bằng hệ vi sinh.
Ông Pacher-Deutsch, nhà nghiên cứu vi nhựa và là tác giả chính của nghiên cứu Úc, giải thích rằng những màng sinh học này có thể là “ổ vi khuẩn độc” mới hình thành ngay trong cơ thể.
Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng nhấn mạnh rằng cần thêm nhiều nghiên cứu sâu hơn để hiểu chính xác cách vi nhựa gây ra các tổn thương đó.
Song song với công trình nghiên cứu, Sara Sajedi kêu gọi chính quyền và cơ quan y tế tăng cường quản lý sản xuất, phân phối, sử dụng và xử lý chai nhựa dùng một lần.
Bà cho rằng đã đến lúc các nhà lập pháp cần “rà soát lại các luật, chính sách và sáng kiến liên quan đến sản phẩm nhựa dùng một lần”.
Bà cũng đề xuất bắt buộc dán nhãn cảnh báo trên chai nước để người tiêu dùng biết về sự hiện diện của vi nhựa và nguy cơ sức khỏe tiềm ẩn, đồng thời buộc các nhà sản xuất chịu trách nhiệm cho toàn bộ vòng đời sản phẩm - từ khâu sản xuất đến thu hồi, tái chế.
Bà Sajedi khẳng định: “Các biện pháp quản lý cần được triển khai để giảm thiểu rủi ro cho sức khỏe và môi trường. Chỉ có như vậy, chúng ta mới có thể hướng đến một tương lai bền vững và an toàn hơn trong việc tiếp cận nguồn nước sạch”.
