CLB Anh thăng hạng nhờ dùng AI để đá phạt góc hiệu quả hơn Arsenal
Không sở hữu ngân sách khổng lồ, Lincoln City vẫn giành quyền lên Championship bằng dùng AI để tối ưu từng tình huống bóng chết, từ đá phạt góc, đá phạt đến ném biên và tuyển dụng cầu thủ.
Câu chuyện của đội bóng Anh cho thấy công nghệ đang trở thành “vũ khí” mới giúp những CLB nhỏ tìm cách cạnh tranh với các đối thủ giàu có hơn.
Khi đội bóng ngân sách nhỏ biến đá phạt góc thành lợi thế
Mùa giải trước, trong lúc Arsenal trở thành tâm điểm của những cuộc tranh luận về khả năng ghi bàn từ các tình huống cố định, đặc biệt là phạt góc, một đội bóng ít được chú ý hơn lại đang làm điều tương tự theo cách thậm chí còn hiệu quả hơn.
Lincoln City, đội bóng có ngân sách đứng thứ 17 từ dưới lên tại League One, đã sử dụng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) để biến các tình huống cố định thành một trong những vũ khí lớn nhất trên hành trình giành chức vô địch và thăng hạng lên Championship lần đầu tiên sau 65 năm.
Liam Scully, Giám đốc điều hành Lincoln City, gọi AI là “sợi chỉ vàng” xuyên suốt nhiều hoạt động mà CLB đang triển khai để cải thiện hiệu suất. Cách làm này bắt nguồn từ thực tế tài chính. Khi Scully gia nhập Lincoln năm 2017, CLB còn có thể dùng sức mạnh tài chính để cạnh tranh ở League Two. Nhưng sau khi thăng hạng vào năm 2019, cán cân lập tức thay đổi.
“Từ một trong những đội mạnh hơn về tài chính ở League Two, chúng tôi trở thành một trong những đội nhỏ hơn ở League One. Làm những điều tương tự sẽ không còn hiệu quả”, Scully cho biết. Ông ví sự chênh lệch giữa Lincoln và những đối thủ giàu có hơn giống như “tàu ngầm hạt nhân và một chiếc xuồng”.
Thay vì cố chơi theo cách của những đội lớn, Lincoln lựa chọn một hướng khác: tìm những khoảng trống mà tiền bạc chưa chắc giải quyết được. Đó là lí do bóng chết trở thành ưu tiên.
Jez George, Giám đốc thể thao của Lincoln, cho rằng đội bóng cần tối đa hóa các tình huống cố định để “đảo ngược lợi thế” trước những đối thủ có nguồn lực lớn hơn. Đáng chú ý, Lincoln vẫn trung thành với lối chơi trực diện, mạnh mẽ và giàu thể lực. Mùa trước, họ đứng cuối giải về tỉ lệ kiểm soát bóng nhưng lại ghi số bàn nhiều thứ hai, đồng thời dẫn đầu về số cơ hội tạo ra và tỉ lệ chuyển hóa cơ hội.
Nói cách khác, Lincoln không cố kiểm soát trận đấu bằng cách cầm bóng nhiều hơn. Họ tìm cách tạo ra nhiều cơ hội chất lượng từ những thời điểm mà trận đấu tạm dừng. Và AI trở thành công cụ để làm điều đó.
AI phân tích hàng chục triệu tình huống để tìm “công thức” ghi bàn
Khoảng hai năm rưỡi trước, Lincoln được giới thiệu với Chris Howarth, nhà sáng lập nền tảng dữ liệu và AI Insight Sport. Howarth cho đội bóng biết trung bình chỉ có khoảng một bàn thắng được ghi sau mỗi 33 quả phạt góc. Nhưng theo ông, con số đó có thể được cải thiện đáng kể nếu phân tích đủ dữ liệu.
Nền tảng của Howarth đã xử lí hơn 10 triệu quả phạt góc và 10 triệu quả đá phạt để tìm ra những mẫu hình có thể nâng cao xác suất thành công. Thay vì chỉ thiết kế một vài bài đá phạt dựa trên trực giác của HLV, Lincoln bắt đầu đặt hàng loạt câu hỏi bằng dữ liệu: Khu vực nào trong vòng cấm đáng nhắm tới? Nên thực hiện nhanh hay chậm? Bao nhiêu cầu thủ nên xuất hiện trong khu vực 6 yard? Nên đá vào hay đá ra? Đối phương thường phòng ngự theo cách nào?
Trước mỗi trận đấu, Howarth cung cấp báo cáo về xu hướng của đối thủ. Từ đó, ban huấn luyện xây dựng các tình huống cố định nhằm khai thác đúng điểm yếu của đối phương. Kết quả rất rõ ràng: Lincoln nâng hiệu suất ghi bàn từ phạt góc lên khoảng một bàn sau mỗi 16 quả, gần gấp đôi mức trung bình mà họ từng biết.
George thừa nhận AI không thể tự mình tạo ra bàn thắng. Một quả tạt vẫn cần đủ chất lượng, cầu thủ vẫn phải có khả năng không chiến và đội bóng vẫn cần những “mánh khóe” quen thuộc như chắn người, phá kèm hay giải phóng không gian cho đồng đội.
Nhưng điểm khác biệt là Lincoln không còn xây dựng các bài bóng chết một cách ngẫu nhiên. “Chúng tôi nhìn các tình huống cố định theo hướng làm thế nào để tạo ra cơ hội ghi bàn tốt nhất”, George nói. Đó chính là thay đổi lớn nhất: AI không thay cầu thủ, cũng không thay HLV. Nó giúp đội bóng tăng xác suất thành công trước khi cầu thủ thực hiện cú đá cuối cùng.
Mùa giải trước, HLV thủ môn Scott Fry đồng thời phụ trách bóng chết và giúp Lincoln ghi 30 bàn từ các tình huống cố định, nhiều nhất League One. Sau đó Fry được Rangers chiêu mộ, trong khi Howarth chuyển sang làm Giám đốc chiến lược và phân tích cho Friedkin Group của Everton, công ty này đồng thời mua lại Insight Sport.
Dù mất những nhân sự quan trọng, hệ thống vẫn được duy trì. Metin Yarici, nhà khoa học dữ liệu của Lincoln, tiếp tục xây dựng các mô hình dữ liệu và AI của riêng CLB. Bàn thắng đầu tiên của Lincoln mùa này cũng đến từ một quả phạt góc khiến Matthew Clarke của Derby County đánh đầu phản lưới nhà ngay phút thứ ba tại Carabao Cup.
AI không chỉ thiết kế bóng đá mà còn giúp Lincoln tuyển người
Điều đáng nói là Lincoln không giới hạn AI trong các tình huống cố định. Những phân tích bằng dữ liệu của họ kéo dài tới ném biên, phát bóng, giao bóng và gần như mọi tình huống bóng chết trên sân. Và đặc biệt, tư duy đó còn được áp dụng vào công tác tuyển dụng.
Lincoln không tìm cách mua những cầu thủ nổi tiếng nhất. Họ tập trung vào những cầu thủ bị thị trường đánh giá thấp, ở những thị trường chưa được khai thác triệt để. Các nền tảng tuyển dụng do Yarici xây dựng cho phép đội bóng nhanh chóng lọc hàng loạt cầu thủ dựa trên những chỉ số phù hợp với hệ thống chiến thuật.
Một yêu cầu đặc biệt của Lincoln là đội hình phải có ít nhất một cầu thủ ném biên xa, thậm chí có thể là hai người. CLB cũng cần những cầu thủ có khả năng thực hiện bóng chết bằng cả chân trái lẫn chân phải. Ngay cả khi tuyển tiền đạo hay tiền vệ, Lincoln cũng xem xét cầu thủ đó đóng vai trò gì trong các tình huống cố định phòng ngự.
Cách tiếp cận này giúp họ phát hiện Ivan Varfolomeev, tuyển thủ U21 Ukraine đang chơi ở CH Czech. Theo George, các chỉ số pressing của tiền vệ này “vượt xa mức bình thường”, phù hợp với một phẩm chất mà Lincoln đặc biệt coi trọng ở khu vực trung tuyến.
Quy trình tuyển dụng sau đó vẫn có con người tham gia. Khoảng bốn chuyên viên phân tích, trong đó có hai người làm bán thời gian, sẽ xem xét video trước khi George liên hệ với CLB và trực tiếp theo dõi cầu thủ. “Bên ngoài nước Anh, bước đầu tiên là bộ lọc. Bước thứ hai là đôi mắt”, ông nói.
Lincoln xem Brighton và Brentford là những ví dụ cho thấy các CLB ngân sách nhỏ vẫn có thể cạnh tranh nếu biết dùng dữ liệu và công nghệ để tối đa hóa tiềm năng.
CLB thậm chí tổ chức các cuộc họp thường xuyên trong năm, gọi là “innovation hub”, để bàn về ý tưởng, phương pháp và công nghệ mới. Khi tìm được một công ty hoặc sản phẩm tiềm năng, Lincoln có thể trở thành nơi thử nghiệm thực tế, thậm chí đầu tư và trở thành cổ đông.
Theo Scully, đội bóng nhận ra mình có thể trở thành một “bãi thử” cho những công nghệ mới bước vào thị trường. Đổi lại, Lincoln được hưởng lợi trực tiếp từ những công cụ đó và tham gia vào quá trình phát triển sản phẩm.
Mô hình này đã đem lại hiệu quả đáng kể. Lincoln giành quyền thăng hạng mùa trước với khoản lỗ khoảng 2 triệu bảng, thấp nhất trong ít nhất một thập kỉ. Mức lỗ trung bình của một CLB League One giành quyền lên hạng vào khoảng 15 triệu bảng và có thể lên tới 35 triệu bảng. Ngay cả khi bước vào Championship, Scully khẳng định Lincoln không muốn đánh cược tương lai tài chính của CLB chỉ để cạnh tranh trong ngắn hạn.
Mùa hè này, họ phá kỉ lục chuyển nhượng khi chi khoảng 3 triệu bảng để đưa trung vệ Andrei Coubis từ Universitatea Cluj về. Cầu thủ cao 1,96 m này không chỉ mạnh mẽ mà còn sở hữu một vũ khí đặc biệt: khả năng ném biên rất xa.
Đó có lẽ là hình ảnh cô đọng nhất cho triết lí Lincoln City. Trong thời đại bóng đá ngày càng bị chi phối bởi những CLB có nguồn tiền khổng lồ, Lincoln không cố trở thành đội giàu nhất. Họ cố trở thành đội biết tận dụng dữ liệu tốt nhất.
Và khi AI giúp một đội bóng nhỏ biến những quả phạt góc, cú ném biên hay một chỉ số pressing thành lợi thế cạnh tranh, công nghệ đang cho thấy nó không chỉ thay đổi cách bóng đá được phân tích, mà còn thay đổi cách một CLB có thể tồn tại và chiến thắng trong một cuộc chơi vốn ngày càng đắt đỏ.